{"id":152907,"date":"2025-11-27T09:01:56","date_gmt":"2025-11-27T04:01:56","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=152907"},"modified":"2025-11-27T09:01:56","modified_gmt":"2025-11-27T04:01:56","slug":"yurdumyzyn-muzeylerine-arheologik-tapyndylar-tabsyryldy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/yurdumyzyn-muzeylerine-arheologik-tapyndylar-tabsyryldy\/","title":{"rendered":"\u00ddurdumyzy\u0148 muze\u00fdlerine arheologik tapyndylar tab\u015fyryldy"},"content":{"rendered":"<p>26-njy no\u00fdabrda milli mirasymyzy gorap saklamak we wagyz etmek bo\u00fdun\u00e7a gi\u0148 gerimli i\u015fleri\u0148 \u00e7\u00e4klerinde T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet medeni\u00fdet merkezini\u0148 D\u00f6wlet muze\u00fdine we Arkadag \u015f\u00e4herini\u0148 Taryhy we \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f muze\u00fdine arheologik tapyndylary tab\u015fyrmak dabaralary ge\u00e7irildi.<br \/>\nParyzdepeden tapylyp, \u00fdurdumyzy\u0148 arheologlary tarapyndan rejelenen eneolit d\u00f6wr\u00fcni\u0148 (da\u015f-mis asyry) keramiki gaby uly gyzyklanma d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 \u00f6zi me\u015fhur \u00c4new medeni\u00fdetini\u0148 gadymy ilatly \u00fderi\u0148 \u00e7\u00e4ginde g\u00fcll\u00e4p \u00f6sendigini subut ed\u00fd\u00e4r. \u00dderi gelende bellesek, 1904-nji \u00fdylda \u00c4newi\u0148 arheologik depelerinde ge\u00e7irilen gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 netijesinde, bu \u00fderde eneolit d\u00f6wr\u00fcnde g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen ekeran\u00e7ylyk medeni\u00fdetine degi\u015fli k\u00f6p sanly gymmatly maglumatlar \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryldy. \u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 da\u015f-mis asyryna degi\u015fli medeni gatlaklarynda ge\u00e7irilen arheologik barlaglary\u0148 dowamynda gadymy desgalary\u0148 diwar galyndylary, z\u00e4hmet gurallary, keramika \u00f6n\u00fcmleri bilen bir hatarda, ak bugda\u00fdy\u0148 d\u00e4neleri hem tapyldy.<br \/>\n\u015ee\u00fdle-de muze\u00fdlere antik d\u00f6wre degi\u015fli arheologik tapyndylar gow\u015furyldy. H\u00fcn\u00e4rmenleri\u0148 pikiri\u00e7e, \u015folary\u0148 hatarynda Sarahs etrabyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u201cPulhatyn\u201d k\u00f6pr\u00fcsi binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligini\u0148 gola\u00fdyndan tapylan, \u00fd\u00fcz\u00fcnde Aleksandr Makedonskini\u0148 \u015fekili \u015fekillendirilen k\u00fcm\u00fc\u015f te\u0148\u0148e ady rowa\u00fdata \u00f6wr\u00fclen serkerd\u00e4ni\u0148 \u00fd\u00f6ri\u015fi barada birn\u00e4\u00e7e maglumatlary \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryp biler. Seljuklar d\u00f6wr\u00fcnde sarahsly binag\u00e4rler tarapyndan gurlan \u201cPulhatyn\u201d k\u00f6pr\u00fcsi \u00f6z zamanynda m\u00f6h\u00fcm s\u00f6wda-ykdysady, harby-strategik \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolupdyr. Ol t\u00fcrkmen binag\u00e4rlerini\u0148 desgalary gurmakda \u00fdokary ussatlyga e\u00fde bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n aja\u00fdyp mysallary\u0148 biridir. \u00c7aklamalara g\u00f6r\u00e4, da\u015fdan salnan, b\u00e4\u015f sany s\u00fct\u00fcnden ybarat k\u00f6pri h\u00e4zirki \u00fdagda\u00fdyna 1896-njy \u00fdylda ge\u00e7irilen abatla\u00fdy\u015f i\u015flerinden so\u0148 e\u00fde bolupdyr.<br \/>\nNusa\u00fd gadymy Parfi\u00fda d\u00f6wletini\u0148 esasy \u00fdadyg\u00e4rliklerini\u0148 biridir. A\u015fgabat \u015f\u00e4herinden uzakda bolmadyk \u00fderde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n, \u00f6z d\u00f6wr\u00fcni\u0148 medeni\u00fdeti barada gymmatly maglumatlary sakla\u00fdan bu gadymy gala sy\u00fdahat\u00e7ylary\u0148 i\u0148 gelim-gidimli \u00fderlerini\u0148 biridir. Irki d\u00f6w\u00fcrlerde Parfi\u00fda paty\u015falygy Gadymy Rim bilen \u00fdakyn diplomatik, s\u00f6wda we medeni gatna\u015fyklarda bolupdyr. Arheologlar tarapyndan Gadymy Nusa\u00fd galasyndan d\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerde tapylan tapyndylary\u0148 hatarynda aja\u00fdyp binag\u00e4rlik bezegleri bar. A\u00e7yk asmany\u0148 astyndaky bu \u00fdadyg\u00e4rligi\u0148 \u00ddUNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna girizilmegi desgany\u0148 \u00fdokary gymmatlyga e\u00fdedigini\u0148 we d\u00fcn\u00fd\u00e4de ykrar edil\u00fd\u00e4ndigini\u0148 g\u00fcw\u00e4sidir.<br \/>\nT\u00fcrkmenistany\u0148 muze\u00fdlerinde saklan\u00fdan, \u00fdurdumyzy\u0148 arheologik \u00fdadyg\u00e4rliklerinden \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan aja\u00fdyp eserleri\u0148 nusgalaryny\u0148 da\u015fary \u00fdurtlarda hem uly gyzyklanma e\u00fdedigini \u015fu \u00fdyly\u0148 25-nji okt\u00fdabrynda Itali\u00fda Respublikasynda a\u00e7ylan \u00abT\u00fcrkmenistany\u0148 gadymy siwilizasi\u00fdalary\u00bb atly arheologik sergi hem a\u00fddy\u0148 g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Hormatly Prezidentimiz Kapitoli\u00fd muze\u00fdinde eden \u00e7yky\u015fynda Rim \u015f\u00e4herini\u0148 i\u0148 me\u015fhur muze\u00fdlerini\u0148 birinde \u00fda\u00fdba\u0148landyrylan sergide Parfi\u00fda medeni\u00fdetine we sungatyna degi\u015fli gymmatlyklary\u0148 g\u00f6rkezilmegini\u0148 \u00f6r\u00e4n uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedigini belledi.<br \/>\nArheologik tapyndylary tab\u015fyrmak dabaralaryna gatna\u015fyjylar g\u00f6zlegleri\u0148 netijeleri barada durup ge\u00e7ip, Di\u00fdarymyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginden tapylan gymmatlyklary\u0148 adamzat medeni\u00fdetini\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f taryhynda uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolandygyny tassykladylar. Nygtaly\u015fy \u00fdaly, \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e7\u00e4klerinde alnyp barlan arheologik i\u015fleri\u0148 netijeleri halkara jemgy\u00fdet\u00e7iligi\u0148 halkymyzy\u0148 taryhyna o\u0148yn baha bermegine, onu\u0148 \u00f6zbolu\u015fly milli medeni\u00fdeti, d\u00e4p-dessurlary, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f-durmu\u015fy bilen tany\u015fmagyna, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 ylmy we medeni \u00f6s\u00fc\u015fine bahasyz go\u015fandyna \u00fdene-de bir gezek a\u00fddy\u0148 g\u00f6z \u00fdetirm\u00e4ge m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Hususan-da, Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrunda \u00fderle\u015fen \u00c4new, Abiwerd, Sarahs, Amul, Dehistan, \u015e\u00e4hryslam \u00fdaly \u015f\u00e4herler we obalar alymlary\u0148 \u00fcns merkezinde dur\u00fdar. Bu ilatly \u00fderleri\u0148 atlary gadymy \u00fdazuw \u00e7e\u015fmelerinde k\u00f6p agzal\u00fdandygy \u00fc\u00e7in hem gi\u0148den bellidir.<br \/>\nDabara gatna\u015fyjylar \u201cAbiwerd\u201d d\u00f6wlet taryhy-medeni goraghanasy barada durup ge\u00e7ip, onu\u0148 demirgazyk Horasany\u0148 \u201cMes toprakly, bol hasylly, me\u015fhur bazarydyr metjidi bilen tanal\u00fdan \u015f\u00e4her\u201d adyny alan esasy merkezlerini\u0148 biri bolandygyny bellediler. \u00c7yky\u015f edenler m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin me\u00fddan i\u015flerini\u0148 dowamynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan gymmatlyklary\u0148 tab\u015fyrylmagyny\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginde medeni \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 irki d\u00f6w\u00fcrlerine arala\u015fmakda uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedigini nygtadylar. \u015eu \u00fdyly\u0148 \u201cHalkara parahat\u00e7ylyk we ynany\u015fmak \u00fdyly\u201d di\u00fden \u015fygary t\u00fcrkmen topragyny\u0148 k\u00f6pasyrlyk taryhy tejrib\u00e4, medeni d\u00e4plere, milleti\u0148 ba\u00fd ruhy mirasyna, umumadamzat gymmatlyklaryna da\u00fdan\u00fdan \u00f6s\u00fc\u015fini a\u00fddy\u0148 \u015f\u00f6hlelendir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>26-njy no\u00fdabrda milli mirasymyzy gorap saklamak we wagyz etmek bo\u00fdun\u00e7a gi\u0148 gerimli i\u015fleri\u0148 \u00e7\u00e4klerinde T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet medeni\u00fdet merkezini\u0148 D\u00f6wlet muze\u00fdine we Arkadag \u015f\u00e4herini\u0148 Taryhy we \u00fclk\u00e4ni \u00f6wreni\u015f muze\u00fdine arheologik tapyndylary tab\u015fyrmak dabaralary ge\u00e7irildi. Paryzdepeden tapylyp, \u00fdurdumyzy\u0148 arheologlary tarapyndan rejelenen eneolit d\u00f6wr\u00fcni\u0148 (da\u015f-mis asyry) keramiki gaby uly gyzyklanma d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Munu\u0148 \u00f6zi me\u015fhur \u00c4new medeni\u00fdetini\u0148 gadymy ilatly [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":152908,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/152907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=152907"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/152907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":152909,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/152907\/revisions\/152909"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/152908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=152907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=152907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=152907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}