{"id":160512,"date":"2026-02-23T14:57:52","date_gmt":"2026-02-23T09:57:52","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=160512"},"modified":"2026-02-23T15:17:40","modified_gmt":"2026-02-23T10:17:40","slug":"cypar-yelbe-tasin-jandar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/cypar-yelbe-tasin-jandar\/","title":{"rendered":"\u00c7ypar \u00fdelbe \u2013 t\u00e4sin jandar"},"content":{"rendered":"<p>G\u00f6zel di\u00fdarymyzda be\u00fdleki janly-jandarlar bilen bir hatarda gu\u015flary\u0148 sany we g\u00f6rn\u00fc\u015fi hem \u00f6r\u00e4n k\u00f6p. Ornitolog alymlar ge\u00e7en asyry\u0148 ortalarynda \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginde hemi\u015felik mesgen tutan, m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fda-da gy\u015fla\u00fdan gu\u015flary \u00f6wrenip ba\u015fladylar. Ge\u00e7irilen ylmy barlaglary\u0148 netijesinde, \u00fdurdumyzy\u0148 ornitofaunasyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmi barada maglumatlary\u0148 \u00fdylsa\u00fdyn \u00fcsti \u00fdetirildi. 1952-nji \u00fdylda 367, 2011-nji \u00fdylda 417, 2013-nji \u00fdylda 422, 2018-nji \u00fdylda bolsa 436 g\u00f6rn\u00fc\u015f hasaba alyndy. Gapla\u0148gyr d\u00f6wlet tebigy goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde we ona gola\u00fd me\u00fddanlarda gury\u00fder, \u015fe\u00fdle hem suw-batgalyk gu\u015flary\u0148 \u00fda\u015famaklary, h\u00f6w\u00fcrtgelemekleri we k\u00f6pelmekleri \u00fc\u00e7in amatly \u00fderler (Gapla\u0148yr, Ga\u0148\u0148agyr, Go\u00fdungyrlan, T\u00e4rimga\u00fda belentlikleri Sarygamy\u015f, Ze\u0148\u0148ibaba, Uzyn\u015for k\u00f6lleri we ba\u015fgalar) bar. Bu \u00fderler i\u00fdmite ba\u00fd bolmagy bilen gu\u015flary \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r we olary\u0148 i\u00fdmitlenmegi hem-de \u00fda\u015famagy \u00fc\u00e7in amatly \u015fert d\u00f6red\u00fd\u00e4r.<br \/>\nGe\u00e7irilen g\u00f6zlegleri\u0148 netijesinde, 2023-nji \u00fdylda gu\u015flardan 3 g\u00f6rn\u00fc\u015fi (turluta\u00fd, \u00e7ypar \u00fdelbe, ga\u00fda s\u00fcle\u00e7isi) t\u00e4zeden hasaba alyndy we goraghanany\u0148 gu\u015flary\u0148 sanyna go\u015fuldy.<br \/>\n\u015ee\u00fdle gu\u015flary\u0148 biri-de, \u00e7ypar \u00fdelbedir. \u00c7ypar \u00fdelbe (Crex crex) durna \u015fekillileri\u0148 toparyny\u0148 suw towuklary ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolup, \u00e7\u00fcnki gysga we konus \u015fekilli, sarymytyl re\u0148kli, jokjokudan ulurak bol\u00fdar. Re\u0148ki go\u0148urrak \u00e7alymtyl-\u00e7ypar bolup, arkasy alarak, b\u00f6w\u00fcrleri kese ak zolakly, bokurdagy agymytyl, d\u00f6\u015fi we petekesi \u00e7yparrak \u00e7al, ganatlary go\u00fdy \u00e7ypardyr. Bu gu\u015flar \u00fderde \u00f6r\u00e4n \u00e7alt ylga\u00fdar, gysga aralygy \u00fderl\u00e4p u\u00e7anda, uzyn a\u00fdaklary taga\u015fyksyz sallan\u00fdar.<br \/>\n\u00c7ypar \u00fdelbe \u00ddewropany\u0148 g\u00fcnbatar \u00e7\u00e4ginden G\u00fcndogar-G\u00fcnorta Sibire \u00e7enli \u00fda\u00fdrandyr. Orta we Merkezi Azi\u00fdada di\u0148e Gazagystany\u0148 demirgazygynda we g\u00fcndogarynda, Alta\u00fdda h\u00f6w\u00fcrtgele\u00fd\u00e4r. Merkezi we G\u00fcnorta Afrikada, Madagaskarda gy\u015fla\u00fdar. T\u00fcrkmenistanda Hazar de\u0148izini\u0148 g\u00fcndogar kenaryndan Amyder\u00fda \u00e7enli, m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00f6wr\u00fcnde hemme \u00fderlerde du\u015f\u00fdar.<br \/>\nBu gu\u015f T\u00fcrkmenistanda u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n g\u00f6rn\u00fc\u015f bolup, d\u00fcrli land\u015faftlarda \u00fda\u015fa\u00fdar, k\u00f6plen\u00e7 oazislere \u00fdakynla\u015fanyny gowy g\u00f6r\u00fd\u00e4r. \u00ddazyna aprel-ma\u00fd a\u00fdlarynda, g\u00fc\u00fdz\u00fcne awgusty\u0148 ortasyndan okt\u00fdabry\u0148 a\u00fdagyna \u00e7enli u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Bu gu\u015flar m\u00f6r-m\u00f6jekler, gur\u00e7uklar, \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00e4neleri bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4rler. Ge\u00e7irilen g\u00f6zeg\u00e7ilikleri\u0148 netijesinde, goraghanada we o\u0148a gola\u00fd me\u00fddanlarda gu\u015flary\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015f d\u00fcz\u00fcmini\u0148 artandygy bellenildi. Bu bolsa, goraghanany\u0148 me\u00fddanlarynda we \u00fdana\u015fyk \u00fderlerde gu\u015flary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertlerini\u0148 gowulanandygyny, i\u00fdmit goruny\u0148 \u00fdeterlikdigi, kert ga\u00fdaly belentlikleri\u0148 bardygy, suw a\u00fdtymlaryny\u0148 k\u00f6pd\u00fcgi bilen d\u00fc\u015f\u00fcndiril\u00fd\u00e4r.<br \/>\nGe\u00e7iril\u00fd\u00e4n ylmy i\u015fleri\u0148, g\u00f6zeg\u00e7ilikleri\u0148 netijesinde \u00fdurdumyzy\u0148 goraghanalarynda gu\u015flary\u0148 sanyny\u0148 art\u00fdandygy anyklandy. Bu bolsa goraghanalary\u0148 me\u00fddanlarynda we \u00fdana\u015fyk \u00fderlerinde gu\u015flary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u015fertlerini\u0148 gowulanandygy bilen d\u00fc\u015f\u00fcndiril\u00fd\u00e4r. Umuman, \u00e7ypar \u00fdelbe tebigaty\u0148 t\u00e4sin jandarydyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">Rejepg\u00fcl Huddy\u00fdewa, T\u00fcrkmenistany\u0148 Tebigaty Goramak jemgy\u00fdetini\u0148 Lebap wela\u00fdat b\u00f6l\u00fcmini\u0148 h\u00fcn\u00e4rmeni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6zel di\u00fdarymyzda be\u00fdleki janly-jandarlar bilen bir hatarda gu\u015flary\u0148 sany we g\u00f6rn\u00fc\u015fi hem \u00f6r\u00e4n k\u00f6p. Ornitolog alymlar ge\u00e7en asyry\u0148 ortalarynda \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e7\u00e4ginde hemi\u015felik mesgen tutan, m\u00f6ws\u00fcmle\u00fdin u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4n \u00fda-da gy\u015fla\u00fdan gu\u015flary \u00f6wrenip ba\u015fladylar. Ge\u00e7irilen ylmy barlaglary\u0148 netijesinde, \u00fdurdumyzy\u0148 ornitofaunasyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmi barada maglumatlary\u0148 \u00fdylsa\u00fdyn \u00fcsti \u00fdetirildi. 1952-nji \u00fdylda 367, 2011-nji \u00fdylda 417, 2013-nji \u00fdylda 422, 2018-nji \u00fdylda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":160514,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/160512"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=160512"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/160512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":160515,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/160512\/revisions\/160515"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/160514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=160512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=160512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=160512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}