{"id":49214,"date":"2021-10-07T20:33:32","date_gmt":"2021-10-07T15:33:32","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=49214"},"modified":"2021-10-07T20:33:32","modified_gmt":"2021-10-07T15:33:32","slug":"628-trillion-basgancagy-hasaplandy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/628-trillion-basgancagy-hasaplandy\/","title":{"rendered":"62,8 tril\u00adli\u00adon bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy ha\u00adsap\u00adlan\u00addy"},"content":{"rendered":"<p>Is\u00adlen\u00addik t\u00f6\u00adwe\u00adre\u00adgi (2\u03c0r) onu\u0148 dia\u00admet\u00adri\u00adne (2r) b\u00f6\u00adle\u00adni\u0148\u00adde ne\u00adti\u00adje 3,14 \u00e7yk\u00ad\u00fdar. Bu sa\u00adna gys\u00adga\u00ad\u00e7a Pi (\u03c0) di\u00ad\u00fdil\u00ad\u00fd\u00e4r. As\u00adlyn\u00adda 3,14 or\u00adta ha\u00adsap bi\u00adlen alyn\u00ad\u00fdar. Onu\u0148 yzy t\u00fc\u00adke\u00adnik\u00adsiz \u00fdag\u00adda\u00fd\u00adda uzap gid\u00ad\u00fd\u00e4r. Bu \u00fc\u00fdt\u00adge\u00ad\u015fik sa\u00adny il\u00adkin\u00adji bo\u00adlup ki\u00admi\u0148 anyk\u00adlan\u00addy\u00adgy bel\u00adli d\u00e4l. Em\u00adma ol ir\u00adki wagt\u00adlar\u00addan b\u00e4\u00adri ma\u00adte\u00adma\u00adtik\u00adle\u00adre m\u00e4\u00adlim bo\u00adlup\u00addyr. Pi (\u03c0) har\u00adpy grek elip\u00adbi\u00ad\u00fdi\u00adni\u0148 16-njy har\u00adpy\u00addyr. Bu at 1737-nji \u00fdyl\u00adda be\u00adril\u00ad\u00fd\u00e4r. Bu sa\u00adny\u0148 mi\u00adla\u00addy\u00addan ozal XX asyr\u00adda anyk\u00adla\u00adnan\u00addy\u00adgy \u00e7ak\u00adla\u00adnyl\u00ad\u00fdar.<br \/>\nH\u00e4\u00adzir\u00adki wagt\u00adda Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 otur\u00addan so\u0148\u00adky bas\u00adgan\u00ad\u00e7ak\u00adla\u00adry\u00adny su\u00adper\u00adkomp\u00ad\u00fdu\u00adter\u00adle\u00adri\u0148 k\u00f6\u00adme\u00adgi bi\u00adlen bir\u00adn\u00e4\u00ad\u00e7e g\u00fcn\u00adl\u00e4p do\u00adwam ed\u00ad\u00fd\u00e4n ha\u00adsap\u00adla\u00adma\u00adla\u00adry\u0148 ne\u00adti\u00adje\u00adsin\u00adde ha\u00adsap\u00adla\u00ad\u00fdar\u00adlar. Her \u00fdyl Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 otur\u00addan so\u0148\u00adky bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy\u00adny\u0148 san\u00adla\u00adry k\u00f6\u00adpel\u00ad\u00fd\u00e4r. \u015ewe\u00fd\u00adsa\u00adri\u00ad\u00fda\u00adny\u0148 Graub\u00ad\u00fdun\u00adden uni\u00adwer\u00adsi\u00adte\u00adti\u00adni\u0148 alym\u00adla\u00adry \u03c0 sa\u00adny\u00adny\u0148 62,8 tril\u00adli\u00adon bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy\u00adna \u00e7en\u00adli ha\u00adsap\u00adlan\u00addyk\u00adla\u00adry\u00adny ha\u00adbar ber\u00addi\u00adler. Mun\u00addan ozal\u00adky re\u00adkor\u00addy\u0148 50 tril\u00adli\u00adon bas\u00adgan\u00ad\u00e7ak\u00addy\u00adgy m\u00e4\u00adlim edil\u00addi. \u015ee\u00fd\u00adle-de bol\u00adsa Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 ba\u00adha\u00adsy\u00adny tap\u00admak bo\u00ad\u00fdun\u00ad\u00e7a re\u00adkord\u00adlar her \u00fdyl di\u00ad\u00fden \u00fda\u00adly \u00fc\u00fdt\u00adge\u00ad\u00fd\u00e4r. Sa\u00adny\u0148 \u015fe\u00fd\u00adle kes\u00adgit\u00adli ba\u00adha\u00adsy\u00adny tap\u00admak \u00fc\u00e7in su\u00adper\u00adkomp\u00ad\u00fdu\u00adter 108 g\u00fcn 9 sa\u00adgat i\u015f\u00adle\u00adme\u00adli bo\u00adlup\u00addyr. Bu ha\u00adsap\u00adla\u00ad\u00fdy\u015f ozal\u00adky ha\u00adsap\u00adla\u00ad\u00fdy\u015f\u00addan \u00fc\u00e7 es\u00adse gys\u00adga wagt\u00adda ama\u00adla a\u015fy\u00adry\u00adlyp\u00addyr.<br \/>\nBu re\u00adkord di\u00ad\u0148e ma\u00adte\u00adma\u00adti\u00adka yl\u00admy\u00adny\u0148 d\u00e4l, e\u00fd\u00adsem, komp\u00ad\u00fdu\u00adter prog\u00adram\u00adma\u00ad\u00e7y\u00adly\u00adgy\u00adny\u0148 hem \u00f6sen\u00addi\u00adgi\u00adni g\u00f6r\u00adkez\u00ad\u00fd\u00e4r. H\u00e4\u00adzir\u00adki wagt\u00adda komp\u00ad\u00fdu\u00adte\u00adri\u0148 \u015fe\u00fd\u00adle uly muk\u00addar\u00adda\u00adky sa\u00adny gys\u00adga wagt\u00adda \u00fdo\u00adka\u00adry ta\u00adkyk\u00adlyk\u00adda ta\u00adpyp bil\u00adme\u00adgi teh\u00adno\u00adlo\u00adgi\u00ad\u00fda\u00adny\u0148 \u00fde\u00adten de\u00adre\u00adje\u00adsi\u00adni g\u00f6r\u00adkez\u00ad\u00fd\u00e4r. \u00dde\u00adri ge\u00adlen\u00adde bel\u00adle\u00adsek, 1874-nji \u00fdyl\u00adda \u015fol d\u00f6w\u00adr\u00fc\u0148 i\u0148 \u00f6sen ha\u00adsap\u00adla\u00ad\u00fdy\u015f ma\u00ad\u015fy\u00adny ar\u00adka\u00adly Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 707 bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy anyk\u00adla\u00adnyp\u00addyr.<br \/>\nK\u00f6p\u00adlen\u00e7, Pi sa\u00adny or\u00adta\u00ad\u00e7a 3,14 g\u00f6r\u00adn\u00fc\u00ad\u015fin\u00adde (22\/7) alyn\u00ad\u00fdan hem bol\u00adsa, has anyk mag\u00adlu\u00admat\u00adla\u00adry\u0148 ta\u00adlap edil\u00ad\u00fd\u00e4n ha\u00adla\u00adtyn\u00adda 15-nji bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy\u00adna \u00e7en\u00adli alyn\u00ad\u00fdar. Is\u00adlen\u00addik t\u00f6\u00adwe\u00adre\u00adgi iki es\u00adse ulalt\u00adsa\u0148, onu\u0148 dia\u00admet\u00adri hem iki es\u00adse ulal\u00ad\u00fdar, \u00fc\u00e7 es\u00adse ulalt\u00adsa\u0148 \u00fc\u00e7 es\u00adse ulal\u00ad\u00fdar. Ba\u015f\u00adga\u00ad\u00e7a a\u00fd\u00addy\u00adlan\u00adda, t\u00f6\u00adwe\u00adrek bi\u00adlen onu\u0148 dia\u00admet\u00adrini\u0148 gat\u00adna\u00ad\u015fy\u00adgy onu\u0148 ulu\u00adly\u00adgy\u00adna g\u00f6\u00adr\u00e4 \u00fc\u00fdt\u00adge\u00adme\u00ad\u00fd\u00e4r. Ma\u00adte\u00adma\u00adtik\u00adler bu \u00fc\u00fdt\u00adgew\u00adsiz sa\u00adny\u0148 anyk n\u00e4\u00ad\u00e7e\u00addi\u00adgi ba\u00adra\u00adda XVIII asyr\u00addan b\u00e4\u00adri has k\u00f6p gyzyklan\u00fdarlar. Wa\u00adwil\u00adlon d\u00f6w\u00adr\u00fcn\u00adde Pi sa\u00adny\u00adny t\u00f6\u00adwe\u00adre\u00adgi dia\u00admet\u00adre b\u00f6\u00adle\u00adni\u00admiz\u00add\u00e4\u00adki sa\u00adny\u0148 3 \u00fda-da 3,125 di\u00fd\u00adlip ka\u00adbul edi\u00adlip\u00addir. M\u00fc\u00ads\u00fcr\u00adli\u00adler bol\u00adsa, 3,1604 di\u00ad\u00fdip alyp\u00addyr\u00adlar. Ge\u00adre\u00addot onu\u0148 ba\u00adha\u00adsy\u00adny 3,58 di\u00ad\u00fdip kes\u00adgit\u00adl\u00e4p\u00addir. Grek ma\u00adte\u00adma\u00adti\u00adgi Ar\u00adhi\u00admed bol\u00adsa bu sany\u0148 3,1408 bilen 3,1428 ara\u00adsyn\u00adda\u00addy\u00adgy\u00adny \u00e7ak\u00adlap\u00addyr. Hy\u00adta\u00fd\u00adly we grek ma\u00adte\u00adma\u00adtik\u00adler Pi sa\u00adny\u00adna 3,162 ba\u00adha\u00adsy\u00adny be\u00adrip\u00addir\u00adler. 1436-njy \u00fdyl\u00adda sa\u00admar\u00adkant\u00adly me\u015f\u00adhur ma\u00adte\u00adma\u00adtik Gi\u00ad\u00fda\u00adsad\u00addin Jam\u00ad\u015fid ibn Ma\u00adsud al-Ka\u00ad\u015fi \u00abRi\u00adsa\u00adle\u00adtul fi Ma\u00adhi\u00adful Dai\u00adre\u00bb at\u00adly ese\u00adrin\u00adde Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 16 bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy\u00adny ha\u00adsap\u00adlap\u00addyr: 3,1415926535898732. Ol so\u0148\u00adky ha\u00adsap\u00adla\u00adma\u00adla\u00adra \u00f6r\u00e4n go\u00adla\u00fd bo\u00adlup\u00addyr. \u015eon\u00addan iki asyr ge\u00e7\u00ad\u00fd\u00e4n\u00ad\u00e7\u00e4 bu ugur\u00adda t\u00e4\u00adze a\u00e7y\u015f edil\u00adm\u00e4n\u00addir. Komp\u00ad\u00fdu\u00adter\u00adle\u00adri\u0148 pe\u00fd\u00adda bol\u00adma\u00adgy bi\u00adlen Pi sa\u00adny\u00adny\u0148 has k\u00f6p bas\u00adgan\u00ad\u00e7a\u00adgy anyk\u00adla\u00adnyp\u00addyr. Alym\u00adlar il\u00adki Pi\u00adni\u0148 so\u0148\u00adky san\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 bel\u00adli bir ter\u00adtip bi\u00adlen do\u00adwam et\u00adjek\u00addi\u00adgi\u00adni \u00e7ak\u00adlap\u00addyr\u00adlar. Em\u00adma bu be\u00fd\u00adle bol\u00adman\u00addyr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Is\u00adlen\u00addik t\u00f6\u00adwe\u00adre\u00adgi (2\u03c0r) onu\u0148 dia\u00admet\u00adri\u00adne (2r) b\u00f6\u00adle\u00adni\u0148\u00adde ne\u00adti\u00adje 3,14 \u00e7yk\u00ad\u00fdar. Bu sa\u00adna gys\u00adga\u00ad\u00e7a Pi (\u03c0) di\u00ad\u00fdil\u00ad\u00fd\u00e4r. As\u00adlyn\u00adda 3,14 or\u00adta ha\u00adsap bi\u00adlen alyn\u00ad\u00fdar. Onu\u0148 yzy t\u00fc\u00adke\u00adnik\u00adsiz \u00fdag\u00adda\u00fd\u00adda uzap gid\u00ad\u00fd\u00e4r. Bu \u00fc\u00fdt\u00adge\u00ad\u015fik sa\u00adny il\u00adkin\u00adji bo\u00adlup ki\u00admi\u0148 anyk\u00adlan\u00addy\u00adgy bel\u00adli d\u00e4l. Em\u00adma ol ir\u00adki wagt\u00adlar\u00addan b\u00e4\u00adri ma\u00adte\u00adma\u00adtik\u00adle\u00adre m\u00e4\u00adlim bo\u00adlup\u00addyr. Pi (\u03c0) har\u00adpy grek elip\u00adbi\u00ad\u00fdi\u00adni\u0148 16-njy har\u00adpy\u00addyr. Bu at 1737-nji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":49215,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[1579],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/49214"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=49214"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/49214\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/49215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=49214"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=49214"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=49214"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}