{"id":52291,"date":"2021-12-06T12:19:29","date_gmt":"2021-12-06T07:19:29","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=52291"},"modified":"2021-12-06T12:19:29","modified_gmt":"2021-12-06T07:19:29","slug":"derde-derman-suyji-kok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/derde-derman-suyji-kok\/","title":{"rendered":"Derde derman \u2013  s\u00fc\u00fdji k\u00f6k"},"content":{"rendered":"<p>Melhemler mekany bolan sahawatly t\u00fcrkmen topragymyz jana derman, \u015fypaly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerine di\u00fdse\u0148 ba\u00fd. Olary\u0148 her biri-de m\u00fc\u0148 bir derdi\u0148 dermany. \u015ee\u00fdle pe\u00fddaly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 biri-de bu\u00fdandyr. Bu\u00fdan \u00f6s\u00fcmligini\u0148 s\u00fc\u00fdji hem-de a\u00e7yk sary re\u0148kli k\u00f6ki bolup, \u00fdelek \u015fekilli \u00fdapraklary we salkym \u015fekilli g\u00fclleri bol\u00fdar. Bu\u00fdan irki wagtlardan b\u00e4ri ylmy we halk lukman\u00e7ylygynda d\u00fcrli keselleri bejermekde ulanylyp gelin\u00fd\u00e4r. Bu\u00fdany\u0148 dermanlyk \u00e4hmi\u00fdeti dogrusynda Lukman Arkadagymyzy\u0148 \u201cT\u00fcrkmenistany\u0148 dermanlyk \u00f6s\u00fcmlikleri\u201d atly k\u00f6p jiltli ylmy-ensiklopediki kitabynda hem gi\u0148i\u015fle\u00fdin bellenilip ge\u00e7il\u00fd\u00e4r. Bu\u00fdan \u00f6s\u00fcmligini\u0148 \u00fdurdumyzy\u0148 d\u00fcrli k\u00fcnjeklerinde 4 g\u00f6rn\u00fc\u015fi du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Olardan s\u00fc\u00fdji bu\u00fdan senagat ta\u00fddan has-da \u00e4hmi\u00fdetli bolup, ondan en\u00e7eme melhemlikler ta\u00fd\u00fdarlanyl\u00fdar.<\/p>\n<p><strong>Bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcni\u0148 taryhy<\/strong><\/p>\n<p>Bu s\u00f6ze latyn\u00e7ada \u201cGlycyrrhiza\u201d di\u00fdil\u00fd\u00e4r. \u201cGlycyrrhiza\u201d s\u00f6zi grek\u00e7e \u201cs\u00fc\u00fdji k\u00f6k\u201d di\u00fdmegi a\u0148lad\u00fdan s\u00f6zlerden emele gelipdir. Bu\u00fdan mundan 2800 \u00fdyl ozal hem belli bolup, gadymy hyta\u00fd lukman\u00e7ylygynda gi\u0148den ulanylypdyr. Gadymy grek alymy, lukman Gippokraty\u0148 hem \u00f6z lukman\u00e7ylyk i\u015finde bu\u00fdany gi\u0148i\u015fle\u00fdin pe\u00fddalanandygy hakynda taryhy \u00fdazgylar bar. So\u0148lugy bilen onu\u0148 pe\u00fddalany\u015f \u00e7\u00e4gi \u00ddewropa \u00fdurtlaryna hem \u00fda\u00fdrap ba\u015flapdyr. \u015ee\u00fdle-de X asyrda \u00fda\u015fap ge\u00e7en Lukman Hekim (Abu Aly ibn Sina) \u00f6z\u00fcni\u0148 \u201cLukman\u00e7ylyk ylmyny\u0148 kanunlary\u201d atly kitabynda bu\u00fdany\u0148 dermanlyk h\u00e4si\u00fdetleri dogrusynda bell\u00e4p ge\u00e7mek bilen, pe\u00fddaly h\u00e4si\u00fdetlerini\u0148 \u00f6r\u00e4n k\u00f6pl\u00fcgi \u00fc\u00e7in o\u0148a \u201caltyn k\u00f6k\u201d adyny beripdir. \u00ddurdumyzda hem 1906-njy \u00fdylda h\u00e4zirki Lebap wela\u00fdatyny\u0148 T\u00fcrkmenabat \u015f\u00e4herinde bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcni i\u015fle\u00fd\u00e4n k\u00e4rhana a\u00e7yl\u00fdar we ilaty\u0148 o\u0148a bolan islegi \u015fondan so\u0148 has \u00fdokarlan\u00fdar. \u00d6zygty\u00fdarly \u00fdurt bolanymyzdan so\u0148ra 1991-nji \u00fdylda bu k\u00e4rhana \u201cBu\u00fdan\u201d agrosenagat birle\u015figine \u00f6wr\u00fcldi. H\u00e4zirki wagtda bu k\u00e4rhanada bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcni\u0148 m\u00fc\u0148ler\u00e7e tonnasy \u00fdygnal\u00fdar.<\/p>\n<p><strong>Bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcni\u0148 himiki d\u00fcz\u00fcmi<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcz\u00fcminde saharoza, gl\u00fdukoza, pektin maddalary, askorbin kislotasy \u00fdaly pe\u00fddaly maddalar, \u00fdokumly minerallar, en\u00e7eme biologik i\u015fje\u0148 maddalar, beden \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcm elementler, witaminler, flawonoidler, efir \u00fdaglary, saponinler saklan\u00fdar. \u015ee\u00fdle-de onu\u0148 esasy b\u00f6legi glisirrizin alkoloidinden dur\u00fdar, \u00e7\u00fcnki bu madda bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcni\u0148 dermanlyk h\u00e4si\u00fdetini \u00fd\u00fcze \u00e7ykaryjy esasy maddadyr. G\u00fcne\u015fli di\u00fdarymyzda bit\u00fd\u00e4n bu\u00fdan k\u00f6ki bolsa \u015fe\u00fdle maddalara \u00f6r\u00e4n ba\u00fddyr.<\/p>\n<p><strong>Dermanlyk h\u00e4si\u00fdetleri<\/strong><\/p>\n<p>Bu\u00fdan k\u00f6k\u00fcnden ta\u00fd\u00fdarlanan dermanlar demgysma, in\u00e7ekesel, guragyry, \u00e7i\u015f kesellerini bejermekde, madda \u00e7al\u015fygyny kadala\u015fdyrmakda, beden z\u00e4herlenmesini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almakda, gakylyk gopduryjy seri\u015fde h\u00f6km\u00fcnde pe\u00fddalanyl\u00fdar. Ondan ta\u00fd\u00fdarlanan go\u00fdy \u015fire suwuklygy demgysma we allergiki keselleri\u0148 em bol\u00fdar. Ylmy lukman\u00e7ylykda bu\u00fdan k\u00f6ki beden immunitetini \u00fdokarlandyryjy, d\u00fcrli \u00fdokan\u00e7lara gar\u015fy g\u00f6re\u015fiji h\u00f6km\u00fcnde ykrar edilendir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Wepa <\/strong><strong>HALYMOW<\/strong><strong>,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>T\u00fcrkmen oba hojalyk institutyny\u0148 mugallymy.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Melhemler mekany bolan sahawatly t\u00fcrkmen topragymyz jana derman, \u015fypaly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerine di\u00fdse\u0148 ba\u00fd. Olary\u0148 her biri-de m\u00fc\u0148 bir derdi\u0148 dermany. \u015ee\u00fdle pe\u00fddaly \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 biri-de bu\u00fdandyr. Bu\u00fdan \u00f6s\u00fcmligini\u0148 s\u00fc\u00fdji hem-de a\u00e7yk sary re\u0148kli k\u00f6ki bolup, \u00fdelek \u015fekilli \u00fdapraklary we salkym \u015fekilli g\u00fclleri bol\u00fdar. Bu\u00fdan irki wagtlardan b\u00e4ri ylmy we halk lukman\u00e7ylygynda d\u00fcrli keselleri bejermekde ulanylyp [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":52294,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[299,4],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/52291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=52291"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/52291\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/52294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=52291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=52291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=52291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}