{"id":58995,"date":"2022-04-20T15:41:10","date_gmt":"2022-04-20T10:41:10","guid":{"rendered":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=58995"},"modified":"2022-04-20T15:41:38","modified_gmt":"2022-04-20T10:41:38","slug":"tanapy-yupekden-uzennisi-kumusden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/?p=58995","title":{"rendered":"Tanapy \u00fd\u00fcpekden, \u00fcze\u0148\u0148isi k\u00fcm\u00fc\u015fden"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmeni\u0148 \u00fdedi hazynasyny\u0148 biri bolan, t\u00fcrkmen halkyny d\u00fcn\u00fd\u00e4 tanadan gamy\u015f gulak bedewler \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148, asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdan b\u00e4\u015f m\u00fc\u0148\u00fdyllyk taryhy bolan t\u00fcrkmen halkyny\u0148 Milli guwanjydyr.<\/p>\n<p>At ynsany\u0148 syrda\u015fy. Aty bar adamy\u0148 mydama dosty \u00fdanynda \u00fdalydyr. T\u00fcrkmeni\u0148 ge\u00e7mi\u015finden s\u00f6z a\u00e7\u00fdan eserlerinde-de, dessurlarynda-da bedew atlar hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. At e\u00fdesine wepaly jandar bolup, ol ony \u00e4hli kyn\u00e7ylyklardan alyp \u00e7ykmagy ba\u015far\u00fdar. Ahal-teke atlary, b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de tanal\u00fdan arassa tohumdandyr.<\/p>\n<p>Gadymdan b\u00e4ri t\u00fcrkmeni\u0148 to\u00fd g\u00fcn\u00fcnde \u00fdolda\u015fy, \u00fdowuz g\u00fcnde syrda\u015fy bolan bedewlerimiz bu g\u00fcnki Bagty\u00fdarlyk d\u00f6wr\u00fcmizde to\u00fdlarymyzy\u0148 bezegine, sagdyn durmu\u015fy\u0148 nurana ny\u015fanyna, \u00f6s\u00fc\u015flere bar\u00fdan \u00fdurdumyzy\u0148 belent depginini\u0148, onu\u0148 belent \u00fdol-\u00fd\u00f6relgelerini\u0148 we mukaddes maksatlaryny\u0148 a\u00fddy\u0148 alamatyna, d\u00fcn\u00fd\u00e4 medeni\u00fdetini\u0148 gymmatly ba\u00fdlygyna \u00f6wr\u00fcldi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halkyny\u0148 ge\u00e7mi\u015fde a\u00fddan bir dana s\u00f6zi bar: \u201cErtir turda ata\u0148y g\u00f6r, ata\u0148dan so\u0148 aty\u0148y\u201d. \u00a0Bu \u00a0\u00fd\u00f6ne \u00fdere a\u00fddylan s\u00f6z d\u00e4ldir, \u00f6z m\u00e4hriban, kybla \u00e4hi\u0148den so\u0148 aty\u0148a \u015fe\u00fdle hormat go\u00fdmaklyk t\u00fcrkmeni\u0148 s\u00f6we\u015f g\u00fcni wepadar \u00fdolda\u015fy bolan atyna go\u00fdlan belent sarpasydyr.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen \u00fdigitleri bedew atyny di\u0148e s\u00f6\u00fdmek bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n ony goramagy, bezemegi hem ba\u015farypdyr. \u201c\u00ddigide maly (aty) d\u00f6wlet getirer bolsa, gelin-gyza haly\u201d di\u00fden parasatly gara\u00fdy\u015fdan ugur alan pederlerimiz aty d\u00f6wlet hasaplapdyrlar. Gelin-gyzlarymyz bedew atlar \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite halydan, onda-da in\u00e7ejik \u00fd\u00fcpege\u00a0 \u00fd\u00fcw\u00fcrdilen halylardan k\u00f6\u00fdnek\u00e7e, g\u00fcpjek, gursak\u00e7a, e\u00fderlik, bo\u00fdunbag bilen birlikde ata b\u00f6kderilip urul\u00fdan owadan at horjunlaryny, d\u00fcrli at torbalaryny dokapdyrlar. E\u00fder aty\u0148 sagrysyny \u00fdara etmez \u00fdaly, galy\u0148 gyrkylyp dokalan gursak\u00e7alary ta\u00fd\u00fdarlapdyrlar. E\u00fderi\u0148 \u00fcst\u00fcnden bolsa in\u00e7e egrilip, syk dokalan e\u00fderlik \u00fdapylypdyr. \u00ddol harajaty \u00fc\u00e7in gerek bolan go\u015flary salmaga ni\u00fdetlenen horjunlara mahmal \u00fdaly \u00fdum\u015fak derlikler dokalyp salnypdyr. \u201cDerlik\u201d uzak aralykda \u00e7apylyp, derl\u00e4p gelen ata ge\u00fddirilipdir we ol aty\u0148 heniz \u00fdel \u00e7almanka, o\u0148a bir zelel \u00fdetm\u00e4nk\u00e4 \u00e7alt guramagyna \u00fdardam edipdir. Ke\u00e7\u00e4ni\u0148 berk bolmagy \u00fc\u00e7in onu\u0148 basymyny \u00fdetirseler, owadan bolmagy \u00fc\u00e7in olary\u0148 \u00fd\u00fczlerini d\u00fcrli ke\u015fdeler bilen ke\u015fdel\u00e4pdirler. In\u00e7e hem i\u0148\u0148\u00e4n syk edilip,\u00a0 kakmadan at torbalaryny dokapdyrlar.<\/p>\n<p>Aty\u0148 \u00fcst\u00fcne atmak \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite \u201cat i\u00e7irgisi\u201d, \u201cat k\u00f6\u00fdnek\u00e7e\u201d \u00fdaly haly we palas \u00f6n\u00fcmleri dokalypdyr. Ol iki gapdaly aty\u0148 bo\u00fdnuna \u00fdeter \u00fdaly uzynrak edilip dokalypdyr. Onu\u0148 nagy\u015flary zolak g\u00f6rn\u00fc\u015finde edilip \u201cat k\u00f6\u00fdnek\u00e7e\u201d nagy\u015fy bilen bezelipdir. \u201cAt k\u00f6\u00fdnek\u00e7e\u201d nag\u015fy t\u00fcrkmenleri\u0148 egin-e\u015figini bezemek \u00fc\u00e7in hem ulanylypdyr, a\u00fdratyn hem t\u00fcrkmenleri\u0148 agyr gy\u0148ajynda gabat gel\u00fd\u00e4r. Bu haly \u00f6n\u00fcmi Ahal, Mary, Lebap wela\u00fdatlarynda \u201cat k\u00f6\u00fdnek\u00e7e\u201d di\u00fdilip atlandyrylsa, G\u00fcnbatar we Demirgazyk t\u00fcrkmenlerde \u201cat i\u00e7irgisi\u201d di\u00fdlip atlandyryl\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen zenanlary aty\u0148 e\u00fderini\u0148 \u00fcst\u00fcne atylar \u00fdaly \u201cat e\u00fderligini\u201d dokapdyrlar, o\u0148a her hili nagy\u015flary \u201cgu\u015fly g\u00f6l\u201d, \u201ckejebe\u201d, \u201csalyr g\u00f6l\u201d, we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f her wela\u00fdaty\u0148 \u00f6z\u00fcne mahsus g\u00f6llerini salypdyrlar we da\u015fyna gyzyl we gara \u00fd\u00fc\u0148den se\u00e7ek a\u00fdlapdyrlar. E\u00fderligi\u0148 \u00fdokary tarapyndan e\u00fderi\u0148 ga\u015fyndan ge\u00e7er \u00fdaly edip dilik go\u00fdup t\u00f6weregini pugtama bilen bez\u00e4pdirler.<\/p>\n<p>Aty\u0148 \u00fcst\u00fcne atmak \u00fc\u00e7in e\u00fderligi ak \u00fd\u00fc\u0148den, \u00fd\u00fczi nagy\u015fly at ke\u00e7e ta\u00fd\u00fdarlapdyrlar. Muze\u00fdi\u0148 gaznahanasynda \u00a0\u0425I\u0425 asyry\u0148 ortalarynda ta\u00fd\u00fdarlanylan iki sany at ke\u00e7e saklanyl\u00fdar. Olary\u0148 iki gapdalyna berklik \u00fc\u00e7in b\u00f6lek g\u00f6n tutulypdyr.<\/p>\n<p>At \u00e7apy\u015fyga go\u00fdberilenden so\u0148, onu\u0148 \u015femal kakyp \u00fc\u015femezligi \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite garamtyl \u00fd\u00fc\u0148den \u201cat basryk\u201d ta\u00fd\u00fdarlapdyrlar. \u00a0\u201cAt basryk\u201d has uly bolup aty\u0148 \u00fcst\u00fcni tutu\u015f \u00fdapypdyr. \u201cAt basrygy\u0148\u201d \u00fd\u00fczi ildirme usulynda d\u00fcrli sapaklar bilen g\u00f6z degmezlik \u00fc\u00e7in \u00fd\u00f6rite uly go\u00e7aklar, alaja g\u00f6rn\u00fc\u015finde salnypdyr. \u015eonu\u0148 iki gapdalyna hem berklik \u00fc\u00e7in g\u00f6nden b\u00f6lek tutulypdyr. \u201cAt basrygy\u201d aty\u0148 \u00fcst\u00fcne berkitmek \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00fclen \u00fd\u00fcpler \u201cgaz a\u00fdak\u201d usulynda berkidilipdir. Muze\u00fdi\u0148 gaznasynda saklanyl\u00fdan \u201cat basrygy\u0148\u201d ikisi hem Balkan wela\u00fdatyny\u0148 Magtymguly etrabyna degi\u015flidir. T\u00fcrkmenistany\u0148 \u00a0D\u00f6wlet medeni\u00fdet merkezini\u0148 D\u00f6wlet muze\u00fdinde bulardan ba\u015fgada aty\u0148 bezeg \u015fa\u00fdlary hem bar. Olar muze\u00fdimizi\u0148 Etnografi\u00fda b\u00f6l\u00fcmini\u0148 hemi\u015felik sergisinde, \u015fe\u00fdle-de gymmat bahaly eksponatlary\u0148 gaznasynda saklan\u00fdar. Olara u\u00fdan, g\u00f6w\u00fcsbent, bo\u00fdunluk, g\u00f6zl\u00fck, gam\u00e7y, alaga\u00fdy\u015f \u00fdaly esbaplar degi\u015flidir. Bu bezegler ussat k\u00fcm\u00fc\u015f\u00e7i ussalar, zerg\u00e4rler tarapyndan \u00f6r\u00e4n k\u00e4mil \u00fdasalypdyr. At \u015fa\u00fd esbaplaryny \u00fdasamak \u00fc\u00e7in altyn, k\u00fcm\u00fc\u015f, demir, g\u00f6n, emeli mata \u00f6n\u00fcmleri zerur bolupdyr. \u015eol bezegleri\u0148 ussatlyk bilen \u00fdasaly\u015fyna seredeni\u0148de t\u00fcrkmeni\u0148 bedew atyny n\u00e4derejede e\u00fd g\u00f6rendigini g\u00f6rmek bol\u00fdar.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmen halky gadymdan b\u00e4ri at esbaplary bilen bagly d\u00e4p-dessurlary, yrym-ynan\u00e7lary \u00fd\u00f6redip gelipdir. Mysal \u00fc\u00e7in aty\u0148 nalyny gapyny\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcnde asyp go\u00fdmak bilen, \u00f6\u00fde d\u00f6wlet, rysgal getirmek, bela-beterden goramak \u00fdaly ynan\u00e7lary bolupdyr. \u00c7agany\u0148 a\u00fdagy gy\u015fyk \u00f6s\u00fd\u00e4n bolsa ata m\u00fcnd\u00fcrip bejermek, \u00e7aga has ki\u00e7i bolsa \u201cat k\u00f6\u00fdnek\u00e7\u00e4ni\u201d togalak et \u00e7apyl\u00fdan agajy\u0148 \u00fcst\u00fcne atyp \u00e7agany iki gapdala a\u00fdagyny sallap oturmak d\u00e4pleri bolupdyr. \u00dda &#8211; da geline ba\u015f salynanda oturan \u00fderine \u201cat k\u00f6\u00fdnek\u00e7\u00e4ni\u201d d\u00fc\u015f\u00e4p, kellesine hem aty\u0148 jylawyny salyp \u00f6\u00fdlen\u00fd\u00e4n \u00fdigidi\u0148 eline berip \u00e7ekdiripdirler. Bu bolsa t\u00e4ze gelinde at wepalylygy adamsyna bo\u00fdun bolmaklygy a\u0148ladypdyr.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wletimizi\u0148 t\u00e4ze e\u00fd\u00fdamyny\u0148 Galkyny\u015fy ady bilen ge\u00e7\u00fd\u00e4n d\u00f6w\u00fcrde \u00fdurdumyzy\u0148 \u00e4hli wela\u00fdatlarynda \u00a0at\u00e7ylyk toplumlaryny\u0148 hereket etmegi, her \u00fdylda bedew g\u00fcn\u00fcni\u0148 ba\u00fdram\u00e7ylygyny\u0148 ge\u00e7irilmegi bedew atlara go\u00fdul\u00fdan sarpany\u0148 be\u00fdikdigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. \u00a0Gahryman Arkadagymyzy\u0148 karary bilen 2009-njy \u00fdyldan ba\u015flap t\u00fcrkmen bedewini\u0148 g\u00f6zellik b\u00e4sle\u015figini\u0148 yglan edilmegi, at\u00e7apy\u015fyklary\u0148, milli atly sport \u00fdary\u015flaryny\u0148 guralmagy, \u201c\u00ddyly\u0148 i\u0148 owadan ahalteke aty\u201d \u00a0\u00fdary\u015fyny\u0148\u00a0 ge\u00e7irilmegi bulary\u0148 \u00e4hlisi t\u00fcrkmen ahalteke bedewlerini\u0148 \u015f\u00f6hratyny b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdmakda we bizi\u0148 behi\u015fdi bedewlerimize s\u00f6\u00fdgi d\u00f6retmekd\u00e4ki uly aladalardyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Akbike Juma\u00fdewa<\/strong><strong>,<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>T\u00fcrkmenistany\u0148 D\u00f6wlet medeni\u00fdet merkezini\u0148 D\u00f6wlet muze\u00fdini\u0148 esasy h\u00fcn\u00e4rmeni<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmeni\u0148 \u00fdedi hazynasyny\u0148 biri bolan, t\u00fcrkmen halkyny d\u00fcn\u00fd\u00e4 tanadan gamy\u015f gulak bedewler \u00f6z g\u00f6zba\u015fyny m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148, asyrlary\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finden alyp ga\u00fdd\u00fdan b\u00e4\u015f m\u00fc\u0148\u00fdyllyk taryhy bolan t\u00fcrkmen halkyny\u0148 Milli guwanjydyr. At ynsany\u0148 syrda\u015fy. Aty bar adamy\u0148 mydama dosty \u00fdanynda \u00fdalydyr. T\u00fcrkmeni\u0148 ge\u00e7mi\u015finden s\u00f6z a\u00e7\u00fdan eserlerinde-de, dessurlarynda-da bedew atlar hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 edil\u00fd\u00e4r. At e\u00fdesine wepaly jandar bolup, ol ony [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":58996,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58995"}],"collection":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58995\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/58996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zamanturkmenistan.com.tm\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}