{"id":68150,"date":"2022-11-22T16:44:42","date_gmt":"2022-11-22T11:44:42","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=68150"},"modified":"2022-11-22T16:44:42","modified_gmt":"2022-11-22T11:44:42","slug":"beyik-yupek-yoly-gecmisden-geljege-uzayan-yol","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/beyik-yupek-yoly-gecmisden-geljege-uzayan-yol\/","title":{"rendered":"Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly \u2013  ge\u00e7mi\u015fden geljege uza\u00fdan \u00fdol"},"content":{"rendered":"<p>Adamzat jemgy\u00fdeti hi\u00e7 wagt aragatna\u015fyksyz bolmandyr. Urug-ta\u00fdpalary\u0148, halklary\u0148, olary ykdysady we sy\u00fdasy ta\u00fddan birle\u015fdiren \u00fdurtlary\u0148 arasynda hemi\u015fe aragatna\u015fyk bolupdyr. Taryha nazar a\u00fdlasak, b\u00fcr\u00fcn\u00e7 zamanyndan ba\u015flap, k\u00e4bir \u00fdurtlarda ondan hem ep-esli ozal s\u00f6wda aragatna\u015fygy\u0148 pe\u00fdda bolandygyny barada maglumatlar bar.<\/p>\n<p>Uzak G\u00fcndogardan g\u00f6zba\u015f alyp, G\u00fcnbatarda Orta\u00fder de\u0148zine \u00e7enli uzap gid\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly hem \u00e4hmi\u00fdetli s\u00f6wda \u00fdollaryny\u0148 biri bolup, T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00e7\u00e4gind\u00e4ki birn\u00e4\u00e7e \u015f\u00e4herleri\u0148, galalary\u0148, kerwensara\u00fdlary\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7ipdir. Bu bolsa t\u00fcrkmen topragynda \u00fderle\u015fen \u015f\u00e4herleri\u0148 \u00e4hlitarapla\u00fdyn g\u00fcll\u00e4p \u00f6smegine amatly \u015fert d\u00f6redipdir. B\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhur bolan \u00abBe\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly\u00bb adyny\u0148 gelip \u00e7yky\u015fy barada Gahryman Arkadagymyz \u00abT\u00fcrkmenistan \u2013 Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 \u00fd\u00fcregi\u00bb atly kitabynda gymmatly maglumatlary bermek bilen: \u00abBe\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly gadymy\u00fdetde we orta asyrlarda Hyta\u00fd bilen Alynky Azi\u00fdany, Orta\u00fder de\u0148zini birle\u015fdiren halkara \u00fdoluny\u0148 hem-de i\u00e7ki kerwen \u00fdollaryny\u0148 rowa\u00fdata \u00f6wr\u00fclen \u015fertli adydyr. Baryp orta asyrlarda wenesi\u00fdaly t\u00e4jir, geograf, jahanke\u015fde Marko Polo bu \u00fdola \u00ab\u00dd\u00fcpek \u00fdoly\u00bb di\u00fden ady ber\u00fd\u00e4r\u00bb di\u00fdip belle\u00fd\u00e4r. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde bu adalgany h\u00e4zirki zaman s\u00f6zl\u00fck d\u00fcz\u00fcmimize girizen \u015fahsy\u00fdeti\u0148 nemes alymy, geolog, geograf we sy\u00fdahat\u00e7y, geomorfologi\u00fdany\u0148 esasyny go\u00fdan Ferdinand Paul Wilgelm fon Rihtgofendigini nygta\u00fdar.<\/p>\n<p>Iri \u015f\u00e4herleri\u0148 \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7en Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly s\u00f6wdany\u0148 we senet\u00e7iligi\u0148 \u00f6smegine \u00fdardam beripdir. Taryhy \u00e7e\u015fmelerde Merw, Sarahs, Nusa\u00fd s\u00f6wda-satuw we pul dolany\u015fygy\u0148 \u00f6sen \u00fderleri h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar. Iri \u015f\u00e4herlerde s\u00f6wdany\u0148 we senet\u00e7iligi\u0148 merkezi bolan bazarlarda dokma \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi has gi\u0148den \u00fda\u00fdran g\u00f6rn\u00fc\u015f bolupdyr. Dokma \u00f6n\u00fcmleri \u00fd\u00fc\u0148den, kendirden, pagtadan we \u00fd\u00fcpekden dokalypdyr. Merwde, Abywertde, Nusa\u00fdda dokalan matalar bol\u00e7ulygy\u0148 we a\u0148ryba\u015f hili\u0148 ny\u015fany hasaplanypdyr. Dokma \u00f6n\u00fcm\u00e7iliginden ba\u015fga-da bu \u015f\u00e4herlerde k\u00fc\u00fdzeg\u00e4r\u00e7ilik, zerg\u00e4r\u00e7ilik, \u00e7\u00fc\u00fd\u015fe we deri \u00f6n\u00fcm\u00e7iligi gi\u0148den \u00fda\u00fdrap, bu \u00f6n\u00fcmlere hyrydarlar uly isleg bildiripdirler. Orta Azi\u00fdany\u0148 we \u00ddewropany\u0148 arasyndaky s\u00f6wda hem-de medeni gatna\u015fyklaryny\u0148 \u00f6smeginde Horezmi\u0148 merkezi \u015f\u00e4heri bolan \u00dcrgen\u00e7 uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolupdyr. Arap \u00e7e\u015fmelerinde \u00fd\u00fckli kerwenleri\u0148 Bolgari\u00fdadan Horezme we yzyna hemi\u015fe gatna\u00fdandyklary baradaky maglumatlar bar.<\/p>\n<p>Mundan ba\u015fga-da gadymy Kerki \u015f\u00e4heri Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 m\u00f6h\u00fcm \u00e7atrygyny\u0148 biri bolup, sebiti\u0148 esasy ulag-logistika merkezlerini\u0148 biri hasaplan\u00fdar. Bu \u015f\u00e4heri\u0148 taryhy gadymy e\u00fd\u00fdamlara uza\u00fdar. Orta asyrlarda o\u0148a \u00abZemm\u00bb di\u00fdlipdir. Bu \u00fderde halkara derejeli gara we demir \u00fdollary\u0148, halkara howa menzilini\u0148 bolmagy \u015f\u00e4heri \u00fdurdumyzy\u0148 ykdysady ta\u00fddan \u00e7alt depginde \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fderlerini\u0148 birine \u00f6w\u00fcr\u00fd\u00e4r. Kerk\u00e4 gezelen\u00e7 eden sy\u00fdahat\u00e7ylar birn\u00e4\u00e7e taryhy binalara hem-de desgalara syn edip bil\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>\u015e\u00e4heri\u0148 gola\u00fdynda XI-XIX asyrlara degi\u015fli bolan Astanababa \u00fdadyg\u00e4rlikler toplumy we XI asyra degi\u015fli Alamberdar (Almutasir) mawzole\u00fdi bilen hem \u00fdakyndan tan\u015fyp bil\u00fd\u00e4rler. Bu binalar Be\u00fdik Seljuk imperi\u00fdasyna mahsus G\u00fcndogary\u0148 binag\u00e4rlik a\u00fdratynlyklaryna esaslanyp gurlupdyr. Bu taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler \u00abKerki\u00bb d\u00f6wlet taryhy-medeni goraghanasyny\u0148 d\u00fcz\u00fcmine gir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde hormatly Prezidentimizi\u0148 tagallasy bilen halkymyzy\u0148 ba\u00fd taryhyny \u00f6wrenm\u00e4ge we \u00fda\u015f nesle wagyz etm\u00e4ge uly \u00e4hmi\u00fdet beril\u00fd\u00e4r. Bu g\u00fcnki g\u00fcn T\u00fcrkmenistan d\u00fcrli ulag \u00fdollaryny\u0148 sazla\u015fykly \u00f6s\u00fc\u015fi bilen \u00f6z\u00fcni\u0148 Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 ugrundaky m\u00f6h\u00fcm s\u00f6wda merkezlerini\u0148 biri h\u00f6km\u00fcnd\u00e4ki gadymy \u015f\u00f6hratyny d\u00f6wrebap g\u00f6rn\u00fc\u015fde dikeld\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>N\u00e4zli <\/strong><strong>RUSTAMOWA<\/strong><strong>,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>T\u00fcrkmenabat agrosenagat orta h\u00fcn\u00e4r okuw mekdebini\u0148 talyby.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adamzat jemgy\u00fdeti hi\u00e7 wagt aragatna\u015fyksyz bolmandyr. Urug-ta\u00fdpalary\u0148, halklary\u0148, olary ykdysady we sy\u00fdasy ta\u00fddan birle\u015fdiren \u00fdurtlary\u0148 arasynda hemi\u015fe aragatna\u015fyk bolupdyr. Taryha nazar a\u00fdlasak, b\u00fcr\u00fcn\u00e7 zamanyndan ba\u015flap, k\u00e4bir \u00fdurtlarda ondan hem ep-esli ozal s\u00f6wda aragatna\u015fygy\u0148 pe\u00fdda bolandygyny barada maglumatlar bar. Uzak G\u00fcndogardan g\u00f6zba\u015f alyp, G\u00fcnbatarda Orta\u00fder de\u0148zine \u00e7enli uzap gid\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoly hem \u00e4hmi\u00fdetli s\u00f6wda \u00fdollaryny\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":68151,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68150"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=68150"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68150\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68152,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68150\/revisions\/68152"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/68151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=68150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=68150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=68150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}