{"id":59237,"date":"2022-04-24T13:01:44","date_gmt":"2022-04-24T08:01:44","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=59237"},"modified":"2022-04-25T15:32:54","modified_gmt":"2022-04-25T10:32:54","slug":"sohratly-taryhyn-saly-mirasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/sohratly-taryhyn-saly-mirasy\/","title":{"rendered":"\u015e\u00f6hratly taryhy\u0148 \u015fanly mirasy"},"content":{"rendered":"<p>Taryhy\u0148 uzak \u00fdyllaryny\u0148 dowamynda t\u00fcrkmen halky d\u00fcn\u00fd\u00e4 siwilizasi\u00fdasyna \u00e4girt uly go\u015fant go\u015fupdyr. Olardan i\u0148 na\u00fdba\u015fylaryny\u0148 biri ady rowa\u00fdata \u00f6wr\u00fclen t\u00fcrkmen bedewi hasaplan\u00fdar. Bedew t\u00fcrkmen \u00fc\u00e7in to\u00fdda \u015fatlygyny, \u00fdasda gam-gussasyny \u00e7eki\u015f\u00fd\u00e4n dost, s\u00f6we\u015flerde egin-egne beren arkada\u00fdan\u00e7 hasaplan\u00fdar. Nesilba\u015fymyz Oguz han d\u00f6wr\u00fcnden aslyny alyp ga\u00fdd\u00fdan atlarymyz gadyr-gymmatyny saklap, adyny \u00e4leme \u00fda\u00fdypdyr. Merkezi Azi\u00fdada we \u00ddakyn G\u00fcndogarda berkarar d\u00f6wletler guran ata-babalarymyzy\u0148 Watany\u0148 \u00e7\u00e4gine \u00fdowuz du\u015fman arala\u015fsa kowsa \u00fdet\u00fd\u00e4n, ga\u00e7sa gutul\u00fdan t\u00fcrkmen bedewini\u0148 \u00fdyndamlykda, owadanlykda, kuwwatlylykda, uzak \u00fd\u00f6ri\u015flere \u00e7ydamlylykda m\u00fc\u0148ler\u00e7e \u00fdyllary\u0148 dowamynda de\u0148i-ta\u00fdy bolmandyr.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ba\u00fd taryhy mirasynda bedewe ynsan durmu\u015fynda a\u00fdratyn ornu\u0148 degi\u015flidigini \u00e4\u015fg\u00e4r ed\u00fd\u00e4n k\u00f6p sanly maglumatlar bar. M\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden bizi\u0148 d\u00f6wr\u00fcmize gelip \u00fdeten gadymy t\u00fcrkmen te\u0148\u0148eleri, atlary\u0148 we \u00e7apyksuwarlary\u0148 \u015fekilleri, olary\u0148 aja\u00fdyp sazla\u015fygyny be\u00fdan ed\u00fd\u00e4n senet\u00e7ilik \u00f6n\u00fcmleri munu\u0148 a\u00fddy\u0148 subutnamalarydyr. \u201cOguznama\u201d, \u201cGorkut ata\u201d, \u201cG\u00f6rogly\u201d \u015fadessanlarynda bedewi\u0148 waspy, onu\u0148 \u015f\u00f6hraty has-da gi\u0148den be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r. \u00ddUNESKO-ny\u0148 Adamzady\u0148 maddy d\u00e4l medeni mirasyny\u0148 g\u00f6rn\u00fckli nusgalaryny\u0148 sanawyna girizilen \u201cG\u00f6rogly\u201d dessan\u00e7ylyk sungatynda se\u00fdis\u00e7ilik \u00fd\u00f6rite bir h\u00fcn\u00e4r h\u00f6km\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fd\u00e4r. Eserde G\u00f6roglyny\u0148 wepaly dosty Gyratyna bolan hormat-sarpa \u00fdugrulan gatna\u015fygyny\u0148 be\u00fdany eri\u015f-arga\u00e7 bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r. K\u00f6p sanly nusgawy \u015fahyrlar belent ruha beslenen eserlerini, suratke\u015fler aja\u00fdyp suratlaryny, he\u00fdkeltara\u015flar he\u00fdkellerini, zerg\u00e4rler nepis \u015fa\u00fd-seplerini \u201cbehi\u015fdi bedewlere\u201d bagy\u015flapdyrlar.<\/p>\n<p>Halkymyzda \u201cIrden tur-da ata\u0148y g\u00f6r, ata\u0148dan so\u0148 aty\u0148y\u201d di\u00fden p\u00e4him bar. Bu parasatly j\u00fcml\u00e4ni\u0148 \u00fcsti bilen t\u00fcrkmeni\u0148 i\u0148 eziz g\u00f6r\u00fd\u00e4n jandaryny\u0148 bedewdigine g\u00f6z \u00fdetirmek bol\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 taryhy \u00fdadyg\u00e4rliklerinde arheologiki gazuw-agtary\u015f i\u015flerini\u0148 netijesinde d\u00fcrli d\u00f6w\u00fcrlerde tapylan k\u00f6p sanly gymmatlyklar a\u00fddylanlara a\u00fddy\u0148 \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r. Amyder\u00fdany\u0148 \u00fdakasyndan tapylan k\u00f6p sanly gadymy mirasy\u0148 hazynalarynda aty\u0148 ke\u015fbi \u015fekillendirilen gurallar has agdyklyk ed\u00fd\u00e4r. Go\u0148urdeped\u00e4ki \u015ea aramg\u00e4hinde, Murgaby\u0148 gadymy akymyny\u0148 bo\u00fdunda tapylan b\u00fcr\u00fcn\u00e7 enjamly araba galyndylary, e\u00fderli aty\u0148 da\u015f he\u00fdkeljikleri, \u00e7apyksuwarlary hatara duruzmak \u00fc\u00e7in ulanylan t\u00fc\u00fdd\u00fckler taryh \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n t\u00e4sirli tapyndylar hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>VIII asyry\u0148 arap taryh\u00e7ysy Al-Jahiz: \u201cBedewe atlanan t\u00fcrkmen \u00f6z\u00fcni tutu\u015f topragy\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4kiden hem artykma\u00e7 sa\u00fd\u00fdar\u201d di\u00fdip \u00fdaz\u00fdar. VIII-\u0425 asyrlarda Bagdat \u015falaryny\u0148 \u015fahsy go\u015funynda t\u00fcrkmen atlylaryny\u0148 gulluk edendigi barada taryhy \u00e7e\u015fmelerde be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdle hem, pederlerimizi\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e7ar k\u00fcnjeginde \u00e4girt uly d\u00f6wletleri d\u00f6retmeginde hem kuwwatly we \u00f6r\u00e4n \u00e7ydamly t\u00fcrkmen bedewlerini\u0148 a\u00fdratyn orny bardyr.<\/p>\n<p>XII asyrda wenesi\u00fdaly jahanke\u015fde Marko Polo h\u00e4zirki E\u00fdrany\u0148 demirgazyk wela\u00fdatlary bilen serhetle\u015f\u00fd\u00e4n k\u00fcnjeklerde belent ba\u015fly aja\u00fdyp atlary\u0148 \u00f6sd\u00fcrilip \u00fdeti\u015fdiril\u00fd\u00e4ndigini we olary\u0148 bahasyny\u0148 \u00f6r\u00e4n gymmatdygyny bell\u00e4pdir. \u0425V asyrda bolsa belli rus sy\u00fdahat\u00e7ysy Afanasi\u00fd Nikitin \u00f6z\u00fcni\u0148 \u201c\u00dc\u00e7 der\u00fdany\u0148 a\u0148yrsyna \u00fd\u00f6ri\u015f\u201d atly eserinde t\u00fcrkmen \u00fda\u00fdlasynda gymmat baha berlip satyn alnan adaty bolmadyk ta\u00fd\u00e7anak hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4r. Wengri\u00fdaly sy\u00fdahat\u00e7y A.Wamberi 1863-nji \u00fdylda t\u00fcrkmen topragynda bolanynda aja\u00fdyp t\u00fcrkmen bedewleri, olary\u0148 owadanlygy hem-de atlary\u0148 \u00fderli ilat \u00fc\u00e7in \u00e4hmi\u00fdeti hem-de bedewleri\u0148 juda \u00fdyndamlygy, \u00e7ydamlylygy hakynda \u00f6z i\u015flerinde nygtap ge\u00e7ipdir.<\/p>\n<p>\u0425\u0425 asyry\u0148 ba\u015flarynda t\u00fcrkmen bedewleri Russi\u00fdany\u0148 we \u00ddewropany\u0148 \u015f\u00e4herlerind\u00e4ki sergilerde pe\u00fdda bol\u00fdarlar. Olar toma\u015fa\u00e7ylary\u0148 \u00fcns\u00fcni \u00f6z\u00fcne \u00e7ekip, \u00f6r\u00e4n uly t\u00e4sir galdyrypdyr. Professor M.I.Pridorogini\u0148 belle\u00fd\u015fi \u00fdaly, ahalteke bedewleri bu\u00fdsan\u00e7ly galkyny\u015fy\u0148 a\u00fddy\u0148 du\u00fdgusydyr. Eger kimde-kim ahalteke atyny g\u00f6ren bolsa, onda ol, hakykatdan-da, aja\u00fdyp g\u00f6zellikden lezzet alandyr. 1935-nji \u00fdylda ge\u00e7irilen A\u015fgabat \u2212 Moskwa atly \u00fd\u00f6ri\u015fi t\u00fcrkmen bedewlerini\u0148 adatdan da\u015fary \u00e7ydamlylygyny\u0148 a\u00fddy\u0148 subutnamasydyr. Bu \u00fd\u00f6ri\u015fde bedewlere atlanan t\u00fcrkmen \u00e7apyksuwarlary 84 g\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda 4300 kilometr \u00fdol ge\u00e7diler. Onu\u0148 350 kilometri bolsa \u00fcmm\u00fclmez Garagum s\u00e4hrasyny\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7di.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki wagtda at\u00e7ylyk pudagy hakyky rowa\u00e7lyga e\u00fde bol\u00fdar. \u00ddurdumyzda arassa ganly bedewleri\u0148 ba\u015f sanyny k\u00f6peltmek, at\u00e7ylyk sportuny\u0148 g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00f6sd\u00fcrmek we at \u00e7apy\u015fyklaryny\u0148 milli d\u00e4plerini wagyz etmek babatda guwandyryjy i\u015fler durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Her \u00fdyly\u0148 aprel a\u00fdyny\u0148 so\u0148ky \u00fdek\u015fenbesinde tutu\u015f \u00fdurdumyz bo\u00fdun\u00e7a t\u00fcrkmen bedewini\u0148 ba\u00fdramy gi\u0148den bellenil\u00fd\u00e4r. Bedew halkymyzy\u0148 a\u0148ynda arzuwlary\u0148 amala a\u015fmagyny\u0148, maksada okgunlylygy\u0148 we \u00fde\u0148\u015fe bolan mizemez erki\u0148 ny\u015fany bolup dur\u00fdar. Hut \u015fonu\u0148 \u00fc\u00e7in hem Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde ahalteke bedewi \u00fdurdumyzy\u0148 nurana ke\u015fbini, be\u00fdik \u00fde\u0148i\u015flere we rowa\u00e7lyklara okgunlylygyny \u00f6z\u00fcnde jemlemek bilen \u00f6zgeri\u015fleri\u0148 we d\u00f6redijilik g\u00fc\u00fdj\u00fcni\u0148 a\u00fddy\u0148 be\u00fdany bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Azat Omadow, <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>S.A.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 mugallymy <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Taryhy\u0148 uzak \u00fdyllaryny\u0148 dowamynda t\u00fcrkmen halky d\u00fcn\u00fd\u00e4 siwilizasi\u00fdasyna \u00e4girt uly go\u015fant go\u015fupdyr. Olardan i\u0148 na\u00fdba\u015fylaryny\u0148 biri ady rowa\u00fdata \u00f6wr\u00fclen t\u00fcrkmen bedewi hasaplan\u00fdar. Bedew t\u00fcrkmen \u00fc\u00e7in to\u00fdda \u015fatlygyny, \u00fdasda gam-gussasyny \u00e7eki\u015f\u00fd\u00e4n dost, s\u00f6we\u015flerde egin-egne beren arkada\u00fdan\u00e7 hasaplan\u00fdar. Nesilba\u015fymyz Oguz han d\u00f6wr\u00fcnden aslyny alyp ga\u00fdd\u00fdan atlarymyz gadyr-gymmatyny saklap, adyny \u00e4leme \u00fda\u00fdypdyr. Merkezi Azi\u00fdada we \u00ddakyn G\u00fcndogarda berkarar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":56129,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/59237"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=59237"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/59237\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/56129"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=59237"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=59237"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=59237"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}