Ýur­du­myz ägirt uly ug­le­wo­do­rod se­riş­de­le­ri bi­len dün­ýä­niň ener­ge­ti­ka ba­za­ryn­da mö­hüm orun eýe­le­ýär. «Gal­ky­nyş» gaz kä­ni di­ňe bir ýur­du­my­zyň däl, eý­sem, dün­ýä­niň iň iri gu­ry ýer gaz kän­le­ri­niň bi­ri hök­mün­de aý­ra­tyn äh­mi­ýe­te eýe­dir. Hä­zir­ki wagt­da bu kä­ni yzy­gi­der­li we tap­gyr­la­ýyn öz­leş­dir­mek döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ile­ri tu­tul­ýan ugur­la­ry­nyň bi­ri­dir.
«Ga­raş­syz, ba­ky Bi­ta­rap Türk­me­nis­tan – be­dew bat­ly at-my­ra­dyň me­ka­ny» diý­lip yg­lan edi­len tä­ze – 2026-njy ýyl ýur­du­my­zyň ýan­gyç-ener­ge­ti­ka top­lu­myn­da al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň oňyn ne­ti­je ber­ýän­di­gi­ni ala­mat­lan­dyr­ýan wa­ka­lar bi­len başla­dy. «Türk­men­gaz» döw­let kon­ser­ni­niň «Ma­ry­gaz­çy­ka­ryş» mü­dir­li­gi­niň bu­ýur­ma­sy esa­syn­da «Türk­men­gaz­bu­raw­la­ýyş» mü­dir­li­gi ta­ra­pyn­dan Gal­ky­nyş kä­ni­ni öz­leş­dir­me­giň bi­rin­ji tap­gy­ry­nyň çä­gin­de 110 bel­gi­li ula­nyş gu­ýu­sy 4180 metr çuň­lu­ga bu­raw­lan­dy. Şun­da de­giş­li gat­la­gyň 4149–4015 metr açyk sü­tün ara­ly­gyn­da sy­nag iş­le­ri ge­çi­ri­len­de bir gi­je-gün­diz­de se­na­gat taý­dan 2 mil­li­on kub metr­den gow­rak te­bi­gy ga­zyň aky­my alyn­dy.
Ýur­du­myz­da tä­ze ýa­tak­la­ryň göz­le­nil­me­gi we öz­leş­di­ril­me­gi ne­ti­je­sin­de ne­bi­tiň we te­bi­gy ga­zyň goş­ma­ça möç­ber­le­ri çy­ka­ryl­ýar. Mu­nuň özi ýan­gyç-ener­ge­ti­ka top­lu­my­nyň äh­li dü­züm­le­ri­niň mad­dy-en­jam­la­ýyn bin­ýa­dy­nyň yzy­gi­der­li ber­ki­dil­ýän­di­gi­niň, önüm­çi­li­ge hä­zir­ki za­man yl­my­nyň ga­za­nan­la­ry­nyň we tä­ze­çil teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň or­naş­dy­ryl­ýan­dy­gy­nyň aý­dyň ne­ti­je­si­dir.
Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, «Türk­men­gaz» döw­let kon­ser­ni ta­ra­pyn­dan te­bi­gy ga­zyň we gaz kon­den­sa­ty­nyň goş­ma­ça möç­ber­le­ri­ni çy­kar­mak, «Gal­ky­nyş» gaz kä­ni­ni yzy­gi­der­li öz­leş­dir­mek ug­run­da al­nyp ba­ryl­ýan iş­ler ýur­du­myz­da bu ug­ry ös­dür­mek, top­lu­myň eks­port müm­kin­çi­lik­le­ri­ni we önüm­çi­lik kuw­wa­ty­ny art­dyr­mak bo­ýun­ça ýaý­baň­lan­dy­ry­lan giň möç­ber­li iş­le­riň oňyn ne­ti­je ber­ýän­di­gi­ni gör­kez­ýär.
«Gal­ky­nyş» gaz kä­ni­niň öz­leş­di­ril­me­gi top­lum­la­ýyn hä­si­ýe­te eýe bo­lup, bir­nä­çe mö­hüm tap­gyr­lar­dan yba­rat­dyr. Gaz kä­ni­ni öz­leş­dir­me­giň çäk­le­rin­de ýyl­da 30 mil­liard kub metr ha­ryt­lyk gaz ön­dür­mä­ge ukyp­ly bo­lan ägirt uly za­wod­lar top­lu­my gur­lup ulan­ma­ga be­ril­di. Bu tas­la­ma dün­ýä­niň öň­de­ba­ry­jy kom­pa­ni­ýa­la­ry bi­len hyz­mat­daş­lyk­da ama­la aşy­ryl­dy.
Hä­zir­ki wagt­da ama­la aşy­ryl­ýan bu tap­gyr, esa­san, ga­zyň uly möç­ber­le­ri­ni Hy­taý Halk Res­pub­li­ka­sy­na iber­mä­ge gö­nük­di­ri­len­dir. Bu ugur­da tä­ze gu­ýu­la­ry bu­raw­la­mak we gaz aras­sa­laý­jy des­ga­la­ryň kuw­wa­ty­ny art­dyr­mak iş­le­ri do­wam ed­ýär.
Bu kä­ni öz­leş­dir­mek stra­te­gik taý­dan örän äh­mi­ýet­li bo­lup, ol Türk­me­nis­tan–Ow­ga­nys­tan–Pa­kis­tan–Hin­dis­tan (TOPH) gaz ge­çi­ri­ji­si­ni çig mal bi­len üp­jün et­mä­ge ni­ýet­le­nen­dir.
«Gal­ky­nyş» kä­ni­niň yzy­gi­der­li öz­leş­di­ril­me­gi ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti üçin hem bir­nä­çe ar­tyk­maç­lyk­la­ry üp­jün ed­ýär. Ol türk­men te­bi­gy ga­zy­nyň esk­port müm­kin­çi­lik­le­ri­niň art­dy­ryl­ma­gy­na ge­ti­rip, di­ňe bir Hy­taý däl, eý­sem, Gü­nor­ta Azi­ýa we gel­jek­de Ýew­ro­pa ba­zar­la­ry­na çyk­mak üçin berk bin­ýat dö­re­dil­ýär. Tebigy gazyň eks­por­tyn­dan gel­ýän gir­de­ji­le­riň art­ma­gy ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy ösü­şi­ne go­şant goş­ýar, dün­ýä­de yg­ty­bar­ly we iri ener­gi­ýa üp­jün­çi­si hök­mün­de ornuny ber­kid­ýär.
Ga­ly­ber­se-de, «Gal­ky­nyş» gaz kä­ni­niň yzy­gi­der­li öz­leş­di­ril­me­gi Türk­me­nis­ta­nyň ener­ge­ti­ka sy­ýa­sa­ty­nyň üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­ýän­di­gi­niň aý­dyň su­but­na­ma­sy­dyr. Bu ägirt uly tas­la­ma gel­jek­de hem ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy kuw­wa­ty­nyň art­ma­gy­na we se­bit­de pa­ra­hat­çy­ly­gyň hem-de dur­nuk­ly ösü­şiň üp­jün edil­me­gi­ne hyz­mat eder.

Selbi ÇARYÝEWA,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň talyby.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА