{"id":147930,"date":"2025-10-07T16:02:35","date_gmt":"2025-10-07T11:02:35","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=147930"},"modified":"2025-10-07T16:02:35","modified_gmt":"2025-10-07T11:02:35","slug":"fizika-boyunca-nobel-bayragy-kwant-barlaglary-ucin-berildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/fizika-boyunca-nobel-bayragy-kwant-barlaglary-ucin-berildi\/","title":{"rendered":"Fizika bo\u00fdun\u00e7a Nobel ba\u00fdragy kwant barlaglary \u00fc\u00e7in berildi"},"content":{"rendered":"<p>\u015ewesi\u00fdany\u0148 Korollyk ylymlar akademi\u00fdasy 2025-nji \u00fdyly\u0148 fizika bo\u00fdun\u00e7a Nobel ba\u00fdragyny Jon Klarka, Mi\u015fel H. Dewore we Jon M. Martinise makroskopik kwant-mehaniki tunnelini we elektrik zynjyrynda energi\u00fda kwantyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykaranlygy \u00fc\u00e7in berdi.<\/p>\n<p>Ba\u00fdrak e\u00fdeleri \u00e7ipde elektrik zynjyry bilen synag ge\u00e7irip, elde saklamakdan has uly bolan ulgamda kwant tunelini \u015fe\u00fdle hem, kwantlanan energi\u00fda derejesini g\u00f6rkezdiler. 1984-1985-nji \u00fdyllarda alymlar ge\u00e7iriji d\u00e4l materialy\u0148 in\u00e7e gatlagy bilen b\u00f6l\u00fcnen super ge\u00e7iriji komponentleri ulanypdylar. D\u00f6redilen ulgam tutu\u015f zynjyry doldur\u00fdan \u00fdekeje b\u00f6lejik \u00fdaly hereket etdi. Bu barada Nobel komitetini\u0148 web sahypasynda habar beril\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Synaglar ulgamy\u0148 g\u00fc\u00fdjem\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00fcze \u00e7ykmagy bilen kesgitlen\u00fd\u00e4n kwant tunneli arkaly energi\u00fda p\u00e4sgel\u00e7iligini \u00fde\u0148ip ge\u00e7m\u00e4ge ukyplydygyny g\u00f6rkezdi. \u015ee\u00fdle hem ulgamy\u0148 kwant mehanikasy tarapyndan \u00f6\u0148\u00fcnden kesgitleni\u015fi \u00fdaly berk kesgitlenen b\u00f6leklerde energi\u00fda si\u0148dir\u00fd\u00e4ndigi we \u015f\u00f6hlelendir\u00fd\u00e4ndigi subut edildi. Bu a\u00e7y\u015f kwant komp\u00fduterlerini\u0148, kwant kriptografi\u00fdany\u0148 we sensorlary\u0148 t\u00e4ze neslini\u0148 \u00f6smegine esas d\u00f6retdi.<\/p>\n<p>2024-nji \u00fdylda fizika bo\u00fdun\u00e7a Nobel ba\u00fdragy amerikaly Jon Hopfilde we britani\u00fdaly Jeffri Hintona ne\u00fdro ulgamlarda ge\u00e7iren barlaglary \u00fc\u00e7in berildi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015ewesi\u00fdany\u0148 Korollyk ylymlar akademi\u00fdasy 2025-nji \u00fdyly\u0148 fizika bo\u00fdun\u00e7a Nobel ba\u00fdragyny Jon Klarka, Mi\u015fel H. Dewore we Jon M. Martinise makroskopik kwant-mehaniki tunnelini we elektrik zynjyrynda energi\u00fda kwantyny \u00fd\u00fcze \u00e7ykaranlygy \u00fc\u00e7in berdi. Ba\u00fdrak e\u00fdeleri \u00e7ipde elektrik zynjyry bilen synag ge\u00e7irip, elde saklamakdan has uly bolan ulgamda kwant tunelini \u015fe\u00fdle hem, kwantlanan energi\u00fda derejesini g\u00f6rkezdiler. 1984-1985-nji \u00fdyllarda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":147931,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[2673],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/147930"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=147930"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/147930\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":147932,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/147930\/revisions\/147932"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/147931"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=147930"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=147930"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=147930"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}