{"id":158440,"date":"2026-01-31T11:14:04","date_gmt":"2026-01-31T06:14:04","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=158440"},"modified":"2026-01-31T11:14:04","modified_gmt":"2026-01-31T06:14:04","slug":"global-ylmy-cykdajylaryn-20-yyllyk-osusi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=158440","title":{"rendered":"Global ylmy \u00e7ykdajylary\u0148 20 \u00fdyllyk \u00f6s\u00fc\u015fi"},"content":{"rendered":"<p>So\u0148ky \u00fdigrimi \u00fdyly\u0148 dowamynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 ylmy barlaglara we i\u015fl\u00e4p d\u00fczmelere has uly \u00fcns berip ba\u015flady. 2024-nji \u00fdyla \u00e7enli d\u00fcn\u00fd\u00e4 bo\u00fdun\u00e7a ylmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerine edil\u00fd\u00e4n \u00e7ykdajylar \u00fc\u00e7 trillion dollara gola\u00fdlady, 2000-nji \u00fdylda bolsa, bu g\u00f6rkeziji bir trillion dollardan ge\u00e7me\u00fd\u00e4rdi.<br \/>\nBu infografikada 2000-nji we 2024-nji \u00fdyllar aralygynda ylmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerini\u0148 jemi \u00e7ykdajylaryny\u0148 orta\u00e7a \u00fdyllyk \u00f6s\u00fc\u015f depgini bo\u00fdun\u00e7a i\u0148 \u00e7alt \u00f6s\u00fd\u00e4n \u00fdurtlar g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. Maglumatlar B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 intellektual e\u00fde\u00e7ilik guramasyny\u0148 (WIPO) g\u00f6rkezijilerine esaslan\u00fdar. \u00c4hli gymmatlyklar alyjylyk ukybyny\u0148 pariteti bo\u00fdun\u00e7a d\u00fczedilen AB\u015e dollarynda beril\u00fd\u00e4r.<br \/>\nHyta\u00fd re\u00fdtingde birinji \u00fderde dur\u00fdar: onu\u0148 ylmy-barlaglara \u00e7ykdajylary 2000-nji \u00fdyldan b\u00e4ri orta\u00e7a \u00fdyllyk 13,1% \u00f6sdi. Bu d\u00f6w\u00fcrde \u00fdurdu\u0148 ylma go\u00fdan jemi ma\u00fda go\u00fdumlary 40,8 milliard dollardan 2024-nji \u00fdylda tas 786 milliard dollara \u00e7enli \u00fdokarlandy, bu bolsa d\u00fcn\u00fd\u00e4 m\u00f6\u00e7berini\u0148 27%-ine de\u0148dir.<br \/>\nYlmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerini\u0148 \u00e7alt \u00f6smegi Hyta\u00fdy d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 esasy innowasi\u00fda merkezlerini\u0148 birine \u00f6w\u00fcrdi. 2000-nji \u00fdyldan b\u00e4ri d\u00fcn\u00fd\u00e4d\u00e4ki \u00e4hli patent arzalaryny\u0148 36%-den gowragy bu \u00fdurdu\u0148 pa\u00fdyna d\u00fc\u015f\u00fd\u00e4r, \u015fe\u00fdle hem ol emeli a\u0148 ulgamynda patentleri\u0148 sany bo\u00fdun\u00e7a liderlik ed\u00fd\u00e4r.<br \/>\nSaud Arabystany ikinji \u00fderi e\u00fdele\u00fd\u00e4r: onu\u0148 ylmy barlaglara \u00e7ykdajylary, orta\u00e7a, \u00fdyllyk 13% artdy, bu bolsa girdejisi \u00fdokary bolan \u00fdurtlary\u0148 arasynda i\u0148 \u00fdokary g\u00f6rkezijidir. M\u00fcs\u00fcr ondan so\u0148 gel\u00fd\u00e4r &#8211; 2000\u20132024-nji \u00fdyllar aralygynda onu\u0148 ylmy i\u015flere \u00e7ykdajylaryny\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fi \u00fdylda tas 12% boldy.<br \/>\nI\u0148 \u00e7alt \u00f6s\u00fd\u00e4n ma\u00fdadarlary\u0148 hataryna birn\u00e4\u00e7e \u00f6s\u00fd\u00e4n ykdysady\u00fdetli \u00fdurtlar &#8211; Indonezi\u00fda, Ta\u00fdland we W\u00fdetnam hem gir\u00fd\u00e4r. \u015eol bir wagty\u0148 \u00f6z\u00fcnde, olary\u0148 jemi \u00e7ykdajylary d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00f6l\u00e7egleri bilen de\u0148e\u015fdireni\u0148de entek birneme pesligine gal\u00fdar.<br \/>\nRussi\u00fda we AB\u015e (\u00fdokardaky sanawa girmediler) ylmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerini\u0148 absul\u00fdut m\u00f6\u00e7beri bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcn\u00fd\u00e4de degi\u015flilikde on birinji we ikinji \u00fderleri e\u00fdele\u00fd\u00e4rler, emma bu d\u00f6w\u00fcrde olary\u0148 \u00f6s\u00fc\u015f depgini birneme pes boldy.<br \/>\nRa\u00fdat ylmyna go\u00fdul\u00fdan uzak m\u00f6hletle\u00fdin we durnukly ma\u00fda go\u00fdumlary jemi faktor \u00f6nd\u00fcrijiligini\u0148 \u00f6smegine o\u0148yn t\u00e4sir edip, ykdysady netijelilige, senagat \u00f6s\u00fc\u015fine we tehnologiki liderlige \u00fdol a\u00e7\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, ylma netijeli ma\u00fda go\u00fd\u00fdan d\u00f6wletler \u00fdokary tehnologi\u00fdaly pudaklary d\u00f6retmekde we h\u00fcn\u00e4rli h\u00fcn\u00e4rmenleri \u00e7ekmekde artykma\u00e7lyklara e\u00fde bol\u00fdarlar &#8211; bu bolsa \u00e4hlumumy b\u00e4sle\u015figi\u0148 di\u0148e bir arzan i\u015f\u00e7i g\u00fc\u00fdj\u00fcne d\u00e4l, e\u00fdsem innowasi\u00fdalara esaslan\u00fdan h\u00e4zirki d\u00f6wr\u00fcnde a\u00fdratyn \u00e4hmi\u00fdete e\u00fdedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>So\u0148ky \u00fdigrimi \u00fdyly\u0148 dowamynda d\u00fcn\u00fd\u00e4 ylmy barlaglara we i\u015fl\u00e4p d\u00fczmelere has uly \u00fcns berip ba\u015flady. 2024-nji \u00fdyla \u00e7enli d\u00fcn\u00fd\u00e4 bo\u00fdun\u00e7a ylmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerine edil\u00fd\u00e4n \u00e7ykdajylar \u00fc\u00e7 trillion dollara gola\u00fdlady, 2000-nji \u00fdylda bolsa, bu g\u00f6rkeziji bir trillion dollardan ge\u00e7me\u00fd\u00e4rdi. Bu infografikada 2000-nji we 2024-nji \u00fdyllar aralygynda ylmy-barlag we tejribe-konstruktor\u00e7ylyk i\u015flerini\u0148 jemi \u00e7ykdajylaryny\u0148 orta\u00e7a \u00fdyllyk \u00f6s\u00fc\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":158441,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158440"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=158440"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":158442,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/158440\/revisions\/158442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/158441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=158440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=158440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=158440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}