{"id":59524,"date":"2022-04-29T15:04:26","date_gmt":"2022-04-29T10:04:26","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=59524"},"modified":"2022-04-29T15:04:26","modified_gmt":"2022-04-29T10:04:26","slug":"welosipedin-taryhy-menzilleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/welosipedin-taryhy-menzilleri\/","title":{"rendered":"Welosipedi\u0148 taryhy menzilleri"},"content":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin bedenterbi\u00fde-sagaldy\u015f hereketini we sportu\u0148 d\u00fcrli ugurlaryny \u00f6sd\u00fcrmek, \u015fonu\u0148 bilen bir hatarda halky\u0148 saglygyny berkitmek barada ta\u00fdsyz tagallalar edil\u00fd\u00e4r. Ilat arasynda sagdyn \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 g\u00f6zba\u015fy h\u00f6km\u00fcnde adamlary\u0148 sagdyn durmu\u015f \u00fd\u00f6relgelerine e\u00fdermekleri, kadaly i\u00fdmitlenmekleri, zy\u00fdanly endiklerden da\u015f durmaklary, z\u00e4hmet bilen dyn\u00e7 al\u015fy sazla\u015fykly alyp barmaklary, ruhy ta\u00fddan sagdynlyk, arassa howada i\u015fje\u0148 hereket etmek we sportu\u0148 d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri bilen me\u015fgullanmak babatda zerur i\u015fler durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Bu g\u00fcnki g\u00fcn sagdyn durmu\u015fy\u0148, bagty\u00fdarlygy\u0148 bin\u00fdady bolan sportu\u0148 welosiped g\u00f6rn\u00fc\u015fi has-da uly me\u015fhurlyga e\u00fdedir.<\/p>\n<p>Welosipedi\u0148 we onu\u0148 bilen baglany\u015fykly sport g\u00f6rn\u00fc\u015flerini\u0148 d\u00f6re\u00fdi\u015f taryhyny bilmek gyzykly bolsa gerek. Ol h\u00e4zirki k\u00e4mil g\u00f6rn\u00fc\u015fine gel\u00fd\u00e4n\u00e7\u00e4, d\u00fcrli \u00fdyllarda d\u00fcrli g\u00f6rn\u00fc\u015flerde bolupdyr. Welosipedi\u0148 o\u00fdlanyp tapylan wagty 1817-nji \u00fdyl di\u00fdlip \u00e7aklanyl\u00fdar. \u015eol \u00fdyllar germani\u00fdaly Baron fon Drez \u201cDendini\u0148 aty\u201d atly welosipedi d\u00f6red\u00fd\u00e4r. \u015eondan 23 \u00fdyl so\u0148 \u2013 1840-njy \u00fdylda \u015fotlandi\u00fdaly Makmillan welosipedi\u0148 has k\u00e4mille\u015fen \u2013 yzky tigrini herekete getir\u00fd\u00e4n ry\u00e7ag go\u00fdlan g\u00f6rn\u00fc\u015fini \u00fdasa\u00fdar. 1865-nji \u00fdylda bolsa Fransi\u00fdada ilkinji welosiped d\u00f6redil\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 iki tigrini\u0148 ululygy de\u0148 bolup, oturgyjy yzky tigirden s\u00e4hel \u00f6\u0148de \u00fderle\u015fipdir.<\/p>\n<p>XIX asyry\u0148 80-90-njy \u00fdyllaryny welosipedi\u0148 k\u00e4mille\u015fdirilen \u00fdyllary bol\u00fdar. 1885-nji \u00fdylda has d\u00f6wrebap welosiped o\u00fdlanyp tapyl\u00fdar. Bir \u00fdyl ge\u00e7enden so\u0148, welosipedi\u0148 pedalyna sakla\u00fdjy abzal, birn\u00e4\u00e7e wagtdan so\u0148 bolsa ruluna sakla\u00fdjy abzal go\u00fdupdyrlar. \u015ee\u00fddip welosipedi\u0148 has k\u00e4mille\u015fen g\u00f6rn\u00fc\u015fleri halk k\u00f6p\u00e7\u00fcligine \u00fda\u00fdrapdyr. Adamlar welosiped s\u00fcrmegi\u0148 adam saglygyny berkid\u00fd\u00e4ndigine we birn\u00e4\u00e7e keseli\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak bol\u00fdandygyna d\u00fc\u015f\u00fcnip ba\u015flapdyrlar. Hut \u015fu nukda\u00fdnazardan hem XX asyry\u0148 90-njy \u00fdyllaryndan ba\u015flap welosiped s\u00fcrmek bilen me\u015fgullanmak has \u00fd\u00f6rg\u00fcnli bolup ba\u015fla\u00fdar.<\/p>\n<p>Welosiped s\u00fcrmek adamy\u0148 saglygyna o\u0148a\u00fdly t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen me\u015fgullanmak beden my\u015fsalaryny\u0148 we immuniteti\u0148 berkemegine \u00fdardam ber\u00fd\u00e4r. Bedeni\u0148 \u00e4hli my\u015fsalary herekete gatna\u015f\u00fdar, bedende madda \u00e7al\u015fygy g\u00fc\u00fd\u00e7len\u00fd\u00e4r, dem aly\u015f \u00e7u\u0148la\u015f\u00fdar we \u00f6\u00fdkeni\u0148 howa \u00e7al\u015fygy \u00fdokarlan\u00fdar. Welosiped s\u00fcrmek bedeni\u0148 durkuny berkitmek, dem aly\u015f \u00fdollaryny\u0148, \u00fd\u00fcrek-damar ulgamyny\u0148 i\u015fini\u0148 gowula\u015fmagyna, bedeni\u0148 \u00fdokan\u00e7 kesellerden gora\u00fdjylyk ulgamyny\u0148 berkemegine \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Yzygiderli welosiped s\u00fcrmek bedeni\u0148 my\u015fsalaryny\u0148 berkemegine, \u00e7ydamlylyga we g\u00fc\u00fd\u00e7li bolmaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Welosiped s\u00fcrlende \u00fd\u00fcrek ur\u015funy\u0148 sazla\u015fygy du\u00fdul\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, welosiped s\u00fcrmek g\u00f6z we g\u00f6r\u00fc\u015f \u00fc\u00e7in hem \u00f6r\u00e4n pe\u00fddalydyr. A\u00e7yk howada, g\u00f6zel tebigatda welosiped s\u00fcrmek has-da jana \u00fdaramlydyr. \u015eunda uzak aralyga seredip, da\u015fky zatlary sa\u00fdgarmak bilen, g\u00f6z\u00fc\u0148 my\u015fsalaryny\u0148 berkemegine we \u015fowak\u00f6rl\u00fck keselini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni\u0148 alynmagyna m\u00fcmkin\u00e7ilik d\u00f6re\u00fd\u00e4r. Welosiped ekologi\u00fda ta\u00fddan arassa ulaglary\u0148 biridir. Welosipedde gezelen\u00e7 etmek \u00f6mr\u00fc\u0148e \u00f6m\u00fcr go\u015f\u00fdar.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki wagtda welosiped sportuny\u0148 onlar\u00e7a g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, olary\u0148 birn\u00e4\u00e7esini\u0148 olimpi\u00fda o\u00fdunlaryny\u0148 maksatnamasyna girizilmegi sportu\u0148 bu g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 di\u00fdse\u0148 \u00fd\u00f6rg\u00fcnlidiginden habar ber\u00fd\u00e4r. 1896-njy \u00fdylda ge\u00e7irilen ilkinji Tomusky olimpi\u00fda o\u00fdunlaryna gatna\u015fan t\u00fcrgenleri\u0148 arasynda welosiped\u00e7ileri\u0148em \u00fdary\u015fa go\u015fulandygyny taryhy maglumatlar tassykla\u00fdar. \u015eonda olar 87 kilometr aralyga b\u00e4sle\u015fipdirler. \u00dd\u00f6ne welosiped \u00fdary\u015flaryny guramak ilkinji Olimpiadadan has \u00f6\u0148r\u00e4k \u00fdo\u0148 bolupdyr. 1869-njy \u00fdylda Pari\u017e-Ruan aralygynda uzaklygy 120 kilometre de\u0148 bolan welosipedli \u00fd\u00f6ri\u015f ge\u00e7irilipdir.<\/p>\n<p>\u015eunu\u0148 bilen baglylykda, \u00fdapyk we a\u00e7yk binalar \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen \u00fd\u00f6rite welotreklerde, \u00fdagny \u00fd\u00f6rite welo\u00fdodalarda gural\u00fdan welosport \u00fdary\u015flary, gara \u00fdollarda \u00e7ekilen welo\u00fdodalary\u0148 esasynda gural\u00fdan welosiped \u00fdary\u015flary, welosiped arkaly be\u00fdikli-pesli \u00fderlerde d\u00fcrli \u00e7yl\u015fyrymly hereketleri \u00fderine \u00fdetirmek \u00fc\u00e7in gural\u00fdan b\u00e4sle\u015fikler, dag welosipedi \u2013 mauntenba\u00fdk arkaly dag \u00fdodalarynda gural\u00fdan b\u00e4sle\u015fikler bardyr. \u00c4hli welosport o\u00fdunlaryny\u0148 maksady \u00e7altlyk bilen belli bir aralykdaky kyn\u00e7ylyklary \u00fde\u0148mek, ony bilen berk dolandyrmak we \u015fol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde d\u00f6r\u00e4n kyn\u00e7ylyklary \u00fde\u0148megi\u0148 usullary bilen bagly tiz \u00e7\u00f6zg\u00fct \u00e7ykarmakdyr.<\/p>\n<p>\u015ee\u00fdlelikde, welosiped e\u00fd\u00fd\u00e4m iki asyrdan gowrak wagt b\u00e4ri ygtybarly, ekologi\u00fdak ta\u00fddan arassa we el\u00fdeterli ulag h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdar. Bu bolsa da\u015fky gur\u015fawy a\u00fdawly saklamaga we saglygy berkitm\u00e4ge k\u00f6mek ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Meret Meredow<\/strong><strong>, <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>S.A.Ny\u00fdazow adyndaky T\u00fcrkmen oba hojalyk uniwersitetini\u0148 fizika-matematika ylymlaryny\u0148 doktory, dosent<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddurdumyzda k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin bedenterbi\u00fde-sagaldy\u015f hereketini we sportu\u0148 d\u00fcrli ugurlaryny \u00f6sd\u00fcrmek, \u015fonu\u0148 bilen bir hatarda halky\u0148 saglygyny berkitmek barada ta\u00fdsyz tagallalar edil\u00fd\u00e4r. Ilat arasynda sagdyn \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 g\u00f6zba\u015fy h\u00f6km\u00fcnde adamlary\u0148 sagdyn durmu\u015f \u00fd\u00f6relgelerine e\u00fdermekleri, kadaly i\u00fdmitlenmekleri, zy\u00fdanly endiklerden da\u015f durmaklary, z\u00e4hmet bilen dyn\u00e7 al\u015fy sazla\u015fykly alyp barmaklary, ruhy ta\u00fddan sagdynlyk, arassa howada i\u015fje\u0148 hereket etmek we sportu\u0148 d\u00fcrli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":33244,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/59524"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=59524"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/59524\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/33244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=59524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=59524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=59524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}