{"id":91280,"date":"2023-11-03T14:09:02","date_gmt":"2023-11-03T09:09:02","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=91280"},"modified":"2023-11-03T14:09:02","modified_gmt":"2023-11-03T09:09:02","slug":"dunyanin-in-uly-meteoridi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/dunyanin-in-uly-meteoridi\/","title":{"rendered":"D\u00fcn\u00ad\u00fd\u00e4\u00adni\u0148 i\u0148 uly me\u00adteo\u00adri\u00addi"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e4\u00adzi\u00adre \u00e7en\u00adli ge\u00ad\u00e7i\u00adri\u00adlen bar\u00adlag\u00adlar\u00adda \u00dder\u00adden ba\u015f\u00adga pla\u00adne\u00adta\u00adda \u00fda-da ba\u015f\u00adga bir as\u00adman ji\u00adsi\u00admin\u00adde \u00fda\u00ad\u015fa\u00fd\u00ad\u015fy\u0148 bar\u00addy\u00adgy ba\u00adra\u00adda su\u00adbut\u00adna\u00adma ta\u00adpyl\u00adma\u00addy. \u015ee\u00fd\u00adle bo\u00adlan\u00adso\u0148, \u00dder \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00adde \u00fda\u00ad\u015fa\u00ad\u00fdy\u015f bo\u00adlan \u00fde\u00adke-t\u00e4k pla\u00adne\u00adta ha\u00adsap\u00adlan\u00ad\u00fdar. Bu bol\u00adsa as\u00adlyn\u00adda \u00dde\u00adri\u0148 hem as\u00adman ji\u00adsi\u00admi\u00addi\u00adgi\u00adni a\u0148\u00adlad\u00ad\u00fdar. Pla\u00adne\u00adta\u00admyz\u00adda \u00fda\u00ad\u015fa\u00fd\u00ad\u015fy\u0148 bol\u00adma\u00adgy \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6\u00adri\u00adte at\u00admos\u00adfe\u00adra gat\u00adla\u00adgy bo\u00adlup, bu gat\u00adlak \u00dde\u00adri kos\u00admos gi\u00ad\u0148i\u015f\u00adli\u00adgin\u00adde ga\u00ad\u00fdyp \u00fd\u00f6\u00adren ulu\u00adly-ki\u00ad\u00e7i\u00adli da\u015f\u00adlar\u00addan go\u00adra\u00ad\u00fdar. \u00dder \u00fd\u00fc\u00adz\u00fcn\u00adde 100 ki\u00adlo\u00admetr \u00e7e\u00adme\u00adsi be\u00ad\u00fdik\u00adlik\u00adde ba\u015f\u00adla\u00ad\u00fdan at\u00admos\u00adfe\u00adra ha\u00fd\u00adsy\u00addyr bir ji\u00adsim ge\u00adlip uran\u00adda, kis\u00adlo\u00adrod bi\u00adlen gal\u00adta\u00ad\u015fyp, \u00fda\u00adnyp ba\u015f\u00adla\u00ad\u00fdar we pyt\u00adra\u00ad\u00fdar. \u00dde\u00adri\u0148 \u00fd\u00fc\u00adz\u00fc\u00adne \u00e7en\u00adli ge\u00adlip \u00fdet\u00ad\u00fd\u00e4n\u00ad\u00e7\u00e4 bol\u00adsa, \u00fda\u00adnyp, bu\u00adga\u00adryp \u00fdok bol\u00ad\u00fdar. Bu bol\u00adsa, \u00e4h\u00adli jan\u00adly-jan\u00addar\u00adla\u00adry, \u00f6s\u00fcm\u00adlik\u00adle\u00adri, umu\u00adman \u00dder\u00add\u00e4\u00adki \u00fda\u00ad\u015fa\u00fd\u00ad\u015fy go\u00adra\u00ad\u00fdar. \u015ee\u00fd\u00adle-de bol\u00adsa, se\u00fd\u00adrek \u00fdag\u00adda\u00fd\u00adda \u00dde\u00adri\u0148 at\u00admos\u00adfe\u00adra\u00adsy\u00adna gi\u00adren da\u015f\u00adlar do\u00adlu\u00adly\u00adgy\u00adna \u00fda\u00adnyp gu\u00adtar\u00adman, onu\u0148 b\u00f6\u00adlek\u00adle\u00adri \u00fde\u00adre ge\u00adlip \u00fdet\u00ad\u00fd\u00e4r. At\u00admos\u00adfe\u00adra gi\u00adren\u00adden so\u0148\u00adra \u00fda\u00adnyp, \u00fdok bol\u00ad\u00fdan da\u00ad\u015fa me\u00adte\u00ador, \u00fde\u00adre ge\u00adlip \u00fdet\u00ad\u00fd\u00e4n\u00adle\u00adre me\u00adteo\u00adrit di\u00ad\u00fdil\u00ad\u00fd\u00e4r. Kos\u00admos gi\u00ad\u0148i\u015f\u00adli\u00adgin\u00adde ga\u00ad\u00fdyp \u00fd\u00f6\u00adren has uly da\u015f\u00adla\u00adra bol\u00adsa as\u00adte\u00adro\u00adid di\u00ad\u00fdil\u00ad\u00fd\u00e4r. D\u00fcn\u00ad\u00fd\u00e4\u00adde h\u00e4\u00adzi\u00adre \u00e7en\u00adli on\u00adlar\u00ad\u00e7a me\u00adteo\u00adrit ga\u00ad\u00e7yp, ola\u00adry\u0148 k\u00e4\u00adbi\u00adri mu\u00adze\u00fd\u00adler\u00adde \u00fda-da ba\u015f\u00adga bir \u00fda\u00adpyk bi\u00adna\u00adda sak\u00adlan\u00ad\u00fdan bol\u00adsa, k\u00e4\u00adsi ga\u00ad\u00e7an \u00fde\u00adrin\u00adde dur. \u00dde\u00adre ga\u00ad\u00e7an i\u0148 uly me\u00adteo\u00adrit Na\u00admi\u00adbi\u00ad\u00fda\u00adny\u0148 de\u00admir\u00adga\u00adzy\u00adgyn\u00adda\u00adky Hrut\u00adfon\u00adte\u00fdn et\u00adra\u00adby\u00adny\u0148 go\u00adla\u00ad\u00fdyn\u00adda\u00adky Ho\u00adba di\u00ad\u00fden \u00fder\u00add\u00e4\u00adki \u00e4pet da\u015f ha\u00adsap\u00adlan\u00ad\u00fdar. Bu as\u00adman ji\u00adsi\u00admi h\u00e4\u00adzir\u00adki wag\u00adta \u00e7en\u00adli abat \u00fdag\u00adda\u00fd\u00adda sak\u00adla\u00adnyp ga\u00adlyp\u00addyr. \u00dder \u00fd\u00fc\u00adz\u00fcn\u00add\u00e4\u00adki i\u0148 uly bi\u00adte\u00adwi as\u00adman ji\u00adsi\u00admi ha\u00adsap\u00adlan\u00ad\u00fdan Ho\u00adba me\u00adteo\u00adri\u00addi\u00adni g\u00f6r\u00adm\u00e4\u00adge bar\u00ad\u00fdan sy\u00ad\u00fda\u00adhat\u00ad\u00e7y\u00adlar hem az d\u00e4l. Bu da\u015f has ir\u00adki d\u00f6\u00adw\u00fcr\u00adler\u00adde \u00dde\u00adre ga\u00ad\u00e7yp\u00addyr. Ge\u00ad\u00e7i\u00adri\u00adlen bar\u00adlag\u00adlar\u00adda as\u00adman ji\u00adsi\u00admi\u00adni\u0148 80 m\u00fc\u0148 \u00fdyl ozal \u00dde\u00adre ga\u00ad\u00e7an\u00addy\u00adgy anyk\u00adlan\u00addy. 1920-nji \u00fdyl\u00adlar\u00adda bir da\u00fd\u00adhan \u00fde\u00adri\u00adni s\u00fcr\u00ad\u00fd\u00e4n wag\u00adty bu \u00e4pet da\u00ad\u015fy\u0148 \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00adden ba\u00adryp\u00addyr. O\u0148a \u00fder\u00adli dil\u00adde \u00abho\u00adpa\u00bb, \u00fdag\u00adny \u00abmen tap\u00addym\u00bb di\u00ad\u00fden at go\u00ad\u00fdul\u00ad\u00fdar. Ne\u00admes alym\u00adla\u00adry\u00adny\u0148 ge\u00ad\u00e7i\u00adren bar\u00adla\u00adgyn\u00adda onu\u0148 as\u00adman ji\u00adsi\u00admi\u00addi\u00adgi anyk\u00adlan\u00ad\u00fdar. \u015eon\u00addan so\u0148\u00adra ol go\u00adrag as\u00adty\u00adna alyn\u00ad\u00fdar. Em\u00adma ag\u00adra\u00admy 60 ton\u00adna go\u00adla\u00fd bo\u00adlan da\u00ad\u015fy \u00fde\u00adrin\u00adden goz\u00adga\u00admak ba\u00ad\u015fart\u00adma\u00ad\u00fdar. \u015eol se\u00adb\u00e4p\u00adli onu\u0148 \u00fda\u00adna\u00ad\u015fyk \u00fder\u00adle\u00adri aba\u00addan\u00adla\u015f\u00addy\u00adry\u00adlyp, sy\u00ad\u00fda\u00adhat\u00ad\u00e7y\u00adla\u00adry\u0148 ge\u00adlip g\u00f6r\u00admek\u00adle\u00adri \u00fc\u00e7in \u015fert d\u00f6\u00adre\u00addil\u00ad\u00fd\u00e4r. As\u00adman ji\u00adsi\u00admi\u00adni\u0148 \u00fda\u00adnyn\u00adda go\u00fd\u00adlan mag\u00adlu\u00admat tag\u00adta\u00adjy\u00adgyn\u00adda onu\u0148 d\u00fc\u00adz\u00fc\u00admi\u00adni\u0148 82,4 g\u00f6\u00adte\u00adri\u00admi\u00adni\u0148 de\u00admir, 16,4 g\u00f6\u00adte\u00adri\u00admi\u00adni\u0148 ni\u00adkel, 0,76 g\u00f6\u00adte\u00adri\u00admi\u00adni\u0148 ko\u00adbalt ele\u00admen\u00adtin\u00adden eme\u00adle ge\u00adlen\u00addi\u00adgi \u00fda\u00adzy\u00adlyp\u00addyr. \u015ee\u00fd\u00adle hem da\u00ad\u015fy\u0148 d\u00fc\u00adz\u00fc\u00admin\u00adde az muk\u00addar\u00adda ug\u00adle\u00adrod, k\u00fc\u00adk\u00fcrt, hrom, sink, gal\u00adli\u00fd, ger\u00adma\u00adni\u00fd we iri\u00addi\u00fd ele\u00adment\u00adle\u00adri\u00adni\u0148 bar\u00addy\u00adgy bel\u00adle\u00adnil\u00ad\u00fd\u00e4r.<br \/>\nDia\u00admet\u00adri 3 metr t\u00f6\u00adwe\u00adre\u00adgi bo\u00adlan \u00fda\u00adsy da\u00ad\u015fy\u0148 ga\u00adly\u0148\u00adly\u00adgy 1 metre barabar. Bi\u00adler\u00admen\u00adler da\u00ad\u015fy\u0148 \u00dde\u00adri\u0148 at\u00admos\u00adfe\u00adra\u00adsy\u00adna ke\u00adse\u00adli\u00adgi\u00adne \u2013 su\u00adwu\u0148 \u00fd\u00fc\u00adz\u00fcn\u00adde b\u00f6k\u00ad\u00fd\u00e4n da\u015f\u00adlar \u00fda\u00adly bo\u00adlup gi\u00adren\u00addi\u00adgi se\u00adb\u00e4p\u00adli \u00fdan\u00adman\u00addy\u00adgy\u00adny \u00e7ak\u00adla\u00ad\u00fdar\u00adlar.<br \/>\n\u00dde\u00adri ge\u00adlen\u00adde bel\u00adle\u00adsek, 1998-nji \u00fdy\u00adly\u0148 20-nji i\u00fdu\u00adnyn\u00adda \u00fdur\u00addu\u00admy\u00adzy\u0148 K\u00f6\u00adne\u00ad\u00fcr\u00adgen\u00e7 \u015f\u00e4herinden 7 kilometr g\u00fcnorta tarapa da\u015f ga\u00e7\u00addy. Meteoriti\u0148 ga\u00e7an \u00fderinde diametri 6 metr \u00e7u\u0148lukda, 3,5 metre barabar \u00e7ukur emele geldi. Bu T\u00fcrkmenistana ga\u00e7an meteoritleri\u0148 i\u0148 ulusy bolup, \u015fol wagtky agramy 1 tonnadan gowrakdy. Da\u015fy\u0148 820 kilograma barabar bolan i\u0148 uly b\u00f6legi h\u00e4\u00adzir\u00adki wagt\u00adda T\u00fcrk\u00adme\u00adnis\u00adta\u00adny\u0148 D\u00f6w\u00adlet me\u00adde\u00adni\u00ad\u00fdet mer\u00adke\u00adzi\u00adni\u0148 D\u00f6w\u00adlet mu\u00adze\u00ad\u00fdin\u00adde sak\u00adlan\u00ad\u00fdar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e4\u00adzi\u00adre \u00e7en\u00adli ge\u00ad\u00e7i\u00adri\u00adlen bar\u00adlag\u00adlar\u00adda \u00dder\u00adden ba\u015f\u00adga pla\u00adne\u00adta\u00adda \u00fda-da ba\u015f\u00adga bir as\u00adman ji\u00adsi\u00admin\u00adde \u00fda\u00ad\u015fa\u00fd\u00ad\u015fy\u0148 bar\u00addy\u00adgy ba\u00adra\u00adda su\u00adbut\u00adna\u00adma ta\u00adpyl\u00adma\u00addy. \u015ee\u00fd\u00adle bo\u00adlan\u00adso\u0148, \u00dder \u00fcs\u00adt\u00fcn\u00adde \u00fda\u00ad\u015fa\u00ad\u00fdy\u015f bo\u00adlan \u00fde\u00adke-t\u00e4k pla\u00adne\u00adta ha\u00adsap\u00adlan\u00ad\u00fdar. Bu bol\u00adsa as\u00adlyn\u00adda \u00dde\u00adri\u0148 hem as\u00adman ji\u00adsi\u00admi\u00addi\u00adgi\u00adni a\u0148\u00adlad\u00ad\u00fdar. Pla\u00adne\u00adta\u00admyz\u00adda \u00fda\u00ad\u015fa\u00fd\u00ad\u015fy\u0148 bol\u00adma\u00adgy \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6\u00adri\u00adte at\u00admos\u00adfe\u00adra gat\u00adla\u00adgy bo\u00adlup, bu gat\u00adlak \u00dde\u00adri kos\u00admos gi\u00ad\u0148i\u015f\u00adli\u00adgin\u00adde ga\u00ad\u00fdyp \u00fd\u00f6\u00adren ulu\u00adly-ki\u00ad\u00e7i\u00adli da\u015f\u00adlar\u00addan go\u00adra\u00ad\u00fdar. \u00dder \u00fd\u00fc\u00adz\u00fcn\u00adde 100 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":91281,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/91280"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/comments?post=91280"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/91280\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91282,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/posts\/91280\/revisions\/91282"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media\/91281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/media?parent=91280"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/categories?post=91280"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/%77%70%2d%6a%73%6f%6e\/wp\/v2\/tags?post=91280"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}