{"id":51085,"date":"2021-11-12T17:09:08","date_gmt":"2021-11-12T12:09:08","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=51085"},"modified":"2021-11-12T17:09:08","modified_gmt":"2021-11-12T12:09:08","slug":"abiwerdde-gymmatly-tapyndylar-yuze-cykaryldy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/abiwerdde-gymmatly-tapyndylar-yuze-cykaryldy\/","title":{"rendered":"Abiwerdde gymmatly tapyndylar \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryldy"},"content":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda hormatly Prezidentimizi\u0148 ba\u015flangyjy bilen milli taryhy-medeni mirasymyzy i\u00e7gin \u00f6wrenmek we gorap saklamak maksatnamasy \u00fcst\u00fcnlikli durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 \u00e7\u00e4klerinde taryhy\u0148 heniz a\u00e7ylmadyk sahypalaryny \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak bo\u00fdun\u00e7a yzygiderli i\u015fler dowam etdiril\u00fd\u00e4r we olar \u00f6z o\u0148yn netijelerini ber\u00fd\u00e4r. Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Kaka etrabyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Abiwerd taryhy-medeni goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4klerinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdadyg\u00e4rlikde gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 g\u00fc\u00fdzki m\u00f6ws\u00fcmini\u0148 dowamynda t\u00fcrkmen arheologlary t\u00e4ze tapyndylary \u00fd\u00fcze \u00e7ykardylar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 Taryhy we medeni \u00fdadyg\u00e4rlikleri goramak, \u00f6wrenmek we rejelemek baradaky milli m\u00fcdirligini\u0148 h\u00fcn\u00e4rmenleri orta asyrlara degi\u015fli gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde adamlary\u0148 \u00fda\u015fan k\u00fcnjeklerinde arheologik-g\u00f6zleg i\u015flerini ge\u00e7irdiler. Bu i\u015fler \u00fdurdumyzy\u0148 orta asyr \u015f\u00e4herlerinde maddy medeni\u00fdeti\u0148, hususan-da, senagaty\u0148 \u00f6sendigine \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4n gyzykly maglumatlary \u00fdygnamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi.<\/p>\n<p>Abiwerd galasynda simap ta\u00fd\u00fdarlamak bo\u00fdun\u00e7a \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik ussahanasyny\u0148 \u00fcsti a\u00e7yldy. Alymlar tarapyndan \u201ch\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik toplumy\u201d di\u00fdlip atlandyrylan me\u00fddan\u00e7ada demir magdanlaryny eredip, metal almak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen tegelek pe\u00e7leri\u0148 altysyny\u0148 galyndylary tapyldy. Arheologik tapyndylar arkaly alymlar bu \u00fderde k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7ilik ussahanasyny\u0148 \u00fderle\u015fendigini kesgitlediler. Onda arheologik edebi\u00fdatda \u201csimap k\u00fc\u00fdzejigi\u201d di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan keramiki gaplar \u00f6nd\u00fcrilipdir. \u00c7aklamalara g\u00f6r\u00e4, \u015fe\u00fdle gaplary\u0148 a\u00fdry-a\u00fdry nusgalary Merkezi Azi\u00fdany\u0148 k\u00e4bir sebitlerinde tapylypdyr. Simaby\u0148 hut \u015fe\u00fdle gaplarda saklanandygy baradaky pikiri ilkinji gezek ge\u00e7en asyry\u0148 ortalarynda belli arheolog, akademik M.Masson \u00f6\u0148e s\u00fcrdi.<\/p>\n<p>Abiwerd galasyny\u0148 h\u00fcn\u00e4rment\u00e7ilik toplumyny\u0148 me\u00fddan\u00e7asynda simap saklamaga ni\u00fdetlenen keramiki gaplary\u0148 abat galanlaryny\u0148 we bi\u015firilende zeper \u00fdetenlerini\u0148 300-den gowragy tapyldy. Alymlary\u0148 pikirine g\u00f6r\u00e4, k\u00fcreler iki gatdan, \u00fdagny a\u015fakda ot \u00fdakyl\u00fdan ojakda we onu\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fderle\u015fen k\u00fc\u00fdze bi\u015firil\u00fd\u00e4n howurhanadan ybaratdyr. K\u00fcre \u00fderi\u0148 a\u015fagynda \u00fderle\u015fip, onu\u0148 ojagy tegelek g\u00f6rn\u00fc\u015fde bolupdyr. \u00dderasty k\u00fcr\u00e4ni\u0148 be\u00fdikligi \u00fdarym metre, gi\u0148ligi 90 santimetre barabar bolupdyr.<\/p>\n<p>Abiwerd Demirgazyk Horasany\u0148 uly \u00e4hmi\u00fdetli \u015f\u00e4herlerini\u0148 biridir, bu barada \u00fdazuw \u00e7e\u015fmelerinde: \u201c&#8230;bereketli topragy, ba\u00fd hasyly bolan \u015f\u00e4her \u00f6z\u00fcni\u0148 \u015f\u00fcwele\u0148li bazary we metjidi bilen uly \u015f\u00f6hrata e\u00fde bolupdyr\u201d di\u00fdlip bellenil\u00fd\u00e4r. H\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde gadymy \u015f\u00e4heri\u0148 galyndylary 105 gektar me\u00fddanda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n g\u00f6n\u00fcbur\u00e7luk gala g\u00f6rn\u00fc\u015finde saklanyp galypdyr. Kaka etrabyndaky Abiwerd taryhy-medeni d\u00f6wlet goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4gind\u00e4ki bu taryhy-binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligi orta asyrlara degi\u015fli galany\u0148 ilatyny\u0148 durmu\u015fy barada k\u00f6p maglumatlary \u00f6z\u00fcnde jemle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Bu \u00fderde ge\u00e7irilen barlaglar birn\u00e4\u00e7e t\u00e4sin tapyndylary \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik berdi. Abiwerdi\u0148 \u00e7\u00e4ginde ge\u00e7irilen barlaglarda \u015f\u00e4heri\u0148 g\u00fcnorta-g\u00fcndogar we demirgazyk-g\u00fcnbatar k\u00fcnjeklerinde senet\u00e7ilik toplumlaryny\u0148 bolandygy tassyklanyldy. \u015e\u00e4heri\u0148 merkezi b\u00f6leginde mis i\u015fl\u00e4p bejer\u00fd\u00e4n we zerg\u00e4r\u00e7ilik ussahanalaryny\u0148 bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4n metaldan \u00fdasalan d\u00fcrli \u015fekiller \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryldy. K\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fli keramiki \u00f6n\u00fcmler Abiwerdde k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7iligi\u0148 \u00f6sendigini a\u0148lad\u00fdar. Bu \u015f\u00e4her Demirgazyk Horasany\u0148 m\u00f6h\u00fcm s\u00f6wda-senet\u00e7ilik merkezlerini\u0148 biri bolupdyr. Mundan ba\u015fga-da, arheologlar orta asyr metjidini\u0148 \u00fderle\u015fen \u00fderini \u00fd\u00fcze \u00e7ykardylar. Onu\u0148 Da\u0148danakan metjidine me\u0148ze\u015fdigini a\u0148lad\u00fdan bezeg seri\u015fdelerini\u0148 b\u00f6lekleri tapyldy.<\/p>\n<p>Abiwerd galasynda ge\u00e7irilen bu gezekki arheologik m\u00f6ws\u00fcmi\u0148 dowamynda \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan taryhy gymmatlyklar ozalky t\u00e4sin tapyndylary\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdetirdi. Olar G\u00fcnorta T\u00fcrkmenistanda, has takygy, Ahal wela\u00fdatyny\u0148 dag eteklerinde orta asyrlarda zerg\u00e4r\u00e7ilikde we lukman\u00e7ylykda gi\u0148den ulanylan simaby\u0148 \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 \u00fdola go\u00fdlandygyny subut ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u201cBe\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrunda \u00fderle\u015fen T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4gind\u00e4ki taryhy-medeni \u00fdadyg\u00e4rliklerde 2018 \u2014 2021-nji \u00fdyllarda gazuw-agtary\u015f i\u015flerini ge\u00e7irmegi\u0148 we medeni mirasy ylmy esasda \u00f6wrenmegi\u0148 hem-de wagyz etmegi\u0148 D\u00f6wlet maksatnamasyna\u201d la\u00fdyklykda, so\u0148ky d\u00f6rt \u00fdyly\u0148 dowamynda Taryhy we medeni \u00fdadyg\u00e4rlikleri goramak, \u00f6wrenmek we rejelemek baradaky milli m\u00fcdirligi\u0148 h\u00fcn\u00e4rmenleri T\u00fcrkmenistany\u0148 Ylymlar akademi\u00fdasyny\u0148 Taryh we arheologi\u00fda institutyny\u0148 ylmy i\u015fg\u00e4rleri bilen bilelikde gi\u0148 m\u00f6\u00e7berli ylmy-barlag, gazuw-agtary\u015f, berkidi\u015f-rejele\u00fdi\u015f i\u015flerini ge\u00e7irip, \u00fdurdumyzy\u0148 taryhyndan we pederlerimizi\u0148 durmu\u015fyndan g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4n \u00f6r\u00e4n gyzykly hem-de wajyp maglumatlary \u00fdygnadylar. Hususan-da, ylmy i\u015fleri\u0148 netijesinde orta asyr t\u00fcrkmen \u015f\u00e4herlerini\u0148 ylmy\u0148 we medeni\u00fdeti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi bilen bir hatarda g\u00fcll\u00e4p \u00f6sendigini tassykla\u00fdan anyk maglumatlar toplandy. Orta asyrlarda senet\u00e7ilik \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini\u0148 we s\u00f6wda gatna\u015fyklaryny\u0148 \u00f6sendigi, pa\u00fdhasly pederlerimizi\u0148 durmu\u015f \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi bo\u00fdun\u00e7a k\u00e4mil ulgamy d\u00f6redendigi, binag\u00e4rligi\u0148 \u00f6zbolu\u015fly t\u00fcrkmen \u00fdoluny\u0148 emele gelendigi tassyklanyldy.<\/p>\n<p>\u00dd\u00fcze \u00e7ykarylan gymmatly tapyndylar ylmy-barlaglardan we degi\u015fli rejele\u00fdi\u015f i\u015flerinden so\u0148ra dabaraly \u00fdagda\u00fdda \u00fdurdumyzy\u0148 d\u00f6wlet muze\u00fdlerine tab\u015fyryl\u00fdar. Orta asyr Abiwerd \u00fdadyg\u00e4rliklerinde \u00fd\u00fcze \u00e7ykarylan t\u00e4ze tapyndylar hem muze\u00fd gymmatlyklaryny\u0148 hatarynda m\u00f6h\u00fcm orun e\u00fdel\u00e4r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda hormatly Prezidentimizi\u0148 ba\u015flangyjy bilen milli taryhy-medeni mirasymyzy i\u00e7gin \u00f6wrenmek we gorap saklamak maksatnamasy \u00fcst\u00fcnlikli durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 \u00e7\u00e4klerinde taryhy\u0148 heniz a\u00e7ylmadyk sahypalaryny \u00fd\u00fcze \u00e7ykarmak bo\u00fdun\u00e7a yzygiderli i\u015fler dowam etdiril\u00fd\u00e4r we olar \u00f6z o\u0148yn netijelerini ber\u00fd\u00e4r. Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Kaka etrabyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Abiwerd taryhy-medeni goraghanasyny\u0148 \u00e7\u00e4klerinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fdadyg\u00e4rlikde gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 g\u00fc\u00fdzki m\u00f6ws\u00fcmini\u0148 dowamynda t\u00fcrkmen arheologlary [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":51086,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[2394],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/51085"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=51085"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/51085\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/51086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=51085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=51085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=51085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}