Hä­zir­ki za­man luk­man­çy­ly­gy adam be­de­ni­niň iň çuň­ňur syr­la­ry­na, ýag­ny bi­ziň bü­tin dur­mu­şy­my­zyň bin­ýa­dy bo­lan gen­le­ri­mi­ze ara­laş­ma­gy ba­şar­dy. Gen te­ra­pi­ýa­sy we gen re­dak­tir­le­me­si diý­lip at­lan­dy­ryl­ýan bu tä­ze ugur­lar öň­ler be­je­rip bol­ma­ýan ge­ne­tik ke­sel­le­riň düýp kö­kü­ne tä­sir et­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär. Gen te­ra­pi­ýa­sy­nyň esa­sy ýö­rel­ge­si nä­sa­gyň öý­jük­le­ri­ne sag­dyn gen­le­ri gi­riz­mek­den yba­rat­dyr. Bu amalda zy­ýan­syz­lan­dy­ry­lan wi­rus­lar ýö­ri­te da­şaý­jy hök­mün­de ula­ny­lyp, olar be­den­dä­ki ze­per­le­nen ge­niň or­nu­ny tut­jak tä­ze ge­ne­tik mag­lu­ma­ty ge­rek­li öý­jü­ge el­tip ber­ýär­ler. Bu usul, esa­san, be­de­niň öz­baş­dak ön­dü­rip bil­me­ýän be­lok­la­ry­nyň tä­ze­den eme­le gel­me­gi­ne ýol aç­ýar. Şol bir wagt­da, luk­man­çy­lyk dün­ýä­sin­de «mo­le­kul­ýar gaý­çy» hök­mün­de ta­nal­ýan CRISPR teh­no­lo­gi­ýa­sy gen re­dak­tir­le­me­si­ni tä­ze bir de­re­jä çy­kar­dy. Bu teh­no­lo­gi­ýa ar­ka­ly alym­lar DNK-nyň zyn­jy­ryn­da­ky nä­saz bö­le­kleri ta­kyk ta­pyp, ony ke­sip aýyr­ma­gy hem-de ýe­ri­ne dog­ry genetik yzy­gi­der­li­li­gi goý­ma­gy ba­şar­ýar­lar. Bu bol­sa ne­sil­den-nes­le geç­ýän gan ke­sel­le­ri­niň, gö­züň tor­ly gat­la­gy­nyň ze­per­len­me­le­ri­niň we on­ko­lo­gik ke­sel­le­riň kä­bir gör­nüş­le­ri­niň düýp­li be­je­ril­me­gi­ne umyt dö­red­ýär.
Bu mag­lu­mat­lar ABŞ-nyň Mil­li sag­ly­gy go­ra­ýyş ins­ti­tut­la­ry­nyň (NIH) we Azyk önüm­le­ri­niň hem-de der­man se­riş­de­le­ri­niň hi­li­ne gö­zeg­çi­lik ed­ýän mü­di­ri­ýe­ti­niň (FDA) res­mi yl­my ha­sa­bat­la­ry­na esas­lan­ýar. FDA ta­ra­pyn­dan tas­syk­la­nan il­kin­ji gen te­ra­pi­ýa­sy der­man­la­ry eý­ýäm kli­ni­ki tej­ri­be­de ula­ny­lyp baş­lan­dy we olar müň­ler­çe ada­myň dur­mu­şy­ny düýp­li öz­gert­di. Şeý­le in­no­wa­si­on ädim­ler gel­jek­de luk­man­çy­ly­gyň di­ňe bir ala­mat­lar bi­len gö­reş­män, eý­sem, ke­se­liň dö­re­ýiş göz­ba­şy­ny aýyr­ma­ga ukyp­ly bol­jak­dy­gy­ny su­but ed­ýär. Yl­myň bu tä­ze tap­gy­ry luk­man­çy­lyk ta­ry­hyn­da düýp­li öw­rü­li­şik ha­sap­lan­ýar we adam öm­rü­niň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­mak­da esa­sy fak­tor­la­ryň bi­ri­ne öw­rül­ýär.

Gurbandurdy ORAZOW,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň terapewtik stomatologiýa kafedrasynyň mugallymy, lukmançylyk ylymlarynyň kandidaty.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА