{"id":68925,"date":"2022-12-03T10:35:46","date_gmt":"2022-12-03T05:35:46","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=68925"},"modified":"2025-12-27T11:40:12","modified_gmt":"2025-12-27T06:40:12","slug":"adam-hukuklary-we-azatlyklary-ugrundaky-halkara-baslangyclar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/adam-hukuklary-we-azatlyklary-ugrundaky-halkara-baslangyclar\/","title":{"rendered":"Adam hukuklary we azatlyklary ugrundaky halkara ba\u015flangy\u00e7lar"},"content":{"rendered":"<p>10-njy dekabr \u201cAdam hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d kabul edilen g\u00fcni<\/p>\n<p><strong>Jarnamany\u0148 d\u00f6re\u00fdi\u015f taryhy<\/strong><\/p>\n<p>XX asyry\u0148 I \u00fdarymynda bolup ge\u00e7en jahan uru\u015flary d\u00fcn\u00fd\u00e4 jemgy\u00fdet\u00e7iligini h\u00f6kmanylyk g\u00fc\u00fdje e\u00fde bolan,\u00a0 adam hukuklaryny\u0148 goragyny \u00fcpj\u00fcn etjek halkara hukuk kadalaryny d\u00f6retmeklige mejbur etdi. Halkara m\u00f6\u00e7berinde parahat\u00e7ylygy gorap saklamak, halklary\u0148 arasynda dostlugy \u00fdola go\u00fdmak, ykdysady, durmu\u015f, medeni, ynsanperwer gatna\u015fyklary \u00f6sd\u00fcrmek maksady bilen 1945-nji \u00fdylda Birle\u015fen Milletler Guramasy d\u00f6redilipdi. Bu halkara guramany\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmeginde 1946-njy \u00fdylda adam hukuklaryny\u0148 goragyny \u00fcpj\u00fcn etjek resminamany ta\u00fd\u00fdarlamaklyga giri\u015fdiler. \u015eol \u00fdyly\u0148 10-njy \u00fdanwarynda BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fi \u00f6z i\u015fine ba\u015flady. BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fini\u0148 birinji mejlisi 1947-nji \u00fdyly\u0148 27-nji \u00fdanwaryndan 10-njy fewraly aralygynda AB\u015e-ny\u0148 N\u00fdu-\u00ddork \u015ftatyny\u0148 Le\u00fdk-Sakses \u015f\u00e4her\u00e7esinde ge\u00e7irilipdir. Ge\u0148e\u015fe \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk etmek Eleonora Ruzwelte ynanylypdyr. Ge\u0148e\u015fe AB\u015e-ny\u0148, Awstrali\u00fdany\u0148, Belgi\u00fdany\u0148, Belorussi\u00fdany\u0148 (SSSR-i\u0148 d\u00fcz\u00fcmindedigine garamazda, bu \u00fdurt BMG-ni\u0148 agzasydy. \u00ddurdu\u0148 ady 1991-nji \u00fdylda Belarus di\u00fdlip \u00fc\u00fdtgedildi), Be\u00fdik Britani\u00fdany\u0148, \u00c7ilini\u0148, E\u00fdrany\u0148, Filippinleri\u0148, Fransi\u00fdany\u0148, Hindistany\u0148, Hyta\u00fdy\u0148, Kubany\u0148, Liwi\u00fdany\u0148, M\u00fcs\u00fcri\u0148, Panamany\u0148, Russi\u00fdany\u0148 (\u015fol wagtky SSSR-i\u0148), Urugwa\u00fdy\u0148, \u00ddugoslawi\u00fdany\u0148 wekilleri gatna\u015fypdyr. Mejlisde halkara resminamany \u201cHukuklar barada Halkara bill\u201d di\u00fdip atlandyrmak g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutulypdyr. Jarnamany ta\u00fd\u00fdarlamak \u00fc\u00e7in 18 adamdan ybarat topar d\u00f6redilipdir. I\u015fi\u0148 netijeli bolmagyny \u00fcpj\u00fcn etmek maksady bilen Eleonora Ruzwelti\u0148, hyta\u00fdly wekil \u00c7an Pen \u00c7uny\u0148, liwanly diplomat we filosof \u015earl Maligi\u0148, kanadaly hukuk\u00e7y Jon Hamfrini\u0148 gatna\u015fmagynda ki\u00e7i topar esaslandyrylypdyr. Jon Hamfr\u00e4 resminamany\u0148 ilkinji garalama nusgasyny ta\u00fd\u00fdarlamak ynanylypdyr.<\/p>\n<p>Resminamany ta\u00fd\u00fdarlamakda adam hukuklaryny\u0148 bar bolan we m\u00fcmkin bolan \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015fleri hasaba alnypdyr. Halkara jemgy\u00fdet\u00e7iliginde adam hukuklary bilen bagly hereket ed\u00fd\u00e4n \u00e4hli resminamalar, sy\u00fdasy, ykdysady, medeni hukuklar baradaky \u00fdazgylar \u00f6wrenilipdir. 1215-nji \u00fdyly\u0148 15-nji i\u00fdunynda Angli\u00fdada kabul edilen \u201cErkinlikleri\u0148 be\u00fdik harti\u00fdasyndan\u201d (\u201cMagna Charta Libertatum\u201d), 1776-njy \u00fdyly\u0148 4-nji i\u00fdulynda kabul edilen AB\u015e-ny\u0148 \u201cGara\u015fsyzlyk Jarnamasyndan\u201d we 1791-nji \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren \u201cHukuklar barada Billden\u201d, 1789-njy \u00fdyly\u0148 28-nji awgustynda Fransi\u00fdada kabul edilen \u201cAdamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 hukuklary hakyndaky Jarnamadan\u201d pe\u00fddalanylypdyr. \u015ee\u00fdle-de \u015fahsy adamlardan gelip gow\u015fan teklipler g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutulypdyr. Jon Hamfri 48 maddadan, 400 sahypadan ybarat bolan resminamany\u0148 nusgasyny ussat hukuk\u00e7ylar topary bilen ta\u00fd\u00fdarlapdyr.<\/p>\n<p>1947-nji \u00fdyly\u0148 9-njy i\u00fdunynda \u017denewada ba\u015flanan BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fini\u0148 ikinji mejlisinde Jon Hamfri tarapyndan ta\u00fd\u00fdarlanan resminama seredilipdir. Resminamany redaktirlemek fransi\u00fdaly ussat hukuk\u00e7y Rene Kassene tab\u015fyrylypdyr. Rene Kassen iki g\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda tab\u015fyrygy \u00fderine \u00fdetirip, logiki ta\u00fddan yzygiderli, takyk we d\u00fc\u015fn\u00fckli resminamany ta\u00fd\u00fdarlapdyr. Resminamany\u0148 giri\u015f b\u00f6l\u00fcmini \u2013 preambulasyny \u00fdazypdyr. Giri\u015fde resminamany\u0148 esasy \u00fd\u00f6relgeleri be\u00fdan edilipdir.<\/p>\n<p>1947-nji \u00fdyly\u0148 dekabr a\u00fdynda \u017denewada resminamany ta\u00fd\u00fdarlamaklyga bagy\u015flanan \u00fc\u00e7\u00fcnji mejlis ba\u015flapdyr. Mejlise birn\u00e4\u00e7e halkara guramalary\u0148 \u2013 Amerikany\u0148 z\u00e4hmet federasi\u00fdasyny\u0148, Halkara parlament birle\u015figini\u0148, Gyzyl hajy\u0148 halkara komitetini\u0148, Halkara zenanlar birle\u015figini\u0148 wekilleri maslahat\u00e7y h\u00f6km\u00fcnde gatna\u015fypdyr. Bu mejlisde Eleonora Ruzwelt tarapyndan i\u015fi\u0148 \u00fdygy rejesi ta\u00fd\u00fdarlanyp, \u00fdygnananlar gi\u00e7 ag\u015fama \u00e7enli resminamany \u00f6wrenipdir. Resminamany\u0148 mazmuny bo\u00fdun\u00e7a \u00e7eki\u015fmeler 17-nji dekabra \u00e7enli dowam edipdir. Netijede Jarnamany\u0148 \u00fc\u00e7\u00fcnji &#8211; \u201c\u017denewa nusgasy\u201d ta\u00fd\u00fdarlanypdyr.<\/p>\n<p>1948-nji \u00fdyly\u0148 ma\u00fd a\u00fdynda BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fini\u0148 agzalary N\u00fdu-\u00ddorkda resminamany\u0148 \u201c\u017denewa nusgasyny\u201d ara alyp maslahatla\u015fmak \u00fc\u00e7in d\u00f6rd\u00fcnji gezek \u00fdygnany\u015fypdyrlar. \u00ddygnananlar Jarnamany\u0148 gutarnykly nusgasyny ta\u00fd\u00fdarlamak we BMG-ni\u0148 garamagyna h\u00f6d\u00fcrlemek i\u015fine giri\u015fipdirler. Mejlis 18-nji i\u00fdunda jemlenipdir. \u201cAdam hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d gutarnykly nusgasy BMG h\u00f6d\u00fcrlenipdir.<\/p>\n<p>1948-nji \u00fdyly\u0148 10-njy dekabrynda Pari\u017ei\u0148 Pale de \u015ea\u00fdo k\u00f6\u015fg\u00fcnde BMG-ni\u0148 Ba\u015f Assamble\u00fdasynda \u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasy\u201d kabul edilipdir. Jarnamany\u0148 kabul edilmegini BMG-ni\u0148 \u015fol wagtky 58 agzasyny\u0148 48-si goldapdyr. Jarnamany\u0148 kabul edilmegi \u00fc\u00e7in ses beren d\u00f6wletler: AB\u015e, Argentina, Awstrali\u00fda, Belgi\u00fda, Be\u00fdik Britani\u00fda, Birma, Boliwi\u00fda, Brazili\u00fda, \u00c7ili, Dani\u00fda, Dominikan Respublikasy, Efiopi\u00fda, Ekwador, E\u00fdran, Filippinler, Fransi\u00fda, Gaiti, Gresi\u00fda, Gwatemala, Hindistan, Hyta\u00fd, Islandi\u00fda, Kanada, Kolumbi\u00fda, Kosta-Rika, Kuba, Liberi\u00fda, Liwan, L\u00fduksemburg, Meksika, M\u00fcs\u00fcr, Niderlandlar, Nikaragua, Norwegi\u00fda, Owganystan, Panama, Paragwa\u00fd, Peru, Pakistan, Salwador, Siam (h\u00e4zirki Tailand Paty\u015falygy), Siri\u00fda, \u015ewesi\u00fda, T\u00e4ze Zelandi\u00fda, T\u00fcrki\u00fde, Urugwa\u00fd, Wenesuella, Yrak.<\/p>\n<p>\u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasy\u201d giri\u015fden, 30 maddadan ybaratdyr. Resminamany\u0148 asyl nusgasy i\u0148lis dilinde \u00e7ap edilip, Pale de \u015ea\u00fdo k\u00f6\u015fg\u00fcnde saklan\u00fdar. H\u00e4zirki wagtda Jarnama 500-den gowrak dile terjime edilip, d\u00fcn\u00fd\u00e4de i\u0148 k\u00f6p terjime edil\u00fd\u00e4n resminama hasaplan\u00fdar. Eleonora Ruzwelti\u0148, Jon Hamfrini\u0148, Rene Kasseni\u0148, \u00c7an Pen \u00c7uny\u0148, \u015earl Maligi\u0148 gatna\u015fmagynda ta\u00fd\u00fdarlanan Jarnama ilkinji gezek, \u00e4hli adamlar \u00fc\u00e7in de\u0148 hukuklary we azatlyklary bir resminamada kesgitl\u00e4pdir. Eleonora Ruzwelt Jarnamany b\u00fctin adamzat \u00fc\u00e7in \u201cErkinligi\u0148 be\u00fdik harti\u00fdasy\u201d di\u00fdip atlandyrypdyr. 1948-nji \u00fdyly\u0148 14-nji dekabrynda \u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyna\u201d bagy\u015flanan ilkinji makala \u00fdazylypdyr. Makalany\u0148 \u00fdazary Rene Kassendir. 1944-nji \u00fdyldan b\u00e4ri Fransi\u00fdada g\u00fcndelik ne\u015fir edil\u00fd\u00e4n \u201cMond\u201d atly gazetde Rene Kassen Jarnamany\u0148 esasy \u00fd\u00f6relgelerini be\u00fdan edipdir.<\/p>\n<p><strong>Jarnamany\u0148 mazmuny barada<\/strong><\/p>\n<p>Jarnamada adam durmu\u015fyny\u0148 \u00e4hli ugurlaryny \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdan, \u00e4hli d\u00f6wletler tarapyndan \u00fderine \u00fdetirilmegi h\u00f6kmany hasaplan\u00fdan kadalar be\u00fdan edilipdir. Jarnamany\u0148 1-nji maddasy \u00e4hli adamlar tarapyndan \u201cAltyn kada\u201d h\u00f6km\u00fcnde ykrar edilen \u015fu s\u00f6zlemler bilen ba\u015flan\u00fdar: \u201c\u00c4hli adamlar mertebe we hukuklar babatda azat we de\u0148 bolup dogul\u00fdar\u201d. 2-nji maddada adamy\u0148 jynsy, derisini\u0148 re\u0148ki, a\u00fdal-erkekligi, dili, dini, sy\u00fdasy \u00fda be\u00fdleki ynamlary, milli \u00fda-da jemgy\u00fdeti\u0148 belli bir gatlagyna degi\u015fliligi, eml\u00e4k gelip \u00e7yky\u015fy we be\u00fdleki \u00fdagda\u00fdlar \u00fdaly ha\u00fdsydyr bir tapawutlyklara garamazdan, de\u0148 hukuklara we azatlyklara e\u00fdedikleri barada nygtal\u00fdar.<\/p>\n<p>Bil\u015fimiz \u00fdaly, adamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 hukuklary, azatlyklary \u00fc\u00e7 topara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r:<\/p>\n<ol>\n<li>\u015eahsy hukuklar we azatlyklar;<\/li>\n<li>Sy\u00fdasy hukuklar;<\/li>\n<li>Sosial-ykdysady hukuklar.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Jarnamany\u0148 3-21-nji maddalarynda adamy\u0148 nusgawy ra\u00fdatlyk we sy\u00fdasy hukuklary hakynda a\u00fddyl\u00fdan bolsa, resminamany\u0148 22-28-nji maddalarynda sosial, ykdysady we medeni hukuklara degi\u015fli kadalar be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Jarnamany\u0148 kabul edilmegi adam hukuklaryny goramak meselesinde ilkinji ba\u015flangy\u00e7 bolupdyr. So\u0148raky \u00fdyllarda BMG bu mesele bilen baglany\u015fykly i\u015flerini has-da k\u00e4mille\u015fdiripdir. H\u00e4zirki wagta \u00e7enli BMG tarapyndan adam hukuklaryny goramak bilen bagly 100-e gola\u00fd halkara konwensi\u00fdalar kabul edilipdir.<\/p>\n<p><strong>Adam hukuklary hakynda BMG-ni\u0148 konwensi\u00fdalary we ylala\u015fyklary<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>1965-nji \u00fdylda kabul edilen we 1969-njy \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cJynsy kemsitm\u00e4ni\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fdok etmek hakyndaky halkara konwensi\u00fda\u201d<\/em> (ICERD). Resminama giri\u015fden, III b\u00f6l\u00fcmden, 25 maddadan ybarat. H\u00e4zirki wagtda bu resminama d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 173 d\u00f6wletinde kabul edildi. BMG-ni\u0148 karary bilen 21-nji mart jynsy kemsitm\u00e4ni\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fdok etmegi\u0148 halkara g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<li>1966-njy \u00fdylda kabul edilen we 1976-njy \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cRa\u00fdatlar we sy\u00fdasy hukuklar hakyndaky halkara ylala\u015fyk\u201d<\/em>. Resminama giri\u015fden, VI b\u00f6lekden, 53 maddadan ybaratdyr. Resminama BMG-ni\u0148 agza d\u00f6wletlerini\u0148 172-si tarapyndan kabul edildi.<\/li>\n<li>1966-njy kabul edilen we 1976-njy \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cYkdysady, durmu\u015f we medeni hukuklar hakyndaky halkara ylala\u015fyk\u201d<\/em>. Resminama giri\u015fden, V b\u00f6lekden, 31 maddadan ybaratdyr. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 164 d\u00f6wleti bu resminamany kabul etdi.<\/li>\n<li>1979-njy \u00fdylda kabul edilen we 1981-nji \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cA\u00fdallar barada kemsitm\u00e4ni\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fdok <\/em><em>etmek hakyndaky halkara konwensi\u00fda\u201d<\/em> (CEDAW). H\u00e4zirki wagtda bu resminama d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 189 d\u00f6wletinde kabul edildi. 8-nji mart halkara zenanlar g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<li>1984-nji \u00fdylda kabul edilen we 1987-nji \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cGynamalara we \u00e7emele\u015fmegi\u0148 hem-de jezalandyrmagy\u0148 rehimsiz, adamk\u00e4r\u00e7iliksiz \u00fda-da merteb\u00e4ni kemsid\u00fd\u00e4n g\u00f6rn\u00fc\u015flerine gar\u015fy konwensi\u00fda\u201d<\/em>. Konwensi\u00fda d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 144 d\u00f6wleti tarapyndan kabul edildi.<\/li>\n<li>1989-njy \u00fdylda kabul edilen we 1990-njy \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201c\u00c7agany\u0148 hukuklary baradaky konwensi\u00fda\u201d<\/em>. Bu konwensi\u00fdany d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 194 d\u00f6wleti kabul etdi. Resminama 54 maddadan ybarat bolup, onda 18 \u00fda\u015fa \u00e7enli bolan \u00e4hli \u00e7agalary\u0148 hukuklaryny goramaklyga degi\u015fli kadala\u015fdyryjy namalar be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r. BMG-ni\u0148 karary bilen 1-nji i\u00fdun \u00e7agalary goramagy\u0148, 20-nji no\u00fdabr \u00e7agany\u0148 halkara g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<li>1990-njy kabul edilen we 2003-nji \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cZ\u00e4hmet \u00e7ek\u00fd\u00e4n \u00e4hli <\/em><em>migrantlary\u0148 we olary\u0148 ma\u015fgala agzalaryny\u0148 hukuklaryny goramak hakyndaky halkara konwensi\u00fda\u201d<\/em>. Resminama giri\u015fden, IX b\u00f6l\u00fcmden, 93 maddadan ybarat. H\u00e4zirki wagtda d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 51 d\u00f6wleti bu resminamany kabul etdi. BMG-ni\u0148 karary bilen 28-nji aprel z\u00e4hmeti goramagy\u0148, 18-nji dekabr migrantlary\u0148 halkara g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<li>2006-njy \u00fdylda kabul edilen we 2008-nji \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201cMa\u00fdyplary\u0148 hukuklary hakyndaky konwensi\u00fda\u201d<\/em>. Bu konwensi\u00fda \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnde \u00fda\u015fa\u00fdan 650 milliona gola\u00fd ma\u00fdyby\u0148, \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 \u00e4hli ilatyny\u0148 10%-ni\u0148 hukuklaryny gora\u00fdan resminamadyr. Konwensi\u00fda 50 maddadan ybaratdyr. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 180 d\u00f6wleti we \u00ddewropa Bilele\u015figini\u0148 agza d\u00f6wletleri bu resminamany kabul etdiler. 3-nji dekabr ma\u00fdyplary\u0148 halkara g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<li>2006-njy \u00fdylda kabul edilen we 2010-njy \u00fdylda g\u00fc\u00fdje giren <em>\u201c\u00c4hli adamlary zorlukly \u00fditmeden goramak hakynda halkara konwensi\u00fda\u201d<\/em>. Konwensi\u00fda giri\u015fden, III b\u00f6l\u00fcmden, 45 maddadan ybaratdyr. 30-njy awgust zorlukly \u00fditmeden ejir \u00e7ekenleri\u0148 halkara g\u00fcn\u00fcdir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>BMG-ni\u0148 adam hukuklaryna bagy\u015flanan halkara konferensi\u00fdalary<\/strong><\/p>\n<p>1968-nji \u00fdyly\u0148 22-nji aprelinden \u2013 13-nji ma\u00fdyna \u00e7enli aralykda E\u00fdrany\u0148 T\u00e4hran \u015f\u00e4herinde BMG-ni\u0148 tagallasy bilen adam hukuklaryna we azatlyklaryna bagy\u015flanan ilkinji halkara konferensi\u00fda ge\u00e7irilipdir. Konferensi\u00fda \u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d kabul edilmegini\u0148 \u00fdigrimi \u00fdyllygyna, bu ugurda edilen i\u015flere we \u00f6\u0148de dur\u00fdan wezipelere bagy\u015flanypdyr. Rene Kassene adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramakda alyp bar\u00fdan i\u015fleri \u00fc\u00e7in Nobel ba\u00fdragy gow\u015furylypdyr.<\/p>\n<p>1993-nji \u00fdyly\u0148 14-25-nji i\u00fduny aralygynda Awstri\u00fdany\u0148 Wena \u015f\u00e4herinde BMG adam hukuklaryna bagy\u015flanan ikinji halkara konferensi\u00fdany ge\u00e7iripdir. Maslahata d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 171 d\u00f6wletinden wekiller, 800 sany h\u00f6k\u00fcmete degi\u015fli bolmadyk birle\u015fmeleri\u0148 wekilleri, 7000-den gowrak adam gatna\u015fypdyr. Wenada ge\u00e7irilen bu halkara konferensi\u00fda adam hukuklaryna bagy\u015flanan i\u0148 iri maslahat h\u00f6km\u00fcnde taryha giripdir. Konferensi\u00fdany\u0148 esasy gurna\u00fdjysy adam hukuklary bo\u00fdun\u00e7a ussat h\u00fcn\u00e4rmen Jon Pe\u00fds bolupdyr. Adam hukuklaryna bagy\u015flanan Wena Konferensi\u00fdasynda \u201cWena jarnamasy\u201d we \u201cHereketleri\u0148 milli Me\u00fdilnamasy\u201d kabul edilipdir. Bu resminama demokrati\u00fdany we ykdysady \u00f6s\u00fc\u015fi adam hukuklary bilen bilelikde guramaklyga, zenanlary\u0148, \u00e7agalary\u0148 hukuklaryny goramaklyga \u00e7agyrypdyr. Halkara konferensi\u00fdany\u0148 \u00e7\u00f6zg\u00fcdi esasynda 1993-nji \u00fdyly\u0148 20-nji dekabrynda BMG-ni\u0148 adam hukuklary baradaky \u00ddokary komissarlygy esaslandyrylypdyr. \u00ddokary komissarlygy\u0148 esasy wezipesi \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnde adam hukuklaryny\u0148 berja\u00fd edili\u015fine g\u00f6zeg\u00e7ilik etmekden ybaratdyr. Edarany\u0148 i\u015fine \u00fdolba\u015f\u00e7ylyk ed\u00fd\u00e4n \u00fdokary komissary Ba\u015f Assamble\u00fda d\u00f6rt \u00fdyl m\u00f6hlet bilen wezip\u00e4 belle\u00fd\u00e4r. Ilkinji \u00fdokary komissar Hose A\u00fd\u00fdala Lasso bolupdyr. 2018-nji \u00fdyly\u0148 1-nji sent\u00fdabrynda bu wezip\u00e4ni \u00fderine \u00fdetirmek \u00e7ilili zenan Mi\u015fel Ba\u00e7elete ynanyldy.<\/p>\n<p><strong>Adam hukuklaryny gora\u00fdan halkara guramalar<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fi (1946 \u00fd).<\/li>\n<li>\u00ddUNISEF \u2013 BMG-ni\u0148 \u00c7agalar gaznasy (1946 \u00fd).<\/li>\n<li>Adam hukuklary barada \u00ddewropa kazy\u00fdeti (1959).<\/li>\n<li>BMG-ni\u0148 Ykdysady, sosial we medeni hukuklar baradaky Ge\u0148e\u015fi (1985 \u00fd).<\/li>\n<li>BMG-ni\u0148 Gynamalara gar\u015fy Ge\u0148e\u015fi (1987 \u00fd).<\/li>\n<li>\u00ddHHG-ny\u0148 garamagyndaky demokratik institutlar we adam hukuklary baradaky edarasy (1990 \u00fd).<\/li>\n<li>BMG-ni\u0148 Adam hukuklary baradaky \u00ddokary komissarlygy (1993 \u00fd).<\/li>\n<li>\u00ddewropa Bilele\u015figini\u0148 adam hukuklary baradaky komissary (1999 \u00fd).<\/li>\n<li>BMG-ni\u0148 \u00c4hli z\u00e4hmet \u00e7ek\u00fd\u00e4n migrantlary\u0148 we olary\u0148 ma\u015fgala agzalaryny\u0148 hukuklary baradaky Ge\u0148e\u015fi (2004 \u00fd).<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Adam hukuklaryny\u0148 g\u00fcni \u2013 <\/strong><strong>Human Rights Day<\/strong><\/p>\n<p>1950-nji \u00fdyldan b\u00e4ri BMG-ni\u0148 Ba\u015f Assamble\u00fdasyny\u0148 teklibi bilen 10-njy dekabr \u201cAdam hukuklaryny\u0148 g\u00fcni\u201d h\u00f6km\u00fcnde bellenil\u00fd\u00e4r. Her \u00fdylda BMG \u201cAdam hukuklaryny\u0148 g\u00fcn\u00fcni\u0148\u201d temasyny kesgitle\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<ul>\n<li>2004-nji \u00fdyl \u2013 \u201cAdam hukuklary ulgamynda bilim\u201d<\/li>\n<li>2005-nji \u00fdyl \u2013 \u201cGynamalar we olara gar\u015fy g\u00f6re\u015fde global tagallalar\u201d<\/li>\n<li>2006-njy \u00fdyl \u2013 \u201cGaryplyga gar\u015fy g\u00f6re\u015f rehimdarlyk d\u00e4l-de bor\u00e7\u201d<\/li>\n<li>2007-nji \u00fdyl \u2013 \u201cAdamzat mertebesi we adalaty hemm\u00e4miz \u00fc\u00e7in\u201d<\/li>\n<li>2008-nji \u00fdyl \u2013 \u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d kabul edilmegini\u0148 60 \u00fdyllygy\u201d<\/li>\n<li>2009-njy \u00fdyl \u2013 \u201cD\u00fcrli-d\u00fcrl\u00fcligi goramak we de\u0148sizligi\u0148 so\u0148una \u00e7ykmak\u201d<\/li>\n<li>2010-njy \u00fdyl \u2013 \u201cDymma&#8230; de\u0148sizlige \u00fdok di\u00fd!\u201d<\/li>\n<li>2011-nji \u00fdyl \u2013 \u201cBizi\u0148 hemm\u00e4mizi\u0148 umumy ba\u00fdramymyz bolan \u2013 Adam hukuklaryny\u0148 g\u00fcn\u00fcni golda\u0148!\u201d<\/li>\n<li>2012-nji \u00fdyl \u2013 \u201cSizi\u0148 sesi\u0148iz e\u015fidiler \u00fdaly edi\u0148!\u201d<\/li>\n<li>2013-nji \u00fdyl \u2013 \u201cSizi\u0148 hukuklary\u0148yz ugrunda 20 \u00fdyl g\u00f6re\u015f!\u201d<\/li>\n<li>2014-nji \u00fdyl \u2013 \u201c\u00ddyly\u0148 365 g\u00fcn\u00fcnde-de adam hukuklary\u201d<\/li>\n<li>2015-nji \u00fdyl \u2013 \u201cHemi\u015fe &#8211; bizi\u0148 hukuklarymyz, bizi\u0148 erkinligimiz\u201d<\/li>\n<li>2016-njy \u00fdyl \u2013 \u201cKimdir birini\u0148 hukuklary \u00fc\u00e7in \u015fu g\u00fcn g\u00f6re\u015f!\u201d<\/li>\n<li>2017-nji we 2018-nji \u00fdyl \u2013 \u201cDe\u0148ligi\u0148, adalaty\u0148, adam mertebesini\u0148 goragyna \u00e7ykaly\u0148!\u201d<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00dduwa\u015f ummanyny\u0148 g\u00fcnbatar b\u00f6leginde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Kiribati d\u00f6wletinde 10-njy dekabr Milli ba\u00fdram. 10-njy dekabrda \u00fdurtda \u201cAdam hukuklaryny\u0148 g\u00fcni\u201d ba\u00fdram\u00e7ylyk h\u00f6km\u00fcnde bellenilip, \u015fol g\u00fcn i\u015f g\u00fcni d\u00e4ldir.<\/p>\n<p>Her \u00fdyly\u0148 10-njy dekabrynda Russi\u00fda Federasi\u00fdasynda \u017eurnalistler \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite ba\u00fdrak gow\u015furyl\u00fdar. Ba\u00fdrak \u201c\u017durnalistika \u2013 batyrga\u00fd hereket h\u00f6km\u00fcnde\u201d \u2013 di\u00fdip atlandyryl\u00fdar.<\/p>\n<p><strong>Jarnama bilen baglany\u015fykly esasy seneler<\/strong><\/p>\n<p>1946-njy \u00fdyly\u0148 10-njy \u00fdanwary \u2013 BMG-ni\u0148 adam hukuklary baradaky \u00fd\u00f6rite Ge\u0148e\u015fini\u0148 esaslandyrylmagy.<\/p>\n<p>1948-nji \u00fdyly\u0148 10-njy dekabry \u2013 BMG-ni\u0148 Ba\u015f Assamble\u00fdasynda \u201cAdam hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d kabul edilmegi.<\/p>\n<p>1961-nji \u00fdyly\u0148 i\u00fdul a\u00fdy \u2013 Londonda \u201cHalkara g\u00fcn\u00e4 ge\u00e7me guramasyny\u0148\u201d esaslandyrylmagy.<\/p>\n<p>1968-nji \u00fdyly\u0148 ma\u00fd a\u00fdy \u2013 T\u00e4hranda BMG-ni\u0148 adam hukuklaryna bagy\u015flanan halkara konferensi\u00fdasyny\u0148 ge\u00e7irilmegi.<\/p>\n<p>1971-nji \u00fdyl \u2013 \u201cSerhetsiz lukmanlar\u201d atly halkara guramany\u0148 esaslandyrylmagy.<\/p>\n<p>1976-njy \u00fdyl \u2013 Ra\u00fdatlyk we sy\u00fdasy hukuklar baradaky halkara ylala\u015fygy\u0148 g\u00fc\u00fdje girmegi.<\/p>\n<p>1978-nji \u00fdyl \u2013 \u201cH\u00fduman Ra\u00fdts Wot\u00e7\u201d atly h\u00f6k\u00fcmete degi\u015fli d\u00e4l guramany\u0148 esaslandyrylmagy. Gurama adam hukuklaryny\u0148 monitoringi, der\u0148ew i\u015fleri we resminamany\u0148 bozulmgy hakyndaky i\u015fler bilen me\u015fgullan\u00fdar.<\/p>\n<p>1993-nji \u00fdyl \u2013 Wenada adam hukuklary barada B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 konferensi\u00fdasyny\u0148 ge\u00e7irilmegi.<\/p>\n<p>1993-nji \u00fdyl \u2013 Gaagada Halkara tribunaly\u0148 esaslandyrylmagy.<\/p>\n<p>1994-nji \u00fdyl \u2013 Adam hukuklary bo\u00fdun\u00e7a ilkinji \u00ddokary komissary\u0148 bellenilmegi.<\/p>\n<p>2008-nji \u00fdyl \u2013 Halkara g\u00fcn\u00e4 ge\u00e7me guramasyny\u0148 Jarnama kabul edilenden 60 \u00fdyl ge\u00e7enden so\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4de adam hukuklaryny\u0148 \u00fdagda\u00fdy baradaky ilkinji nutugy \u00e7ap etmegi.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkmenistanda adam hukuklaryny\u0148 \u00fderine \u00fdetirili\u015fi<\/strong><\/p>\n<p>Gara\u015fsyz T\u00fcrkmenistany\u0148 d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148 ileri tutul\u00fdan ugurlaryny\u0148 biri \u2013 her bir adamy\u0148 sy\u00fdasy, ykdysady, sosial, ruhy-medeni hukuklaryny, azatlyklaryny durmu\u015fa ge\u00e7irmekden ybaratdyr. 1992-nji \u00fdyly\u0148 18-nji ma\u00fdynda kabul edilen Ba\u015f Kanunymyzda T\u00fcrkmenistanda ilkinji gezek adamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 esasy hukuklary hem-de azatlyklary berkidildi. Ba\u015f Kanuny\u0148 4-nji maddasynda adam, onu\u0148 hukuklary we azatlyklary i\u0148 \u00fdokary gymmatlyk h\u00f6km\u00fcnde ykrar edildi. D\u00f6wleti\u0148 we jemgy\u00fdeti\u0148 demokratik \u00fd\u00f6relgelerini, hukuk esaslaryny berkitmek maksady bilen 1996-njy \u00fdyly\u0148 26-njy okt\u00fdabrynda T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidentini\u0148 \u00fdanynda Demokrati\u00fda we adam hukuklary baradaky milli instituty d\u00f6redildi. (Bellik: D\u00f6wlet, hukuk we demokrati\u00fda instituty d\u00f6redildi, i\u00fdul, 2018).<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistan ra\u00fdat we adam barasynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 bilele\u015figi tarapyndan ykrar edilen halkara hukugyny\u0148 \u00e4hli kadalaryny \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r we hormatla\u00fdar. T\u00fcrkmenistany\u0148 Konstitusi\u00fdasyny\u0148 rejelenen g\u00f6rn\u00fc\u015finde bellenili\u015fi \u00fdaly, T\u00fcrkmenistanda ra\u00fdaty\u0148 hukuklary we azatlyklary halkara hukugyny\u0148 umumy ykrar edilen kadalaryna la\u00fdyklykda ykrar edil\u00fd\u00e4r. Ol hukuklary\u0148 hem azatlyklary\u0148 esasylary T\u00fcrkmenistany\u0148 Konstitusi\u00fdasyny\u0148 rejelenen g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 II b\u00f6l\u00fcminde, 25-nji maddadan 65-nji madda \u00e7enli aralykda ozalkydan has gi\u0148 berkidil\u00fd\u00e4r. Olar \u015fahsy hukuklaryny, sy\u00fdasy-jemgy\u00fdet\u00e7ilik hukuklaryny, durmu\u015f-ykdysady hukuklaryny hem-de be\u00fdleki hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga bolan hukuklar \u00fdaly toparlara b\u00f6l\u00fcn\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki wagtda T\u00fcrkmenistan 130-dan gowrak halkara \u015fertnamalaryna we ylala\u015fyklaryna gatna\u015f\u00fdar. Olardan 40-dan gowragy d\u00f6wletimizde adam hukuklaryny we azatlyklaryny \u00fcpj\u00fcn etmegi\u0148, durmu\u015f-ykdysady we ynsanperwer meselelerini \u00e7\u00f6zmegi\u0148 halkara-hukuk esaslaryny emele getir\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistan d\u00f6wleti \u00f6z milli kanun\u00e7ylygynda \u201cAdamy\u0148 hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyna\u201d we ondan gelip \u00e7yk\u00fdan konwensi\u00fdalara esaslan\u00fdar. T\u00fcrkmenistan BMG-ni\u0148 birn\u00e4\u00e7e m\u00f6h\u00fcm konwensi\u00fdalaryna go\u015fuly\u015fmak bilen, \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fcst\u00fcne alan bor\u00e7namalaryny gy\u015farnyksyz \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r, adam hukuklaryny goramagy\u0148 milli ulgamyny \u00f6sd\u00fcr\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p><em>1994-nji \u00fdylda<\/em> T\u00fcrkmenistan \u00e7agalygy, \u00fda\u015f ra\u00fdatlary\u0148 bilimini we saglygyny berkitmek meselelerine jogapk\u00e4rli \u00e7emele\u015fmesini g\u00f6rkezmek bilen, Merkezi Azi\u00fda d\u00f6wletlerini\u0148 arasynda ilkinji bolup, BMG-ni\u0148 \u201c\u00c7agany\u0148 hukuklary baradaky konwensi\u00fdasyny\u201d, 2010-njy \u00fdylda BMG-ni\u0148 \u201c\u00c7aga z\u00e4hmetini\u0148 i\u0148 agyr g\u00f6rn\u00fc\u015flerini gadagan etmek we aradan a\u00fdyrmak hakynda\u201d Konwensi\u00fdasyny tassyklady. Halkara hukuk resminamalaryna esaslanyp 2014-nji \u00fdyly\u0148 3-nji ma\u00fdynda \u201c\u00c7aga hukuklaryny\u0148 d\u00f6wlet kepillikleri hakynda\u201d T\u00fcrkmenistany\u0148 Kanuny kabul edildi. \u015ee\u00fdle-de, Esasy Kanuny\u0148 rejelenen g\u00f6rn\u00fc\u015fine mejbury z\u00e4hmet we \u00e7aga z\u00e4hmetini\u0148 \u00fdaramaz g\u00f6rn\u00fc\u015flerine \u00fdol bermezligi g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tut\u00fdan d\u00fczg\u00fcni\u0148 girizilmegi adam hukuklaryny \u00fcpj\u00fcn etmekde m\u00f6h\u00fcm \u00e4dim boldy. \u00c7agalary\u0148 saglygy babatda-da birn\u00e4\u00e7e d\u00f6wlet maksatnamalary \u00fcst\u00fcnlikli durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. Mu\u0148a \u201cT\u00fcrkmenistanda \u00e7agany\u0148 irki \u00f6s\u00fc\u015fini we mekdebe ta\u00fd\u00fdarlygyny \u00f6sd\u00fcrmek babatda 2020-2025-nji \u00fdyllarda mekdebe \u00e7enli \u00e7agalar edaralaryny\u0148 i\u015fini k\u00e4mille\u015fdirmegi\u0148 Maksatnamasyny\u201d, \u201cSagdyn ene \u2013 sagdyn \u00e7aga \u2013 sagdyn geljek\u201d atly 2021-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Milli strategi\u00fdany, \u201cT\u00fcrkmenistanda \u00e7agany\u0148 irki \u00f6s\u00fc\u015fi bo\u00fdun\u00e7a 2020-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Milli strategi\u00fdany\u201d mysal g\u00f6rkezmek bolar.<\/p>\n<p><em>1994-nji \u00fdyly\u0148 23-nji sent\u00fdabrynda<\/em> T\u00fcrkmenistan BMG-ni\u0148 \u201cJynsy kemsitm\u00e4ni\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fdok etmek hakyndaky halkara konwensi\u00fdasyna\u201d go\u015fuldy. T\u00fcrkmenistanda kanun esasynda milletine, tenini\u0148 re\u0148kine, jynsyna, gelip \u00e7yky\u015fyna garamazdan, adamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 hukuklary de\u0148dir.<\/p>\n<p><em>1996-njy \u00fdyly\u0148 20-nji dekabrynda<\/em> T\u00fcrkmenistan BMG-ni\u0148 \u201cRa\u00fdatlar we sy\u00fdasy hukuklar hakyndaky halkara ylala\u015fygyny\u201d hem-de onu\u0148 fakultatiw teswirnamasyny tassyklady. 1999-njy \u00fdyly\u0148 27-nji dekabrynda T\u00fcrkmenistan bu ylala\u015fygy\u0148 \u00f6l\u00fcm jezasyny\u0148 \u00fdatyrylmagyna g\u00f6n\u00fckdirilen ikinji fakultatiw teswirnamasyna gatna\u015fyjy boldy. Halkara hukuk resminamasyndan gelip \u00e7yk\u00fdan bu kada T\u00fcrkmenistany\u0148 Konstitusi\u00fdasyny\u0148 32-nji maddasynda berkidildi.<\/p>\n<p><em>2008-nji \u00fdylda<\/em> T\u00fcrkmenistan Merkezi Azi\u00fdada ilkinji bolup, \u201cMa\u00fdyplary\u0148 hukuklary hakynda\u201d BMG-ni\u0148 konwensi\u00fdasyny, 2010-njy \u00fdylda bolsa bu resminamany\u0148 fakultatiw teswirnamasyny tassyklady. T\u00fcrkmenistan beden m\u00fcmkin\u00e7ilikleri \u00e7\u00e4kli bolan adamlary\u0148 hukuklaryny\u0148 we b\u00e4hbitlerini\u0148 kanun\u00e7ylyk ta\u00fddan goralmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r. \u201cIlaty durmu\u015f ta\u00fddan goramak hakynda\u201d T\u00fcrkmenistany\u0148 Kodeksi, Z\u00e4hmet Kodeksi\u00a0 i\u015f bilen \u00fcpj\u00fcn etmek, z\u00e4hmeti goramak, bilim, maddy \u00fcpj\u00fcn\u00e7ilik, durmu\u015f hyzmatlary babatda go\u015fma\u00e7a kepillikleri ber\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistany\u0148 Prezidentini\u0148 2017-nji \u00fdyly\u0148 20-nji \u00fdanwarynda gol \u00e7eken \u201c\u00ddurdumyzy\u0148 wela\u00fdatlarynda we A\u015fgabat \u015f\u00e4herinde ma\u00fdyplar we be\u00fdleki durmu\u015f goraglylygyna a\u00fdratyn m\u00e4t\u00e4\u00e7lik \u00e7ek\u00fd\u00e4n adamlar \u00fc\u00e7in \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdlaryny gurmak hakyndaky\u201d Karary esasynda ra\u00fdatlarymyzy\u0148 a\u00fdratyn topary \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fda bolan isleglerini kanagatlandyrdy. \u00ddurdumyzy\u0148 \u00e4hli wela\u00fdatlarynda we A\u015fgabat \u015f\u00e4herinde m\u00fcmkin\u00e7iligi \u00e7\u00e4kli bolan adamlar \u00fc\u00e7in d\u00f6rt gatly k\u00f6p \u00f6\u00fdli ja\u00fdlar guruldy we olara mugt berildi, saglyklaryny dikeltm\u00e4ge we gowulandyrmaga m\u00e4t\u00e4\u00e7lik \u00e7ek\u00fd\u00e4n ma\u00fdyplar, garrylar \u00fc\u00e7in bolsa Durmu\u015f hyzmatyny\u0148 merkezleri we \u00f6\u00fde baryp durmu\u015f k\u00f6megini bermegi\u0148 b\u00f6l\u00fcmleri d\u00f6redildi. 2022-nji \u00fdyly\u0148 3-nji sent\u00fdabrynda Mary wela\u00fdatyny\u0148 Sakar\u00e7\u00e4ge etrabyny\u0148 merkezinde m\u00fcmkin\u00e7iligi \u00e7\u00e4kli adamlar \u00fc\u00e7in \u00fdokary derejeli d\u00f6wrebap \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f ja\u00fdyny\u0148 gurulyp ulanylmaga berilmegi adam hukuklary hakyndaky aladany\u0148 d\u00f6wlet sy\u00fdasatyny\u0148 esasy ugurlaryny\u0148 birine \u00f6wr\u00fclendigini\u0148 nobatdaky g\u00fcw\u00e4sidir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistan gender de\u0148ligi babatda birn\u00e4\u00e7e halkara konwensi\u00fdalaryna go\u015fuldy. Olar: A\u00fdallar babatda kemsitmeleri\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015fini aradan a\u00fdyrmak baradaky konwensi\u00fda; A\u00fdallary\u0148 sy\u00fdasy hukuklary baradaky konwensi\u00fda; De\u0148 gymmatlykly z\u00e4hmet \u00fc\u00e7in erkekler bilen a\u00fdallary\u0148 de\u0148 hak almagy barada z\u00e4hmeti guramagy\u0148 halkara konwensi\u00fdasy. <em>2015-nji \u00fdylda<\/em> \u201cZenanlary\u0148 we erkekleri\u0148 birme\u0148ze\u015f hukuklaryny we m\u00fcmkin\u00e7iliklerini \u00fcpj\u00fcn etmegi\u0148 d\u00f6wlet kepillikleri hakynda\u201d T\u00fcrkmenistany\u0148 Kanuny kabul edildi. Bu kanun T\u00fcrkmenistanda BMG-ni\u0148 zenanlar babatda kemsitmeleri\u0148 \u00e4hli g\u00f6rn\u00fc\u015flerini \u00fdok etmek hakynda konwensi\u00fdasyny\u0148 esasy d\u00fczg\u00fcnlerini orna\u015fdyr\u00fdar hem-de olara erkekler bilen bir hatarda jemgy\u00fdeti\u0148 durmu\u015fyny\u0148 \u00e4hli ugurlarynda birme\u0148ze\u015f hukuklary, \u015fol sanda eneligi\u0148 we \u00e7agalygy\u0148 hukuk goraglylygyny kepillendir\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Gahryman Arkadagymyzy\u0148 ba\u015flangyjy bilen 2007-nji \u00fdylda T\u00fcrkmenistanda Adam hukuklary babatda halkara bor\u00e7namalaryny\u0148 we halkara ynsanperwer hukugyny\u0148 \u00fderine \u00fdetirilmegini \u00fcpj\u00fcn etmek bo\u00fdun\u00e7a pudagara topary d\u00f6redilipdi. H\u00e4zirki d\u00f6wr\u00fc\u0148 talaplaryna la\u00fdyklykda, 2011-nji, 2017-nji, 2019-njy we 2022-nji \u00fdyllarda pudagara topary\u0148 i\u015fi we d\u00fcz\u00fcmi k\u00e4mille\u015fdirildi. T\u00fcrkmenistanda adam hukuklary barada halkara konwensi\u00fdalar yzygiderli milli kanun\u00e7ylyga orna\u015fdyryl\u00fdar. Onu\u0148 a\u00fddy\u0148 mysaly 2016-njy \u00fdyly\u0148 23-nji no\u00fdabrynda \u201cAdalat\u00e7y hakynda\u201d T\u00fcrkmenistany\u0148 Kanunyny\u0148 kabul edilmegidir. Bu kanun 2017-nji \u00fdyly\u0148 1-nji \u00fdanwaryndan g\u00fc\u00fdje girizildi we onu\u0148 diwany d\u00f6redildi. H\u00e4zirki zaman t\u00fcrkmen jemgy\u00fdetinde Adalat\u00e7y \u00f6z i\u015fi bilen adamy\u0148 we ra\u00fdaty\u0148 hukuklaryny hem-de azatlyklaryny goramakda bar bolan d\u00f6wlet seri\u015fdelerini\u0148 \u00fcst\u00fcni \u00fdetirip, gara\u015fsyz edara h\u00f6km\u00fcnde kanun\u00e7ylygy\u0148 gy\u015farnyksyz amala a\u015fyrylmagynda g\u00f6zeg\u00e7iligi amala a\u015fyr\u00fdar. \u015ee\u00fdle-de \u00fdurdumyzda onlar\u00e7a uzakm\u00f6hletle\u00fdin maksatnamalary\u0148 durmu\u015fa ge\u00e7iril\u00fd\u00e4ndigini bellemegimiz zerurdyr. Olar: \u201cBerkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy: T\u00fcrkmenistany 2022\u20132052-nji \u00fdyllarda durmu\u015f-ykdysady ta\u00fddan \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148 Milli maksatnamasy\u201d, \u201cT\u00fcrkmenistany\u0148\u00a0<em>Prezidentini\u0148<\/em>\u00a0\u00fdurdumyzy\u00a0<em>2022-2028<\/em>-nji\u00a0<em>\u00fdyllarda<\/em>\u00a0durmu\u015f-ykdysady ta\u00fddan \u00f6sd\u00fcrmegi\u0148\u00a0<em>Maksatnamasy<\/em>\u201d, \u201cT\u00fcrkmenistanda Adam hukuklary bo\u00fdun\u00e7a 2021-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Hereketleri\u0148 Milli Me\u00fdilnamasy\u201d, \u201cT\u00fcrkmenistanda gender de\u0148ligi bo\u00fdun\u00e7a 2021-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Hereketleri\u0148 Milli Me\u00fdilnamasy\u201d, \u201cT\u00fcrkmenistanda \u00e7agalary\u0148 hukuklaryny durmu\u015fa ge\u00e7irmek bo\u00fdun\u00e7a 2021-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in hereketleri\u0148 Milli me\u00fdilnamasy\u201d, \u201cT\u00fcrkmenistanda ra\u00fdatsyzlygy \u00fdok etmek bo\u00fdun\u00e7a 2019-2025-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Hereketleri\u0148 Milli Me\u00fdilnamasy\u201d, \u00a0\u201cT\u00fcrkmenistanda adam s\u00f6wdasyna gar\u015fy g\u00f6re\u015fmek bo\u00fdun\u00e7a 2020-2022-nji \u00fdyllar \u00fc\u00e7in Hereketleri\u0148 Milli Me\u00fdilnamasy\u201d we be\u00fdleki maksatnamalardyr. Bu resminamalar \u00fdurdumyzy\u0148 adam hukuklary babatda bor\u00e7namalaryny \u00fderine \u00fdetirmegi \u00fcpj\u00fcn etm\u00e4ge ulgamla\u00fdyn \u00e7emele\u015fm\u00e4ni d\u00f6retm\u00e4ge g\u00f6n\u00fckdirilendir.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wleti\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy d\u00f6wr\u00fcnde durmu\u015fa orna\u015fdyryl\u00fdan \u00f6zgertmeleri\u0148 esasy maksady ra\u00fdatlary\u0148 konstitusion hukuklaryny we azatlyklaryny doly \u00fcpj\u00fcn etmekden ybaratdyr. Hormatly Prezidentimizi\u0148 bu adalatly d\u00f6wlet sy\u00fdasaty adam mertebesini\u0148 \u00fdokarlanmagyna, ilaty\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f-durmu\u015f \u00fdagda\u00fdyny\u0148 \u00fdokary derejede saklanylmagyna, erkin we adalatly jemgy\u00fdeti\u0148 gurulmagyna g\u00f6n\u00fckdirilendir. Hemmeler \u00fc\u00e7in aja\u00fdyp geljege tarap gadam ur\u00fdan hormatly Prezidentimizi\u0148 d\u00f6wletli ba\u015flangy\u00e7lary hemi\u015fe rowa\u00e7lyklara beslensin!<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>L\u00e4le <\/strong><strong>ALLABERDI\u00ddEWA<\/strong><strong>,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Hydyr Der\u00fda\u00fdew adyndaky Mugallym\u00e7ylyk mekdebini\u0148 taryh mugallymy.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>10-njy dekabr \u201cAdam hukuklaryny\u0148 \u00e4hlumumy Jarnamasyny\u0148\u201d kabul edilen g\u00fcni Jarnamany\u0148 d\u00f6re\u00fdi\u015f taryhy XX asyry\u0148 I \u00fdarymynda bolup ge\u00e7en jahan uru\u015flary d\u00fcn\u00fd\u00e4 jemgy\u00fdet\u00e7iligini h\u00f6kmanylyk g\u00fc\u00fdje e\u00fde bolan,\u00a0 adam hukuklaryny\u0148 goragyny \u00fcpj\u00fcn etjek halkara hukuk kadalaryny d\u00f6retmeklige mejbur etdi. Halkara m\u00f6\u00e7berinde parahat\u00e7ylygy gorap saklamak, halklary\u0148 arasynda dostlugy \u00fdola go\u00fdmak, ykdysady, durmu\u015f, medeni, ynsanperwer gatna\u015fyklary \u00f6sd\u00fcrmek maksady bilen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":68937,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[12098,12100,12102,12108,12106,12104],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68925"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=68925"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68927,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/68925\/revisions\/68927"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/68937"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=68925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=68925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=68925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}