{"id":58147,"date":"2022-04-05T10:08:35","date_gmt":"2022-04-05T05:08:35","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=58147"},"modified":"2022-04-05T10:08:35","modified_gmt":"2022-04-05T05:08:35","slug":"burma-sahly-umgalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=58147","title":{"rendered":"Burma \u015fahly umgalar"},"content":{"rendered":"<p>G\u00f6zba\u015fyny asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdan, hi\u00e7 bir \u00fdurdu\u0148ka me\u0148zeme\u00fd\u00e4n tebigat g\u00f6zelliklerimiz, depesi ak garly gojaman K\u00f6\u00fdtendagy, towlanyp akyp \u00fdatan Amyder\u00fda we onu\u0148 \u00f6s\u00fcmlik, ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 a\u00fdratynlyklary, dinozawrlary\u0148 a\u00fdak yzlary, Kyrk gyzy\u0148 sudurlary, Ga\u00fdnarbaba \u00e7e\u015fmesi \u015fe\u00fdle-de gadymy we m\u00fcdimi K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 geri\u015flerinde mekan tutunyp, en\u00e7eme m\u00fc\u0148 \u00fdyllyklary\u0148 dowamynda bu \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan hyrly \u015fahly dag tekeleri gadymy topragy\u0148 genji hazynasyna \u00f6wr\u00fcldi.<\/p>\n<p>Burma \u015fahly umgalary\u0148 tekelerini\u0148 uzyn we uly burum-burum, a\u00fdlawly \u015fahlary bolup, a\u00fdlawyny\u0148 sany 2-3 aralygynda \u00e7enli \u00fdet\u00fd\u00e4r. Ge\u00e7ilerini\u0148 hem burum-burum a\u00fdlawly \u015fahlary bolup, \u015fahlary tekelerini\u0148k\u00e4 garany\u0148da gysga we in\u00e7e bol\u00fdar. Gy\u015fyna t\u00fc\u00fd \u00f6rt\u00fcgi g\u00fcr we uzyn, re\u0148ki \u00e7al \u00f6w\u00fc\u015fg\u00fcnli, tomusky t\u00fc\u00fd \u00f6rt\u00fcgi se\u00fdrek bol\u00fdar. Tekelerini\u0148 sakgallaryny\u0148 uzynlygy 25 santimetre, ge\u00e7ilerini\u0148ki bolsa gysgarak bol\u00fdarlar. Kelleleri garamtyl, gu\u00fdrugy gara \u00fda-da u\u00e7lary gara bol\u00fdarlar. Uly tekelerini\u0148 agramy 86 kilograma, ge\u00e7ilerini\u0148 agramy hem 41 kilograma \u00fdet\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen topragynda hem gi\u0148den \u00fda\u00fdrap mesgen tutan bu jandarlar \u00d6zbegistan, T\u00e4jigistan, Owganystan, Pakistan we Hindistan \u00fdaly \u00fdurtlarda hem \u00fda\u015fa\u00fdar. Olar de\u0148iz derejesinden 1500-2000 metr belentlikde ar\u00e7alyk, gamy\u015flyk, gi\u0148 j\u00fclgelerde, ga\u00fdaly e\u0148\u0148itliklerde, \u00fdeterlik ot-i\u00fdm bolan \u00fderlerinde, howpsuz \u00fda\u015famak \u00fc\u00e7in amatly bolan \u00fderlerde \u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/p>\n<p>1989-njy \u00fdyly\u0148 martynda ge\u00e7irilen sanawda 58-si, 1995-nji \u00fdylda 208-si hasaba alyndy. 1999-njy \u00fdyly\u0148 no\u00fdabrynda bolsa me\u00fddany 2 m\u00fc\u0148 500 gektar \u00fderde 138-i du\u015f gelindi. 2000-nji \u00fdyllarda umumy sany 300-400-e gola\u00fdlap, so\u0148ky \u00fdyllarda olary\u0148 sany 600-e baryp \u00fdetdi.<\/p>\n<p>Burma \u015fahly umgalary\u0148 biologiki a\u00fdratynlyklary dogrusynda s\u00f6z a\u00e7ylanda bolsa \u00fdyly\u0148 k\u00f6p d\u00f6wr\u00fcnde tekeleri a\u00fdry, ge\u00e7ileri bolsa owlaklary bilen bile gez\u00fd\u00e4rler. J\u00fcb\u00fctle\u015fmek no\u00fdabry\u0148 ba\u015fyndan dekabr a\u00fdyny\u0148 birinji \u00fdarymyna \u00e7enli dowam ed\u00fd\u00e4r. Ge\u00e7ileri\u0148 g\u00f6wreli d\u00f6wri alty a\u00fd dowam edip, ge\u00e7iler aprel a\u00fdyndan ma\u00fdy\u0148 ba\u015fyna \u00e7enli 1-2 sany owlakla\u00fdarlar. Owlaklaryny g\u00fc\u00fdze \u00e7enli, k\u00e4te 5-6 a\u00fdlap emdir\u00fd\u00e4rler. Iki-\u00fc\u00e7 \u00fda\u015fda k\u00f6pelm\u00e4ge ukyply bolan ge\u00e7iler 3 \u00fda\u015fynda tek\u00e4 gelip ba\u015fla\u00fdarlar. Olar 8-10 \u00fda\u015fa \u00e7enli \u00fda\u015fap, otjumak \u00f6s\u00fcmlikler, gyrymsy aga\u00e7lary\u0148 we k\u00e4bir aga\u00e7lary\u0148 \u00fdapraklary, in\u00e7ejik baldaklary bilen i\u00fdmitlen\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n<p>Burma \u015fahly umgalar 1985-1999-njy \u00fdyllarda T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizildi. K\u00f6\u00fdtendag d\u00f6wlet goraghanasyny\u0148 ylmy i\u015fg\u00e4rleri tarapyndan gorag i\u015fleri g\u00fc\u00fd\u00e7lendirilip, olary\u0148 k\u00f6pelip-\u00f6r\u0148\u00e4p gitmekleri ugrunda m\u00f6h\u00fcm meseleler kesgitlenilip, olary\u0148 sanlaryny anyklamak bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler yzygiderli alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 belent kertlerinde mesgen tutunan Burma \u015fahly umgalar K\u00f6\u00fdtendag d\u00f6wlet goraghanasyny\u0148 i\u015fg\u00e4rleri tarapyndan gorag astyna alnyp ullakan i\u015fler alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>\u00ddakyn geljekde sy\u00fdahata gel\u00fd\u00e4nleri\u0148 se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n, T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna altyn harplar bilen \u00fdazylan Burma \u015fahly umgalar bilen \u00fdakyndan tany\u015fmaklary, olary\u0148 a\u00fdratynlyklary dogrusyndaky ba\u00fd maglumatlara e\u00fde bolmaklary ugrunda hem d\u00f6wletli i\u015fler alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Merdan Juma\u00fdew, <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 Tebigaty Goramak jemgy\u00fdetini\u0148 Lebap wela\u00fdat b\u00f6l\u00fcmini\u0148 hukuk\u00e7ysy.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6zba\u015fyny asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdan, hi\u00e7 bir \u00fdurdu\u0148ka me\u0148zeme\u00fd\u00e4n tebigat g\u00f6zelliklerimiz, depesi ak garly gojaman K\u00f6\u00fdtendagy, towlanyp akyp \u00fdatan Amyder\u00fda we onu\u0148 \u00f6s\u00fcmlik, ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 a\u00fdratynlyklary, dinozawrlary\u0148 a\u00fdak yzlary, Kyrk gyzy\u0148 sudurlary, Ga\u00fdnarbaba \u00e7e\u015fmesi \u015fe\u00fdle-de gadymy we m\u00fcdimi K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 geri\u015flerinde mekan tutunyp, en\u00e7eme m\u00fc\u0148 \u00fdyllyklary\u0148 dowamynda bu \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan hyrly \u015fahly dag tekeleri gadymy topragy\u0148 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":58148,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[301],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58147"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58147"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58147\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/58148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}