{"id":57619,"date":"2022-03-25T18:11:41","date_gmt":"2022-03-25T13:11:41","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=57619"},"modified":"2022-03-26T13:39:53","modified_gmt":"2022-03-26T08:39:53","slug":"geyinmegin-edebi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/geyinmegin-edebi\/","title":{"rendered":"Ge\u00fdinmegi\u0148 edebi"},"content":{"rendered":"<p>Zenan kalbyny\u0148 g\u00f6nezligi nepislik hem g\u00f6zellikden ga\u00fdd\u00fdan bolmaly. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem olary\u0148 elini\u0148 degen i\u015fi g\u00f6zelligi\u0148 asyl nusgasy bolup d\u00fcn\u00fd\u00e4 in\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmen halky m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 taryhynda \u00f6z\u00fcni\u0148 milli d\u00e4p-dessuryny, edebini \u00fditirm\u00e4n gelipdir. \u015eol d\u00e4p-dessurlary\u0148 we edepleri\u0148 biri hem g\u00f6ze gel\u00fcwli ge\u00fdinmekdir. Adamzat \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan d\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerinde egnine e\u015fik ge\u00fdmek d\u00fczg\u00fcnini k\u00e4mille\u015fdiripdir. Gadymy d\u00f6w\u00fcrden b\u00e4ri egin-e\u015fikleri\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri, \u00fdagny sowukdan we yssydan goranmak \u00fc\u00e7in galy\u0148, \u00fduka, \u00fdakymly, amatly egin-e\u015fikleri d\u00f6retmegi ba\u015farypdyrlar. \u00c7\u00fcnki ynsan \u00fc\u00e7in i\u00fdmek-i\u00e7mek n\u00e4hili zerur bolsa, ge\u00fdinmek hem \u015fon\u00e7a derejede zerurdyr. Onda-da ge\u00fdinmek \u00fd\u00f6ne bir adat bolman, e\u00fdsem, jemgy\u00fdetde sada, owadan, gel\u015fikli egin-e\u015fikleri ge\u00fdmek amatlydyr. Seb\u00e4bi egin-ba\u015f, onda-da gel\u015fikli ge\u00fdlen eginba\u015f adamy g\u00f6ze gel\u00fcwli g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Adamy\u0148 ge\u00fdni\u015fine baglylykda, ol onu\u0148 gylyk-h\u00e4si\u00fdetini a\u00fdan ed\u00fd\u00e4r. Adamy\u0148 i\u015fe\u0148\u0148irligini-\u00fdaltalygyny, arassalygyny-hasylygyny ge\u00fdni\u015fini\u0148 \u00fcsti bilen bilmek bol\u00fdar. Isle erkek bolsun, isle-de zenan ge\u00fden e\u015figi t\u00e4miz, gel\u015fikli bolsa, adamy\u0148 \u00f6z i\u015fine j\u00fcr, i\u015fe\u0148\u0148ir, arassa adamlygyny a\u0148mak bol\u00fdar. Tersine, adamy\u0148 egnine ge\u00fden e\u015figi \u00f6z\u00fcne has gi\u0148, dar, kelte, uzyn bolup bi\u00e7\u00fcwi \u00fderine d\u00fc\u015fmedik bolsa \u00fcstesine-de t\u00e4miz d\u00e4l bolsa, onda ol adamy\u0148 \u00fdaltalygyny a\u0148lad\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in adam hemi\u015fe sada egin-ba\u015flary g\u00f6ze gel\u00fcwli we arassa ge\u00fdinm\u00e4ge \u00e7aly\u015fmalydyr. T\u00fcrkmenlerde ge\u00fdinmegi\u0148 edebi esasan zenan ma\u015fgalalara degi\u015flidir. \u00c7\u00fcnki ma\u015fgalany\u0148 \u00fda\u015fuly-\u00fda\u015fki\u00e7isini\u0148, erkek adamlary\u0148, \u00e7agalary\u0148 \u00e4hli arassa\u00e7ylygy, \u00fcstesine-de \u00f6\u00fd\u00fcni\u0148 arassa\u00e7ylygy \u00f6\u00fd bikesi bolan zenanlary\u0148 gerdenine d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r. Di\u00fdmek, k\u00f6p\u00e7\u00fclikde we jemgy\u00fdet\u00e7ilik \u00fderlerinde egin-ba\u015flary\u0148 arassalygy di\u0148e \u015fol adamy\u0148 d\u00e4l-de, e\u00fdsem ma\u015fgaladaky gelin-gyzlary\u0148 edebini hem kesgitle\u00fd\u00e4r. Bu barada akyldar \u015fahyrymyz Magtymguly Pyragyny\u0148 go\u015fgusynda \u015fe\u00fdle be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<p><em>G\u00f6zel bardyr, g\u00f6zellerden zy\u00fdada<\/em><\/p>\n<p><em>Any\u0148 hyzmatynda durasy\u0148 geler.<\/em><\/p>\n<p><em>Edepli, <\/em><em>erkanly myla\u00fdymzada<\/em><em>,<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00e4 \u00f6lin\u00e7\u00e4\u0148 bile \u00fd\u00f6resi\u0148 geler.<\/em><\/p>\n<p>Hakykatdan hem, ge\u00fdinmek edebinde gyz-gelinleri\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti uludyr. Seb\u00e4bi, bu olary\u0148 di\u0148e arassa\u00e7ylygyny d\u00e4l-de, e\u00fdsem olary\u0148 i\u015fe\u0148\u0148irligini, tyg\u015fytlylygyny hem kesgitle\u00fd\u00e4r. \u00c7\u00fcnki \u00fd\u00f6neke\u00fdje matadan \u00e7agalara gel\u015fikli egin-e\u015fikleri tikip ge\u00fddirmek \u00e7agany beze\u00fd\u00e4r. Enelerimiz \u00f6z perzentlerini yssydan, sowukdan goramak \u00fc\u00e7in howa \u015fertlerine g\u00f6r\u00e4 egin-e\u015fik ge\u00fddiripdirler. Howa yssy bolanda hem yssyny\u0148, epgegi\u0148 \u00e7agany\u0148 i\u00e7inden ge\u00e7mezligi \u00fc\u00e7in k\u00f6rpelerine \u00fde\u0148li, \u00fdakaly eginba\u015flary ge\u00fddiripdir. \u00c7aga yssyda n\u00e4\u00e7e ala\u0148-a\u00e7yk bolsa, G\u00fcn urmagyny\u0148 m\u00fcmkindigini d\u00fc\u015f\u00fcnipdirler.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenlerde zenan asyllylygy ata-baba dowam edip gel\u00fd\u00e4n edeplerdendir. Asylly ge\u00fdinmek adamy\u0148 di\u0148e da\u015fky g\u00f6rn\u00fc\u015fini d\u00e4l, e\u00fdsem i\u00e7ki d\u00fcn\u00fd\u00e4sini hem g\u00f6zelle\u015fdir\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in t\u00fcrkmen zenanlaryny\u0148 uzyn \u00fde\u0148li, \u00fdakaly, uzyn k\u00f6\u00fdnek ge\u00fdmekleri \u00f6r\u00e4n gel\u015fikli we asylly g\u00f6rn\u00fcpdir. Umuman, ge\u00fdinmek edebini\u0148 \u00f6\u0148de go\u00fdan maksady hem \u015fonu\u0148 bilen baglany\u015fyklydyr. \u00ddagny, egin-e\u015fik adamy her hili kyn\u00e7ylykdan hem keselden, sowukdan we yssydan goranmak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenendir. \u015ee\u00fdlelikde, adamlar \u00fdyly\u0148 d\u00fcrli paslyna, amatly egin-e\u015fik ge\u00fdmelidir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenlerde ge\u00fdimleri\u0148 re\u0148kini sa\u00fdlap almak \u00fda\u015f a\u00fdratynlygyna we tebigy-howa \u015fertlerine bagly bolupdyr. \u00dda\u015fuly erkek adamlar k\u00f6plen\u00e7 ak nah matadan e\u015fiklerini\u0148 \u00fcst\u00fcnden garma don, agar \u00e7\u00e4kmen ge\u00fdipdirler. \u00dda\u015f \u00fdigitler bolsa gyrmyzy don ge\u00fdipdirler. Gelin-gyzlar barada a\u00fddylanda bolsa, \u00fda\u015fy durug\u015fan we orta \u00fda\u015fa \u00fdeten zenanlar a\u00e7yk re\u0148klerden ga\u00e7a durupdyrlar. Olar, esasan, garamtyl g\u00f6k, \u00fda\u015fyl, gyzyl re\u0148kli matalardan k\u00f6\u00fdnekleri ge\u00fdipdirler. Ol re\u0148kler agraslygy\u0148 alamaty hasaplanypdyr. \u00dda\u015fy durug\u015fan garry a\u00fdallar k\u00f6plen\u00e7 ala\u00e7a, nah we garamtyl re\u0148kli \u00fd\u00fcpek matalardan egin-e\u015fik ge\u00fdnipdirler. \u00dda\u015f gelin-gyzlar bolsa a\u00e7yk re\u0148kli, al-\u00fda\u015fyl \u00f6w\u00fcs\u00fd\u00e4n \u00fdaza me\u0148ze\u015f re\u0148kd\u00e4ki matalary sa\u00fdlapdyrlar. Bu re\u0148kler olary has g\u00f6zelle\u015fdir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>A\u00fdal-gyzlary\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n k\u00f6\u00fdneklerini\u0148 gi\u0148 \u00fda\u00fdrany we to\u00fd lybasy, esasan, keteni matasy bolupdyr. H\u00e4zirki wagtda hem \u00fda\u015flarymyz keteni k\u00f6\u00fdneklerini\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fini d\u00f6wrebap, gel\u015fikli ge\u00fdip, t\u00fcrkmeni\u0148 gadymdan gel\u00fd\u00e4n d\u00e4p-dessuryny dowam ed\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde to\u00fd-ba\u00fdramlarda gyz-gelinlerimizi\u0148 we \u00fdigitlerimizi\u0148 ge\u00fd\u00fd\u00e4n egin-e\u015fikleri g\u00fclzarlygy \u00fdady\u0148a sal\u00fdar, g\u00f6z\u00fc\u0148i dokundyr\u00fdar. \u00dda\u015f zenanlary\u0148 \u00f6zlerine gel\u015fip duran keteni k\u00f6\u00fdnekleri g\u00f6wn\u00fc\u0148i galkyndyr\u00fdar. T\u00fcrkmen halky \u00f6z\u00fcni\u0148 milli d\u00e4bine, ynanjyna, diline, egin-e\u015figine uly hormat go\u00fd\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem bizi\u0148 gadymy milli gymmatlyklarymyz nesilme-nesil dowam etdirilip gelin\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>G\u00fcljehre Kara\u00fdewa,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>S<\/strong><strong>.<\/strong><strong>A<\/strong><strong>.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 mugallymy<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zenan kalbyny\u0148 g\u00f6nezligi nepislik hem g\u00f6zellikden ga\u00fdd\u00fdan bolmaly. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem olary\u0148 elini\u0148 degen i\u015fi g\u00f6zelligi\u0148 asyl nusgasy bolup d\u00fcn\u00fd\u00e4 in\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmen halky m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 taryhynda \u00f6z\u00fcni\u0148 milli d\u00e4p-dessuryny, edebini \u00fditirm\u00e4n gelipdir. \u015eol d\u00e4p-dessurlary\u0148 we edepleri\u0148 biri hem g\u00f6ze gel\u00fcwli ge\u00fdinmekdir. Adamzat \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdan d\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerinde egnine e\u015fik ge\u00fdmek d\u00fczg\u00fcnini k\u00e4mille\u015fdiripdir. Gadymy d\u00f6w\u00fcrden b\u00e4ri egin-e\u015fikleri\u0148 d\u00fcrli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":52828,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/57619"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=57619"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/57619\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/52828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=57619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=57619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=57619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}