{"id":4820,"date":"2016-12-05T05:12:37","date_gmt":"2016-12-05T05:12:37","guid":{"rendered":"http:\/\/zamanturkmenistan.com\/?p=4820"},"modified":"2016-12-05T05:12:37","modified_gmt":"2016-12-05T05:12:37","slug":"ger%c2%adbart-uell%c2%adsin-eseri-ta%c2%adpyl%c2%addy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/ger%c2%adbart-uell%c2%adsin-eseri-ta%c2%adpyl%c2%addy\/","title":{"rendered":"Ger\u00adbart Uell\u00adsi\u0148 eseri ta\u00adpyl\u00addy"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00ad\u00fd\u00e4 bel\u00adli i\u0148\u00adlis fan\u00adtas\u00adt \u00fdazyjysy, yl\u00admy fan\u00adtas\u00adti\u00adka\u00adny\u0148 esas\u00adlan\u00addy\u00adry\u00adjy\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 bi\u00adri Ger\u00adbart Uel\u00adlsi\u0148 (1866-1946) n\u00e4\u00adbel\u00adli ese\u00adri tapyldy. \u201cStrand\u201d \u017eurnalyny\u0148 re\u00addak\u00adto\u00adry Endr\u00ad\u00fdu Gul\u00adlin \u00fda\u00adzy\u00adjy\u00adny\u0148 Il\u00adli\u00adno\u00fds uni\u00adwer\u00adsi\u00adte\u00adtin\u00add\u00e4\u00adki ar\u00adhiw\u00adle\u00adri\u00adni \u00f6w\u00adre\u00adnip \u00fd\u00f6r\u00adk\u00e4, onu\u0148 \u201cRuh\u00adly \u00fc\u00e7ek\u201d at\u00adly gol\u00fdazmasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden bardy. Sel\u00adje\u00adri\u015f\u00adler\u00adden so\u0148\u00adra bu nowellany\u0148 XIX asy\u00adry\u0148 90-njy \u00fdyl\u00adla\u00adryn\u00adda d\u00f6\u00adre\u00addi\u00adlendigi anyklandy. \u015eol \u00fdyl\u00adlar\u00adda onu\u0148 i\u0148 me\u015f\u00adhur ro\u00adma\u00adny \u201cWagt ma\u00ad\u015fy\u00adny\u201d ne\u00ad\u015fir edil\u00ad\u00fd\u00e4r. \u201cStrand\u201d ne\u00ad\u015fi\u00adri e\u00fd\u00ad\u00fd\u00e4m, \u00fdazyjyny\u0148 mis\u00adti\u00adka \u00fdug\u00adru\u00adlan t\u00e4\u00adze he\u00adka\u00ad\u00fdasy\u00adny k\u00f6p\u00ad\u00e7\u00fc\u00adli\u00adge h\u00f6\u00add\u00fcr\u00adle\u00addi.<br \/>\n\u015eol d\u00f6w\u00fcrde fan\u00adtas\u00adti\u00adki he\u00adka\u00fd\u00adala\u00adry\u00adny\u0148 we ro\u00adman\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 sa\u00adhy\u00adpa\u00adla\u00adryn\u00adda k\u00f6p san\u00adly gu\u00adral\u00adla\u00adra, en\u00adjam\u00adla\u00adra we ge\u00adle\u00adje\u00adgi\u0148 n\u00e4r\u00adse\u00adle\u00adri\u00adne jan be\u00adren Ger\u00adbart Uell\u00adsi\u0148 eser\u00adle\u00adri ha\u00adky\u00adky t\u00e4\u00adze\u00adlik bo\u00adlup\u00addy. XIX asy\u00adry\u0148 \u00fda\u00adzy\u00adjy\u00adsy ba\u00adtyr\u00adga\u00fd teh\u00adno\u00adlo\u00adgik \u00e7ak\u00adla\u00adma\u00adla\u00adryn\u00addan ba\u015f\u00adga-da, \u015fo\u00adlar\u00adsyz h\u00e4\u00adzir\u00adki mad\u00addy me\u00adde\u00adni\u00ad\u00fde\u00adti as\u00adla g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fc\u00adne ge\u00adti\u00adrip bol\u00adma\u00ad\u00fdan ge\u00adle\u00adjek\u00add\u00e4\u00adki zat\u00adla\u00adry\u0148 tym\u00adsa\u00adly\u00adny d\u00f6\u00adret\u00adm\u00e4\u00adge gi\u00adri\u00ad\u015fip\u00addir. \u015eu g\u00fcn onu\u0148 g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fc\u00adne ge\u00adtir\u00adme\u00adle\u00adri\u00adni\u0148 80 g\u00f6\u00adte\u00adri\u00admi ama\u00adla a\u015f\u00addy. \u015ee\u00fd\u00adle hem Uell\u00adsi\u0148 tos\u00adla\u00adma\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 60 g\u00f6\u00adte\u00adri\u00admi do\u00adly ta\u00adkyk\u00adlyk\u00adda dur\u00admu\u00ad\u015fa ge\u00e7\u00addi. Hut \u015fol asyr\u00adda o\u0148a tos\u00adlap ta\u00adpy\u00adjy\u00adla\u00adry\u0148 ara\u00adsyn\u00adda bu ugur\u00adda \u00fde\u00ad\u0148i\u00adji bol\u00admak ba\u00ad\u015far\u00addyp\u00addyr.<br \/>\n1895-nji \u00fdyl\u00adda Uells ta\u00adra\u00adpyn\u00addan tos\u00adla\u00adnyp ta\u00adpy\u00adlan \u201cWagt ma\u00ad\u015fy\u00adny\u201d we \u201cG\u00f6\u00adze g\u00f6\u00adr\u00fcn\u00adme\u00ad\u00fd\u00e4n adam\u201d h\u00e4\u00adzir\u00adki wag\u00adta \u00e7en\u00adli, me\u00adge\u00adrem, i\u0148 ba\u00adtyr\u00adga\u00fd we has az o\u00fd\u00adlap ta\u00adpy\u00adlan n\u00e4r\u00adse bol\u00adma\u00adgyn\u00adda gal\u00ad\u00fdan bol\u00adsa ge\u00adrek. Em\u00adma we\u00adlin ba\u015f\u00adga bir ta\u00adrap\u00addan, olar \u00fc\u00e7in he\u00adniz amat\u00adly pur\u00adsady\u0148 ge\u00adlip \u00fdet\u00adme\u00addik bol\u00adma\u00adgy \u00e4h\u00adti\u00admal\u00addyr. XIX asy\u00adry\u0148 ahyr\u00adla\u00adryn\u00adda \u00e7ak\u00adla\u0148 te\u00adle\u00adwi\u00adzor\u00adla\u00adra, \u00f6zi a\u00e7y\u00adlyp-\u00fda\u00adpyl\u00ad\u00fdan ga\u00adpy\u00adla\u00adra we la\u00adzer \u015f\u00f6h\u00adle\u00adle\u00adri\u00adne hi\u00e7 kim ynan\u00adma\u00ad\u00fdar\u00addy ahy\u00adryn.<br \/>\n\u00dda\u00adzy\u00adjy teh\u00adni\u00adka\u00adda bol\u00ad\u015fy \u00fda\u00adly luk\u00adman\u00ad\u00e7y\u00adlyk\u00adda hem uly \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00adlik bi\u00adlen a\u00e7y\u015f edip\u00addir. Me\u00adse\u00adlem, ol \u201cPa\u00adra\u00adhat\u00ad\u00e7y\u00adlyk\u201d at\u00adly ese\u00adrin\u00adde ga\u00adna g\u00f6s-g\u00f6\u00adni i\u00fd\u00admit\u00adlen\u00addi\u00adri\u00adji mad\u00adda go\u00fd\u00adber\u00adme\u00adgi tos\u00adlap ta\u00adpyp\u00addyr. \u015ee\u00fd\u00adle hem bu ro\u00adman\u00adda \u00fda\u00adzy\u00adjy bio\u00adlo\u00adgik we \u00fdy\u00adly\u00adlyk \u015f\u00f6h\u00adle\u00adle\u00adri\u00adni\u0148 (la\u00adze\u00adri\u0148) il\u00adkin\u00adji kon\u00adsep\u00adsi\u00ad\u00fda\u00adsy\u00adny be\u00ad\u00fdan edip\u00addir. H\u00e4\u00adzir bu til\u00adsi\u00admat\u00adlar ama\u00adly ta\u00fd\u00addan dur\u00admu\u00ad\u015fy\u0148 \u00e4h\u00adli ugur\u00adla\u00adryn\u00adda ula\u00adnyl\u00ad\u00fdar. My\u00adsal \u00fc\u00e7in, h\u00e4zirki wagtda de\u00adm\u00adri la\u00adzer bi\u00adlen kes\u00admek we g\u00f6\u00adz\u00fc\u0148 g\u00f6\u00adr\u00fc\u00adji\u00adli\u00adgi\u00adni go\u00adwu\u00adla\u015f\u00addyr\u00admak hi\u00e7 ki\u00admi ge\u0148 gal\u00addyr\u00adma\u00ad\u00fdar. \u201cAzat edi\u00adlen d\u00fcn\u00ad\u00fd\u00e4\u00adde\u201d (1914) ha\u00adky\u00adkat\u00addan hem, so\u0148\u00adra o\u00fd\u00adla\u00adnyp ta\u00adpy\u00adlan zat\u00adlar be\u00ad\u00fdan edil\u00ad\u00fd\u00e4r.<br \/>\nHem\u00admeta\u00adrap\u00adla\u00ad\u00fdyn \u00e7ak\u00adla\u00adma\u00adla\u00adryn\u00addan ba\u015f\u00adga-da, \u201cUku\u00adda\u00adky\u00adny o\u00fdar\u00adma\u00adsyn\u00adda\u201d Uells es\u00adka\u00adla\u00adto\u00adry we elekt\u00adro\u00adbe\u00adke\u00addi tos\u00adlap ta\u00adpyp\u00addyr. Ol so\u0148\u00adlu\u00adgy bi\u00adlen, ge\u00adle\u00adjek\u00adki dur\u00admu\u00ad\u015fy\u0148 a\u00fd\u00adryl\u00admaz b\u00f6\u00adle\u00adgi bo\u00adlan ma\u00fd\u00adda n\u00e4r\u00adse\u00adle\u00adre hem \u00fcns be\u00adrip\u00addir: ada\u00adty jo\u00fds\u00adtik, aw\u00adto jo\u00adgap be\u00adri\u00adji, go\u00ad\u015fa wi\u00addeo (bir en\u00adjam\u00adda\u00adky te\u00adle\u00adwi\u00adzor we wi\u00adde\u00adop\u00adle\u00ad\u00fder) we be\u00fd\u00adle\u00adki\u00adler onu\u0148 ga\u00adla\u00admyn\u00addan \u00e7y\u00adkyp\u00addyr. Uells 1901-nji \u00fdyl\u00adda \u201c\u00c7ak\u00adla\u00adma\u201d (\u201cMe\u00adha\u00adni\u00adka\u00adny\u0148 we yl\u00admy\u0148 adam dur\u00admu\u00ad\u015fy\u00adna t\u00e4\u00adsi\u00adri\u201d) at\u00adly ki\u00adta\u00adby\u00adny \u00e7y\u00adka\u00adryp, on\u00adda \u0425\u0425 asyr\u00adda\u00adky \u015fahsy dur\u00admu\u015f mak\u00adsat\u00adna\u00adma\u00adla\u00adry\u00adny i\u015f\u00adl\u00e4p d\u00fc\u00adz\u00fcp\u00addir. Bu ha\u00adky\u00adkat\u00addan-da, \u00fda\u00adzy\u00adjy\u00adny\u0148 gi\u00ad\u0148i\u015f\u00adle\u00ad\u00fdin ese\u00adri bo\u00adlup, \u00f6z pi\u00adkir\u00adle\u00adri\u00adni ju\u00adda ba\u00adtyr\u00adga\u00fd be\u00ad\u00fdan ed\u00ad\u00fd\u00e4r, k\u00e4\u00adma\u00adhal\u00adlar hem d\u00fc\u00fdp\u00adg\u00f6\u00adter ge\u00adlejek\u00adki adam\u00adla\u00adry su\u00adrat\u00adlan\u00addyr\u00ad\u00fdar. \u00dcs\u00adte\u00adsi\u00adne-de, onu\u0148 \u00e7ak\u00adla\u00adma\u00adla\u00adry di\u00ad\u0148e bir teh\u00adno\u00adlo\u00adgi\u00ad\u00fda\u00adny\u0148 \u00f6s\u00fc\u00ad\u015fi\u00adni d\u00e4l, e\u00fd\u00adsem, jem\u00adgy\u00ad\u00fdet\u00ad\u00e7i\u00adlik gur\u00adlu\u00ad\u015fy\u00adny, \u015f\u00e4\u00adher gur\u00adlu\u00ad\u015fy\u00adgyny, de\u00admog\u00adra\u00adfi\u00ad\u00fdany, ma\u00adha\u00adbat\u00adlan\u00addyr\u00adma\u00adla\u00adry, ulag ulgamyny, geo\u00adpo\u00adlo\u00adti\u00adkany we ba\u015fgada k\u00f6p ugurlary \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. \u015eol d\u00f6\u00adw\u00fcr\u00adde Uells\u00adde d\u00fcrli teh\u00adno\u00adlo\u00adgik t\u00e4\u00adze\u00adlik\u00adle\u00adr bilen bir hatarda, te\u00adle\u00adfon has uly ru\u00adhu\u00adbe\u00adlent\u00adlik we g\u00fc\u00fd\u00e7\u00adli h\u00f6\u00adwes d\u00f6\u00adre\u00addip\u00addir. Hut \u015fol \u00fdyl\u00adlar\u00adda ol ha\u00fd\u00adran gal\u00addy\u00adry\u00adjy t\u00e4\u00adze\u00adlik bo\u00adlan ra\u00addio bil bag\u00adlap\u00addyr.<br \/>\n\u201cHa\u00ad\u00e7an\u00ad-da, te\u00adle\u00adfon gi\u00ad\u0148i\u015f\u00adle\u00ad\u00fdin ula\u00adny\u00adlyp ba\u015f\u00adlanan\u00adda onu\u0148 \u00fdar\u00adda\u00admy bi\u00adlen n\u00e4\u00adme zat\u00adla\u00adry\u0148 m\u00fcm\u00adkin bol\u00adjak\u00addy\u00adgy ha\u00adkyn\u00adda o\u00fd\u00adla\u00adnyp g\u00f6\u00adr\u00fc\u0148. D\u00fc\u00adkan\u00adlar\u00adda s\u00f6w-s\u00f6w sy\u00adryp \u00fd\u00f6r\u00admek b\u00fc\u00adtin\u00adle\u00fd ara\u00addan a\u00fd\u00adryl\u00ad\u00fdar di\u00ad\u00fden \u00fda\u00adly: siz ja\u0148 ed\u00ad\u00fd\u00e4r\u00adsi\u00ad\u0148iz we si\u00adze Lon\u00addon\u00addan ha\u00adma\u00adla, 100 mil uzak\u00adlyk\u00addan is\u00adlen\u00addik ha\u00adry\u00addy ug\u00adrad\u00ad\u00fdar\u00adlar. Bir gi\u00adje-g\u00fcn\u00addi\u00adzi\u0148 do\u00adwa\u00admyn\u00adda si\u00adzi\u0148 sar\u00adgy\u00addy\u00ad\u0148yz \u00f6\u00fd\u00ad\u00fc\u0148i\u00adze ge\u00adti\u00adril\u00ad\u00fd\u00e4r we \u00fda\u00adram\u00adsyz bo\u00adlan \u00fdag\u00adda\u00ad\u00fdyn\u00adda, siz ony yzy\u00adna ug\u00adra\u00addyp bil\u00ad\u00fd\u00e4r\u00adsi\u00ad\u0148iz. Trub\u00adka bi\u00adlen \u00fda\u00adrag\u00adla\u00adnan e\u00fde\u00adsi bol\u00adsa, \u00fde\u00adrin\u00adden goz\u00adgan\u00adman, \u00fder\u00adli \u00fcp\u00adj\u00fcn edi\u00adji\u00adle\u00adri\u00adne, Lon\u00addo\u00adny\u0148 \u00e4h\u00adli iri d\u00fc\u00adkan\u00adla\u00adry\u00adna, teatr kas\u00adsa\u00adla\u00adry\u00adna, po\u00e7\u00adta edaralaryna , bir\u00ad\u017ea\u00adla\u00adry\u00adna, luk\u00adman\u00adla\u00adry\u00adna ho\u00adja\u00ad\u00fdyn\u00ad\u00e7y\u00adlyk eder&#8230;\u201d<br \/>\nIkin\u00adji ja\u00adhan ur\u00ad\u015fun\u00addan so\u0148\u00adra \u015fu\u00adnu\u0148 \u00fda\u00adly ede\u00adbi\u00ad\u00fdat\u00adlar has uly dep\u00adgin bi\u00adlen \u00f6s\u00fcp ba\u015f\u00adla\u00ad\u00fdar. \u015ee\u00fd\u00adle\u00adlik\u00adde, t\u00e4\u00adze til\u00adsi\u00admat\u00adla\u00adry\u0148 ok\u00adgun\u00adly \u00f6s\u00adme\u00adgi bi\u00adlen bir\u00adlik\u00adde, yl\u00admy fan\u00adtas\u00adti\u00adki ki\u00adtap\u00adlar hem gi\u0148 me\u015f\u00adhur\u00adlyk ga\u00adza\u00adnyp ba\u015f\u00adla\u00ad\u00fdar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcn\u00ad\u00fd\u00e4 bel\u00adli i\u0148\u00adlis fan\u00adtas\u00adt \u00fdazyjysy, yl\u00admy fan\u00adtas\u00adti\u00adka\u00adny\u0148 esas\u00adlan\u00addy\u00adry\u00adjy\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 bi\u00adri Ger\u00adbart Uel\u00adlsi\u0148 (1866-1946) n\u00e4\u00adbel\u00adli ese\u00adri tapyldy. \u201cStrand\u201d \u017eurnalyny\u0148 re\u00addak\u00adto\u00adry Endr\u00ad\u00fdu Gul\u00adlin \u00fda\u00adzy\u00adjy\u00adny\u0148 Il\u00adli\u00adno\u00fds uni\u00adwer\u00adsi\u00adte\u00adtin\u00add\u00e4\u00adki ar\u00adhiw\u00adle\u00adri\u00adni \u00f6w\u00adre\u00adnip \u00fd\u00f6r\u00adk\u00e4, onu\u0148 \u201cRuh\u00adly \u00fc\u00e7ek\u201d at\u00adly gol\u00fdazmasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden bardy. Sel\u00adje\u00adri\u015f\u00adler\u00adden so\u0148\u00adra bu nowellany\u0148 XIX asy\u00adry\u0148 90-njy \u00fdyl\u00adla\u00adryn\u00adda d\u00f6\u00adre\u00addi\u00adlendigi anyklandy. \u015eol \u00fdyl\u00adlar\u00adda onu\u0148 i\u0148 me\u015f\u00adhur ro\u00adma\u00adny \u201cWagt ma\u00ad\u015fy\u00adny\u201d ne\u00ad\u015fir edil\u00ad\u00fd\u00e4r. \u201cStrand\u201d ne\u00ad\u015fi\u00adri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4821,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/4820"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=4820"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/4820\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/4821"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=4820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=4820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=4820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}