{"id":47003,"date":"2021-08-26T18:47:56","date_gmt":"2021-08-26T13:47:56","guid":{"rendered":"http:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=47003"},"modified":"2021-08-26T18:47:56","modified_gmt":"2021-08-26T13:47:56","slug":"ulagyn-taryhy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/ulagyn-taryhy\/","title":{"rendered":"Ulagy\u0148 taryhy"},"content":{"rendered":"<p>XIX asy\u00adry\u0148 ahy\u00adryn\u00adda kwadrisikl atly d\u00f6rt ti\u00adgir\u00adli ilkinji ulag Gen\u00adri Ford ta\u00adra\u00adpyn\u00addan o\u00fd\u00adla\u00adnyp ta\u00adpyl\u00ad\u00fdar. H\u00e4\u00adzir \u00fd\u00f6\u00adne\u00adke\u00fd \u00fda\u00adly bo\u00adlup g\u00f6\u00adr\u00fcn\u00adse-de, \u00f6z d\u00f6w\u00adri \u00fc\u00e7in t\u00e4\u00adze\u00adlik bo\u00adlan bu ula\u00adg we onu\u0148 o\u00fdlap tapyjysy ha\u00adkyn\u00adda t\u00e4\u00adsin mag\u00adlu\u00admat\u00adlar bar. 1863-nji \u00fdyl\u00adda AB\u015e-da dog\u00adlan Ford in\u00ad\u017ee\u00adner\u00ad\u00e7i\u00adlik oku\u00adwy\u00adny ta\u00admam\u00adlap, 1879-njy \u00fdyl\u00adda yk\u00adba\u00adly\u00adny d\u00fc\u00fdp\u00adg\u00f6\u00adter \u00fc\u00fdt\u00adget\u00adjek Det\u00adro\u00fdt \u015f\u00e4\u00adhe\u00adri\u00adne g\u00f6\u00ad\u00e7\u00fcp gel\u00ad\u00fd\u00e4r. \u00abWes\u00adting\u00adhou\u00adse\u00bb kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsyn\u00adda \u00fdan\u00adgy\u00e7 he\u00adre\u00adket\u00adlen\u00addi\u00adri\u00adji\u00adsi pu\u00adda\u00adgyn\u00adda i\u015f\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4r we Kla\u00adra Bra\u00ad\u00fdant bi\u00adlen dur\u00admu\u015f gur\u00ad\u00fdar. Dur\u00admu\u00ad\u015fyn\u00adda\u00adky i\u0148 m\u00f6\u00adh\u00fcm \u00e4dim To\u00admas Edi\u00adson ta\u00adra\u00adpyn\u00addan esas\u00adlan\u00addy\u00adry\u00adlan \u00abEdi\u00adson\u00bb kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsyn\u00adda i\u015fe ba\u015f\u00adla\u00admagy bol\u00ad\u00fdar. Bu \u00fder\u00adde en\u00ad\u00e7e\u00adme \u00fdyl\u00adlap i\u015f\u00adl\u00e4n Gen\u00adri Ford be\u00ad\u00fdik o\u00fd\u00adlap ta\u00adpy\u00adjy To\u00admas Edi\u00adson we be\u00fd\u00adle\u00adki ze\u00adhin\u00adli in\u00ad\u017ee\u00adner\u00adler bi\u00adlen du\u00ad\u015fu\u015f\u00ad\u00fdar. D\u00f6rt ti\u00adgir\u00adli ulag ba\u00adra\u00adda\u00adky pi\u00adkir i\u015f\u00adde\u015f\u00adle\u00adri\u00adni\u0148 bi\u00adri\u00adni\u0148 k\u00f6\u00adme\u00adgi bi\u00adlen \u00fd\u00fc\u00adze \u00e7yk\u00ad\u00fdar. Onu\u0148 \u00abEdi\u00adson\u00bb y\u015fyk\u00adlan\u00addy\u00adry\u015f kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsyn\u00adda bi\u00adle\u00adlik\u00adde i\u015f\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4n in\u00ad\u017ee\u00adner dos\u00adty \u00c7arlz King \u00abAme\u00adrican Machi\u00adnist\u00bb \u017eur\u00adna\u00adlyn\u00adda 1895-nji \u00fdy\u00adly\u0148 no\u00ad\u00fdabr a\u00fdyn\u00adda ne\u00ad\u015fir edi\u00adlen bir ma\u00adka\u00adla\u00adny g\u00f6r\u00ad\u00fd\u00e4r we bu For\u00addu\u0148 hem \u00fcn\u00ads\u00fc\u00adni \u00e7ek\u00ad\u00fd\u00e4r. Ma\u00adka\u00adla\u00adda \u00fdan\u00adgy\u00e7 bi\u00adlen i\u015f\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4n \u00fde\u00ad\u0148il we g\u00fc\u00fd\u00e7\u00adli aw\u00adtou\u00adlag\u00adlar ba\u00adbat\u00adda ag\u00adzal\u00ad\u00fdar. He\u00adniz bu ylym\u00adda \u00f6w\u00adre\u00adnil\u00adme\u00addik bol\u00adsa-da, Ford \u015fe\u00fd\u00adle teh\u00adno\u00adlo\u00adgi\u00ad\u00fda bi\u00adlen i\u00e7\u00adgin gy\u00adzyk\u00adla\u00adnyp ba\u015f\u00adla\u00ad\u00fdar. \u00dda\u015f me\u00adha\u00adnist uzak wagt b\u00e4\u00adri hy\u00ad\u00fda\u00adlyn\u00adda\u00adky tas\u00adla\u00adma\u00adny\u0148 \u015fu ma\u00adka\u00adla bi\u00adlen ta\u00admam\u00adlan\u00adjak\u00addy\u00adgy\u00adna ynan\u00ad\u00fdar we i\u015fi\u00adne hy\u00adjuw\u00adly \u00fda\u00adpy\u015f\u00ad\u00fdar. Bu tas\u00adla\u00adma\u00adda at\u00adsyz we i\u015f\u00ad\u00e7i g\u00fc\u00fd\u00adji bol\u00admaz\u00addan he\u00adre\u00adket ed\u00fd\u00e4n arabany\u0148, \u00fdagny awtoulagy\u0148 d\u00f6redilmegi g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar. \u00abEdi\u00adson\u00bb kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsyn\u00adda i\u015f\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4n Gen\u00adri For\u00addu\u0148 tas\u00adla\u00adma \u00fcn\u00adsi jem\u00adle\u00admek \u00fc\u00e7in k\u00f6p wag\u00adty bar\u00addy. So\u00adwa\u00addy we ze\u00adhi\u00adni \u00fde\u00adter\u00adlik bo\u00adlan Gen\u00adri Ford in\u00ad\u017ee\u00adner\u00adler De\u00fd\u00adwid Bell, Je\u00fdms Bi\u00ad\u015fop, Jorj Ka\u00adto we Ed\u00adward Haf\u00addan yba\u00adrat \u00fd\u00f6\u00adri\u00adte to\u00adpa\u00adry d\u00fcz\u00ad\u00fd\u00e4r. To\u00adpar\u00adda h\u00e4\u00adzir\u00adki za\u00adman aw\u00adtou\u00adlag teh\u00adno\u00adlo\u00adgi\u00ad\u00fda\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 hi\u00e7 bi\u00adri, hat\u00adda \u00fde\u00adter\u00adlik se\u00adri\u015f\u00adde hem \u00fdok\u00addy. As\u00adla ruh\u00addan d\u00fc\u015f\u00adme\u00ad\u00fd\u00e4n bu d\u00f6rt\u00adl\u00fck to\u00adpar el\u00adle\u00adrin\u00add\u00e4\u00adki se\u00adri\u015f\u00adde\u00adler\u00adden has ne\u00adti\u00adje\u00adli pe\u00fd\u00adda\u00adlan\u00admak \u00fc\u00e7in aky\u00adly\u00adny we in\u00ad\u017ee\u00adner\u00ad\u00e7i\u00adlik ukyp\u00adla\u00adry\u00adny ulan\u00ad\u00fdar\u00adlar. Kwadrisikl at\u00adly d\u00f6rt ti\u00adgir\u00adli il\u00adkin\u00adji ulag \u00fda\u00adsa\u00adlan\u00adda po\u00adlat, aga\u00e7, re\u00adzin, ma\u00adta we a\u00fd\u00adna ula\u00adnyl\u00ad\u00fdar. Ulag\u00adda \u00fd\u00f6\u00adne\u00adke\u00fd iki si\u00adlindr\u00adli he\u00adre\u00adket\u00adlen\u00addi\u00adri\u00adji bar\u00addy we umu\u00admy ag\u00adra\u00admy 500 ki\u00adlog\u00adra\u00adma ba\u00adra\u00adbar\u00addy. Her bir o\u00fd\u00adlap ta\u00adpy\u00adjy\u00adny\u0148 \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00adlik\u00adli ta\u00admam\u00adlan tas\u00adla\u00adma\u00adsy\u00adny hal\u00adka h\u00f6\u00add\u00fcr\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4n g\u00fc\u00adni bol\u00ad\u00fdar. Gen\u00adri Ford \u00fc\u00e7in bu ta\u00adry\u00adhy se\u00adne 1896-njy \u00fdy\u00adly\u0148 4-nji \u00fdan\u00adwa\u00adry bo\u00adlup, ir\u00adden sa\u00adgat 4:00-da d\u00f6rt\u00adl\u00fck  to\u00adpar bo\u00adlup, \u00f6n\u00add\u00fc\u00adren d\u00f6rt ti\u00adgir\u00adli ula\u00adgy\u00adna m\u00fc\u00adn\u00fcp, Grand-Der\u00ad\u00fda bul\u00adwa\u00adryn\u00addan a\u015fak\u00adly\u00adgy\u00adna d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcp, \u00fc\u00e7 esa\u00adsy k\u00f6\u00ad\u00e7\u00e4\u00adni gez\u00ad\u00fd\u00e4r\u00adler. Kwadrisikl aw\u00adtou\u00adla\u00adgy\u00adny\u0148 ba\u00adry-\u00fdo\u00adgy iki we\u00adlo\u00adsi\u00adped tiz\u00adli\u00adgi bar\u00addy, hat\u00adda tor\u00admoz\u00adla\u00adry hem we\u00adlo\u00adsi\u00adped tor\u00admo\u00adzy\u00adny\u0148 ul\u00adga\u00admy bi\u00adlen do\u00adlan\u00addy\u00adryl\u00ad\u00fdar\u00addy. \u015ee\u00fd\u00adle\u00adlik\u00adde, ar\u00adzu\u00adwy ha\u00adsyl bo\u00adlan ze\u00adhin\u00adli Gen\u00adri For\u00addu\u0148 ula\u00adgy at \u00fda-da adam g\u00fc\u00fd\u00adji bol\u00admaz\u00addan, \u00fdan\u00adgy\u00e7 he\u00adre\u00adket\u00adlen\u00addi\u00adri\u00adji\u00adsi bi\u00adlen i\u015f\u00adle\u00ad\u00fd\u00e4n il\u00adkin\u00adji ulag bol\u00ad\u00fdar. Ta\u00adry\u00adha al\u00adtyn harp\u00adlar bi\u00adlen \u00fda\u00adzy\u00adlan bu ula\u00adgy\u0148 il\u00adkin\u00adji\u00adsi 200 dol\u00adla\u00adra sa\u00adtyl\u00ad\u00fdar. Ford ga\u00adza\u00adnan pu\u00adly bi\u00adlen has \u00f6sen ulag ul\u00adga\u00admy\u00adna ma\u00ad\u00fda go\u00ad\u00fdup, ne\u00adti\u00adje\u00adde, h\u00e4\u00adzir\u00adki wagt\u00adda b\u00fc\u00adtin \u00dder \u00fd\u00fc\u00adz\u00fcn\u00adde ta\u00adnal\u00ad\u00fdan me\u015f\u00adhur \u00abFord Mo\u00adtor Com\u00adpa\u00adny\u00bb kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsy\u00adny esas\u00adlan\u00addyr\u00ad\u00fdar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XIX asy\u00adry\u0148 ahy\u00adryn\u00adda kwadrisikl atly d\u00f6rt ti\u00adgir\u00adli ilkinji ulag Gen\u00adri Ford ta\u00adra\u00adpyn\u00addan o\u00fd\u00adla\u00adnyp ta\u00adpyl\u00ad\u00fdar. H\u00e4\u00adzir \u00fd\u00f6\u00adne\u00adke\u00fd \u00fda\u00adly bo\u00adlup g\u00f6\u00adr\u00fcn\u00adse-de, \u00f6z d\u00f6w\u00adri \u00fc\u00e7in t\u00e4\u00adze\u00adlik bo\u00adlan bu ula\u00adg we onu\u0148 o\u00fdlap tapyjysy ha\u00adkyn\u00adda t\u00e4\u00adsin mag\u00adlu\u00admat\u00adlar bar. 1863-nji \u00fdyl\u00adda AB\u015e-da dog\u00adlan Ford in\u00ad\u017ee\u00adner\u00ad\u00e7i\u00adlik oku\u00adwy\u00adny ta\u00admam\u00adlap, 1879-njy \u00fdyl\u00adda yk\u00adba\u00adly\u00adny d\u00fc\u00fdp\u00adg\u00f6\u00adter \u00fc\u00fdt\u00adget\u00adjek Det\u00adro\u00fdt \u015f\u00e4\u00adhe\u00adri\u00adne g\u00f6\u00ad\u00e7\u00fcp gel\u00ad\u00fd\u00e4r. \u00abWes\u00adting\u00adhou\u00adse\u00bb kom\u00adpa\u00adni\u00ad\u00fda\u00adsyn\u00adda \u00fdan\u00adgy\u00e7 he\u00adre\u00adket\u00adlen\u00addi\u00adri\u00adji\u00adsi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":47004,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/47003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=47003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/47003\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/47004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=47003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=47003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=47003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}