Adam­zat ta­ry­hy­na ser sa­la­nyň­da, iý­mit di­ňe bir ýa­şa­ýyş üçin ze­rur­lyk bol­man, eý­sem, dür­li iý­mit­le­niş düz­gün­le­ri­ni we däp­le­ri­ni hem ke­ma­la ge­ti­rip­dir. Hä­zir­ki wagt­da ada­ty zat ýa­ly ha­sap­la­nyl­ýan çem­çe, py­çak we çar­şak üç­lü­gi eme­le ge­tir­ýän­çä, ýag­ny sa­ça­ga bi­le­lik­de go­ýul­ýan­ça bir­nä­çe ta­ry­hy döw­ri baş­dan ge­çi­rip­dir. Gap-gaç­la­ryň peý­da bol­ma­gy adam­la­ryň iý­mit­le­niş en­dik­le­ri­ni üýt­get­me­gi­ne tä­sir edip­dir. Daş asy­ryn­da il­ki­dur­muş adam­la­ry mi­we ýyg­nap, aw­çy­lyk bi­len meş­gul bo­lup­dyr­lar. Iý­mi­ti daş ýa-da süňk bi­len ow­ra­dyp, eli bi­len iýip­dir­ler. Iý­mit tu­tuş­ly­gy­na köz­de bi­şi­ril­ýän­di­gi se­bäp­li, gap-ga­ja we çem­çä ze­rur­lyk hem du­ýul­man­dyr. Otu­rym­ly dur­mu­şa ge­çi­lip, eke­ran­çy­ly­gyň ös­me­gi bi­len su­wuk na­har­lar hem taý­ýar­la­ny­lyp baş­la­nyp­dyr. Şeý­le­lik­de, aş­ha­na gu­ra­ly­nyň tä­ze gör­nü­şi­ne ze­rur­lyk duý­lup­dyr. Eý­sem, na­har­lan­ma­gyň hä­zir­ki za­man gör­nü­şi ha­çan ýü­ze çyk­dy­ka?
Çem­çe stol­da peý­da bo­lan il­kin­ji aş­ha­na gu­ra­ly­dyr. Daş asy­ryn­da adam­lar agaç­dan, süňk­den we haý­wan­la­ryň şa­hyn­dan il­kin­ji çem­çä­ni ýa­sap­dyr­lar. Ir­ki dö­wür­ler­de Ga­dy­my Mü­sür­de çem­çe­ler di­ňe na­har iý­mek üçin däl, eý­sem, luk­man­çy­lyk mak­sat­lary we kos­me­tik önümlerini ulanmak üçin hem peýdala­ny­lyp­dyr. Mü­sür çem­çe­le­ri pi­liň süň­kün­den, bü­rünç­den we agaç­dan ýa­sa­lyp­dyr. Wag­tyň geç­me­gi bi­len Mü­sür çem­çe­le­ri Ri­me, Ýew­ro­pa we Hy­taý­dan Or­ta Gün­do­ga­ra çen­li äh­li ýe­re ýaý­ra­ýar hem-de na­har­lan­mak üçin aý­ra­tyn gu­ra­la öw­rül­ýär.
Py­çak oý­la­nyp ta­py­ly­şy bo­ýun­ça çem­çe­den has ga­dy­my bol­sa-da, il­ki­baş­da bu gu­ral aw we go­ran­mak mak­sa­dyn­da ula­nyl­ýar. Adam­lar haý­sy­dyr bir za­dy kes­mek üçin çak­mak da­şyn­dan py­çak ýa­sap­dyr­lar. Soň­lu­gy bi­len bü­rünç­den we de­mir­den ýa­sa­lyp baş­lan bu gu­ral kä­mil­leş­di­ri­lip, hä­zir­ki gör­nü­şi­ne ge­ti­ri­lip­dir. Or­ta asyr­lar­da er­kek ki­şi­ler sto­luň ba­şy­na ge­len­de, ýa­ny bi­len py­çak ge­ti­rip­dir­ler. Bi­şi­ri­len uly bö­lek eti py­ça­gy bi­len ke­sip iýip­dir­ler. XVI – XVII asyr­lar­da stol­da otu­ryp na­har­lan­mak me­de­ni­ýe­ti­niň ös­me­gi bi­len ýi­ti uç­ly py­çak­lar ulanyşdan galyp, te­ge­lek uç­ly ki­çi­jik py­çak­lar peý­da bo­lup­dyr. In­di py­çak go­ran­mak üçin däl-de, me­de­ni­ýet­li na­har­lan­mak üçin ula­ny­lyp baş­la­nyp­dyr.
Çar­şak üç gu­ra­lyň iň soň­ku­sy­dyr. Ga­dy­my Gre­si­ýa­da çar­şa­ga meň­zeş gu­ral­lar et paý­la­mak üçin ula­ny­lan hem bol­sa, na­har­lan­mak üçin XI asyr­da Wi­zan­ti­ýa köş­gün­de peý­da bo­lup­dyr.
Me­de­ni­ýe­tiň we se­na­ga­tyň ös­me­gi bi­len 1800-nji ýyl­lar­da Be­ýik Bri­ta­ni­ýa­da na­har sto­lun­da çem­çe, py­çak we çar­şak üç­lü­gi peý­da bol­ýar. Bir top­lum hök­mün­de gö­rül­ýän bu gu­ral­lar na­har iý­me­gi aň­sat­laş­dy­ryp, me­de­ni­ýet­li­li­giň tä­ze nus­ga­sy­ny eme­le ge­tir­di. Adat­ça, çar­şak bi­len py­çak bi­le­lik­de ula­nyl­ýan gu­ral bo­lup, py­çak sag el­de, çar­şak bol­sa çep el­de tu­tul­ýar. Py­ça­gyň ze­rur­ly­gy bol­ma­dyk iý­mit­ler­de çar­şak sag el­de hem ula­ny­lyp bi­lin­ýär.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА