Aýdym-saz sungaty nesilleriň kalbynda watançylyk, gahrymançylyk duýgularyny kemala getirýär, eziz Watana, mukaddes ene topraga, uç-gyraksyz sähralara, ulgam-ulgam çägeli düzlüklere, oba-şäherlere, ile-güne söýgi döredýär. Haçan-da aýdym-sazyň owazy ýaňlananda, ynsan ogly bagtyýar halda kalbyny maýyl eýleýän şirin owazlara bendi bolup, dünýe-älemi unudýar. Aşyk-magşuklar päk söýgülerini, ýürek duýgularyny, pynhan syrlaryny, bir-birege bolan mähir-muhabbetini aýdym-sazyň üsti bilen beýan eýleýär. Gelin-gyzlarymyzyň görk-görmegini, husny-jemalyny, näzli-näzli garaýşyny, uz basyp, seýkin ýöreýşini, şamar saçlaryny, galam gaşlaryny, ok dek kirpiklerini wasp edýän şirin-şeker aýdymlar kalplara şatlyk eçilýär. Ussatlaryň döreden aýdym-sazlaryny diňläniňde, özüňi şeýle bir erkin, şeýle bir bagtly duýýarsyň. Göz öňüňde ömrüň iň süýji pursatlary düýş kibi gaýmalaýar, hyýallaryň geljegiň arzuwlar ummanynda küreksiz-ýelkensiz ýüzýär. Zehinli estrada bagşysy Taňryguly Gurbangulyýew hem şeýle ussatlaryň biridi. Taňryguly bagşy baradaky ýakymly ýatlamalar onuň halkyň ýüreginde öçmejek orun alandygyndan habar berýär.

Taň­ry­gu­ly­nyň ýü­re­gin­den syz­dy­ryp, owa­zy­ny gaý­na­dyp, jo­şup aýd­ýan aý­dym­la­ry sö­bü­gi­ni ba­syp gel­ýän bir­nä­çe ýaş­la­ryň hem aý­dym-saz sun­ga­ty­na baş goş­ma­gy­na se­bäp bol­dy. Bag­şy­nyň ka­ka­sy Gurbanguly aga hem aý­dy­ma hiň­le­nen­soň, aga­sy My­rat­dyr ini­si Bä­şim hem aý­dym-sa­zyň muş­da­gy bo­lan­soň, ola­ryň maş­ga­la­sy öz­bo­luş­ly sun­gat öýü­ne ça­lym­daş­dy. Taň­ry­gu­ly bag­şy­nyň aga­sy My­rat du­tar­da aý­dym aýt­sa, ini­si Bä­şim gi­ta­ra­da aja­ýyp saz­la­ry ýe­ri­ne ýe­ti­rer­di. 1974-nji ýyl­da gel­jek­ki sa­zan­da­lar Aşyr­gel­di Ça­ry­ýew, Ho­ja­mu­ham­met Öwez­gy­ly­jow, Ça­ry­gu­ly Al­la­ber­di­ýew, Oraz­gu­ly Suw­han­ber­di­ýew, Nur­my­rat Gö­de­kow da­gy ak­kor­de­on­da, gi­ta­ra­da, dep­rek­de saz ça­lyp, aý­dy­ma hiň­le­nip, sun­gat um­ma­ny­na ara­la­şyp baş­la­ýar­lar. Ola­ry şol ug­ra ite­ren hem il için­de ady­gyp ug­ran Taň­ry­gu­ly bag­şy­nyň aý­dym­la­ry­dy. «Biz hem sa­zan­da bo­lup, Taň­ry­gu­ly bag­şy­nyň ýa­nyn­da saz çal­sa­dyk» di­ýen ýü­rek ar­zuw­la­ry­dy.
Taň­ry­gu­ly ba­ra­da­ky ýat­la­ma­lar bag­şy­nyň dos­ty Al­la­ber­di Baý­ra­mo­wyň he­mi­şe kal­byn­da. Ýa­kym­ly ýat­la­ma­lar yn­san öm­rü­ne ömür goş­ýar…
Has ir­räk – he­niz 7-nji synp dö­wür­le­rin­de aý­dym-saz mu­gal­ly­my Ha:ma:t Ga­ra­ýew Taň­ry­gu­la şeýle tek­lip ed­ýär:
– Taň­ry­gu­ly, sen bi­ziň me­de­ni­ýet öýü­mi­ze gel, gat­naş! Sen­de aý­dym-sa­za bo­lan ukyp bar, ze­hi­niň bar, owa­dan lab­zyň, şi­rin se­siň bar.
Ha:ma:t aga­nyň özü­niň hem ju­da ýa­kym­ly se­si, lab­zy bar­dy.
Taň­ry­gu­ly mu­gal­ly­my­nyň tek­li­bi­ni göw­nü­hoş ka­bul et­di. Me­de­ni­ýet öýü­ne gat­nap baş­la­dy, aý­dym aýt­dy. Mu­gal­lym Oraz­gu­ly Por­sy­ýew hem ak­kor­de­on­da sa­zy­ny ça­lar­dy.
Bir ge­zek oba zäh­met­keş­le­ri üçin ýö­ri­te dynç alyş kon­ser­ti gu­ral­dy. Şol gün oba­nyň me­de­ni­ýet öýi köp adam­ly­dy. Ine-de, sah­na­da kon­ser­ti alyp­ba­ry­jy Ha:ma:t mu­gal­lym peý­da bol­dy-da, otu­ran­la­ra ýüz­len­di:
– Mäh­ri­ban oba­daş­lar, in­di bol­sa si­ziň üçin Taň­ry­gu­ly Gurbangulyýew aý­dym aýd­ýar.
Ol şeý­le bir aý­dym aýt­dy, ýa­şa­jyk Taň­ry­gu­ly­nyň şol dö­wür­dä­ki se­si has baş­ga­ça-dy.
Taň­ry­gu­ly­da ar­tist­lik uky­by hem bar­dy. Me­de­ni­ýet öýün­de Baý­ram Hüm­met da­gy her dür­li sah­na­lar gör­kez­ýär­di­ler. Şon­da Baý­ram aga Taň­ry­gu­ly bi­len bi­le­lik­de Ke­rim Gur­ban­ne­pe­so­wyň ese­ri esa­syn­da «Ata we ogul» di­ýen sah­na oý­nu­ny ýe­ri­ne ýe­tir­di­ler. Üs­tün­den el­li ýyl­dan gow­rak wagt geç­se-de, şol gün­ki tä­sir hä­zir hem to­ma­şa­çy­la­ryň kal­byn­dan çy­ka­nok.
Toý bir go­wy zat. Toý ýe­rin­de bag­şy-sa­zan­da­la­ry hez­zet­läp-hor­mat­lap gar­şy­la­ýar­lar. Bir toý­da Taň­ry­gu­ly­ny diň­le­mek üçin adam ba­ry üý­şüp­di. Çar ýa­ny ýaň­lan­dy­rap, bil­bi­le öw­rü­len bag­şa mä­re­kä­niň sag­bol­sun­la­ry­nyň yzy üzü­le­nok­dy. Şon­da bir og­lan gel­di-de, Taň­ry­gu­la ýüz­len­di:
– Agam, Taň­ňy, «Bos­sa­nym» di­ýen aý­dy­my aýt­sa­na!
Bag­şy şol aý­dy­my ýe­ri­ne ýe­tir­di. Bir gör­se­ler, ýan­la­ryn­da, toý sah­na­syn­da otu­ran ýaň­ky og­lan aza­jyk bo­zul­jak bo­lan ýa­ly, örän gus­sa­ly.
– Inim, nä­me bol­dy? Ýa aý­dym ýa­ra­ma­dy­my?
– Ýok, ýok, agam, aý­dy­my go­wy ýe­ri­ne ýe­tir­di­ňiz. Men sa­ňa ýö­ne şu­ny aý­da­ýyn diý­dim: şol aý­dy­myň goş­gu­sy – me­niň öz goş­gym. Ony sa­ňa baş­ga bi­rin­den men ber­dir­dim. Ba­ba­daý­ha­nyň «Türk­me­nis­tan» oba­syn­da toý­da aý­dyp dur­kaň, şol goş­gu­ly ka­gy­zy men sa­ňa ge­çirt­dim. «Bos­san» di­ýil­ýän şol gyz – me­niň ha­lan gy­zym. Ýö­ne onuň bi­len bagt­ly bol­mak yk­ba­lym­da ýok eken.
Ýi­gi­diň gür­rü­ňi­ni diň­läp otu­ran­la­ryň äh­li­si gy­nan­dy. Taň­ry­gu­ly ulu­dan de­mi­ni al­dy-da, oňa ýüz­len­di:
– Inim, sen in­di bu aý­dy­my tä­ze­den ýe­ne bir diň­le!
Bag­şy şol aý­dy­my tä­ze­den şeý­le bir za­ryn­lap aýt­dy we­lin, bi­parh diň­läp otur­mak müm­kin däl­di. To­ýa ge­len mä­re­ke sah­na se­re­dip, ýö­ne aňk bo­lup, haý­ran ga­lyp dur­dy. Owaz öz ser­he­din­den ge­çip, gö­ni ýü­rek­le­re or­nap­dy, duý­gu­la­ra ur­lup­dy, aň­la­ra, kalp­la­ra gi­rip­di, ze­min­de aý­la­nyp-do­la­nyp, as­man gi­ňiş­lik­le­ri­ne gö­te­ri­lip­di. Ol aý­dym çyn söý­gi­niň has­ra­ty bo­lup ýaň­lan­ýar­dy.
Aý­dym ta­mam­la­nan­soň, ol og­lan git­di. Bir­sa­lym­dan ýe­ne do­la­nyp gel­di. Onuň el­le­rin­de tu­ta­waç­ly­ja ma­ta tor­ba­jyk bar­dy. Ho­wa sal­kyn­rak­dy. Şol wagt Taň­ry­gu­ly bag­şy ala­ja jem­per­li­di. Og­lan bag­şa ýüz­len­di:
– Agam, ýaň­ky meň aý­dy­my­my ga­ty go­wy aýt­dyň!
Şeý di­ýip ýyl­gy­ryp dur­şu­na, eli­ni tor­ba­sy­na ýe­tir­di.
Taň­ry­gu­ly onuň bir zat­lar ber­mek is­le­ýän­di­gi­ne dü­şü­nip, gaý­ra çe­kil­di:
– Dur-how, nä­me bu, aýyr, zat ge­rek däl ma­ňa!
– Agam, şu toý­da, şu mä­re­kä­niň öňün­de şu­ny seň boý­nu­ňa dak­jak!
Ol og­lan şeý diý­di-de, bag­şy­nyň «ýo­gu­na» ga­ra­maz­dan, ak­ja bo­ýun­ýag­ly­gy – şar­fy onuň boý­nu­na dak­dy:
– Goý, bu men­den sa­ňa ömür­ba­ky sow­gat bol­sun!
– Bol­ýar, inim, öm­rüň uzak bol­sun! Taň­ry­ýal­ka­syn! To­ýuň­da gaýt­syn!
Bag­şy bo­ýun­ba­gy boý­nu­na aý­la­dy-da, bir ta­ra­py­ny hem eg­ni­niň öň ta­ra­pyn­dan aşak­ly­gy­na sal­lap goý­dy. Ol bag­şa şeý­le bir go­wy ge­liş­di. Soň Taň­ry­gu­ly «Bos­sa­nym» di­ýen aý­dy­my ýe­ne tä­ze­den ýe­ri­ne ýe­tir­di. Bag­şy ýaň­ky bo­ýun­ýag­ly­gy en­çe­me ýyl­­dan soň hem da­ky­nar ýö­rer­di…
Al­la­ber­di Baý­ra­mow oba­da to­par ýol­baş­çy bo­lup iş­le­ýän, Do­lu­ha­nyň Esen Mel­lek di­ýen ýe­rin­de go­wa­ça ek­ýän dö­wür­le­ri oba ge­len­de, dos­ty Taň­ry­gu­ly duş­dy:
– Al­la­ber­di dost, me­ni­ňem-ä sa­zan­da­lam Aşyr­gel­di bi­len Ça­ry­gu­ly­ny alyp, se­niň ýa­ny­ňa gez­mä­ge, dynç al­ma­ga gi­de­sim gel­ýär. Ekin meý­dan­la­ry­na aý­la­nyp gör­sek, ot­lap ýö­ren do­war­la­ry syn­la­sak, daý­han­la­ra aý­dym-saz edip ber­sek…
– Ajap bo­lar­dy, is­län wag­tyň ba­ry­ber, Taň­ňy jan, si­ze ga­ra­şa­rys!
Şol ýyl 1986-njy ýyl­dy. Şeý­le­lik­de, Do­lu­han­da, Çi­li­de ýer­leş­ýän pag­ta­çy­lyk bö­lüm­le­ri­ne me­de­ni hyz­mat gu­ral­dy. Aman­şa­ga­pan oba me­de­ni­ýet öýü­niň baş­ly­gy Aşyr­gel­di­dir ýol­da­şy Ça­ry­gu­ly, bag­şy­lar Taň­ry­gu­ly­dyr Gün­dog­dy, Oraz­my­rat da­gy aý­dym-saz edip ber­di­ler. Daý­han­lar halk aý­dym-saz­la­ry­ny he­zil edip diň­le­di­ler.
Şol dö­wür­ler ýaz möw­sü­mi bo­lan­soň, Taň­ry­gu­ly bag­şy ga­wun eki­li­şi bi­len ga­ty gy­zyk­lan­dy:
– Bäh, nä­dip ek­ýä­ňiz-aý?! Me­nem äki­diň­se­ne şol ekin ýe­re, hem ga­wun eki­li­şi­ni gö­re­ýin, he­mem ýa­dy­gär­lik bo­lar ýa­ly özü­mem ga­wun ekip gö­re­ýin!
– Aý, hö­wes bi­len äki­de­ris,Taň­ňy ka­ka, ek­je­giň ga­wun bol­sun!
Taň­ry­gu­ly bag­şy şeý­dip, şü­dü­gär meý­dan­da maý­da­ly­na bar­ýan trak­to­ryň aza­lyn­da du­rup, ga­wun ekip baş­la­dy. Bu gy­zyk­ly işe der­rew ök­de­le­di. Gyş ga­wun­dyr wa­har­ma­nyň hal­ta-hal­ta çi­gi­di­ni ek­di, top­ra­ga to­hum sep­di. Şol eki­len ga­wun­lar şeý­le bir süý­ji bol­dy, şeý­le bir ta­gam­ly, be­re­ket­li-ha­syl­ly bol­dy, ýyg­nap ýe­tiş­seň, zor bol­du­gyň. Şol ge­zek­ki ha­syl «Taň­ňy bag­şyň eken ga­wun­la­ry» ady­nam al­dy.
Olar ýaz­ky ow­lak-gu­zy möw­sü­min­de ýa-da gyr­kym dö­wür­le­rin­de ço­pan­la­ryň go­şun­da hem bo­lup aý­dym-saz et­di­ler, mal­dar­la­ra he­zil ber­di­ler.
Taň­ry­gu­ly bag­şy­nyň aý­dym-saz go­ry ga­ty baý­dy, öz­bo­luş­ly lab­zy, şi­rin owa­zy bar­dy. Ol şu gün bir kö­çe­de aý­dym aýt­sa, er­te­si gap­da­lyn­da­ky kö­çe­de tu­tul­ýan to­ýa ge­çi­rer­di­ler, ol toý sow­lan­saň, beý­le­ki kö­çä ge­çi­rer­di­ler. Üç-dört gün­läp şol bir oba­nyň için­de aý­dym aýt­sa-da, halk eg­sil­mez­di, diň­leý­ji­si ýe­tik­di. Se­bä­bi bag­şy­nyň aý­dym­la­ryn­dan doý­ma ýok­dy, oňa hem­me­ler teş­ne­di. Ony hiç ki­miň­kä meň­ze­me­ýän owa­zy bi­len ta­na­ýar­dy­lar.
Ýur­du­my­zyň äh­li ýe­rin­de, äh­li we­la­ýat­la­ryn­da-da ony go­wy gör­ýär­di­ler. Bal­kan we­la­ýa­tyn­da bol­sa has-da hor­mat­lar­dy­lar, Gy­zy­lar­ba­da hem köp ça­gy­rar­dy­lar. Bir ge­zek to­ýa ba­ran­la­ryn­da Ata­baý Çarygulyew (Türkmenistanyň halk artisti) hem bar­dy. Ol Taň­ry­gu­ly­ny ta­na­nok­dy. Taň­ry­gu­ly aý­dym aý­dyp dur­dy. Ata­baý bagşy he­niz toý sah­na­syn­dan bär­räk­de oňa syn edip dur­dy. Şol bar­ma­na Taň­ry­gu­ly Ata­ba­ýyň bir aý­dy­my­ny ýe­ri­ne ýe­tir­di we­lin, Ata­baý bag­şy gö­ni sah­na ba­ra­ny­ny duý­man gal­dy. Ol buý­ra­la­nyp du­ran gür ga­ra saç­ly, bo­kur­dak jem­per­li, de­ri pen­jek­li, sy­rat­ly ýi­git Taň­ry­gu­ly­ny ýag­şy syn­la­dy-da oňa ýüzlendi:
– Taň­ňy bag­şy­my sen?
– Ha­wa.
– Ýaň­ky aý­dy­my nä­däý­diň-aý?
– Nä­me, oňar­ma­dym­my?
– Oňar­mar­syň­my, sen men­den go­wy aýt­dyň-a ony. Asyl se­niň beý­le se­siň, beý­le aý­dy­şyň bar eken-ow!
Ata­baý bag­şy şon­da Taň­ry­gu­la ju­da uly ba­ha be­rip­di.
1990-njy ýyl­da Aman­şa­ga­pan oba­syn­da iki toý bir gün­de tu­tul­dy. Bir toý­da bag­şy Ka­kyş Na­za­row aý­dym aýd­ýar­dy. Ol ýa­nyn­da­ky­lar­dan so­ra­dy:
– Nä­me, bu gün oba­ňyz­da iki toý bar­my?
– Ha­wa, iki toý bar.
– Ol toý­da kim aýd­ýar?
– Taň­ňy bag­şy aýd­ýar.
– Bä, şeý diý­se­ne, on­da to­ýuň ara­syn­da maý ta­pyp, ba­ryp, ha­ly­pa bi­len sa­lam­la­şyp gaý­dyp bol­maz­my­ka?
– Bo­lar, nä­me bol­man?!
Toý go­wy gy­zy­şan­soň, Ka­kyş Na­zar sa­zan­da­sy­na ýüz­len­di:
– Sen sa­zy uzag­rak ça­la­we­ri, ýaş­lar tans et­sin­ler, biz oňa çen­li ha­ly­pa bi­len sa­lam­la­şyp gaýt­jak.
– Ar­ka­ýyn gi­di­ber, özüm oňa­ra­ryn!
On­soň Ka­kyş beý­le­ki to­ýa ba­ryp, Taň­ry­gu­ly bi­len sa­lam­laş­dy, hal-ah­wal so­raş­dy. Soň hem şeý­le diý­di:
– Ha­ny, ha­ly­pa, biz üçin hem go­wy aý­dym­la­ryň bi­ri­ni aý­dyp ber.
Şon­da bag­şy «Dil­be­rim» di­ýen halk aý­dy­my­ny ýe­ri­ne ýe­tir­di.
Bag­şy­lar ony hor­mat­lar­dy­lar, «Taň­ňy bar» di­ýil­se, hök­man ba­ryp sa­lam­la­şar­dy­lar.
Nur­mu­ham­met Lot­dy­ýew hem bir oba­da Taň­ry­gu­ly bi­len bir gün­de aý­dym aýt­ma­ly bo­lup­dy. Baş­da ha­bar­syz bo­lan­soň, ýa­nyn­da­ky­la­ra os­lag­syz so­wal ber­di:
– Beý­le­ki toý­da kim aý­dym aýd­ýar?
– Taň­ňy bag­şy.
– Bäý-bä, Taň­ňy aýd­ýan bol­sa bi­ziň to­ýu­myz­da adam bir ga­lar­my­ka?
Ýaş bag­şy­lar ony şo­nuň ýa­ly sy­lar­dy­lar. Şä­girt­le­ri köp­di. Il­ki­ba­da­lar Mä­lik­ber­di Gu­ba­ýew Taň­ry­gu­ly­nyň aý­dym­la­ry­ny köp aý­dar­dy, soň öz ýo­lu­ny tap­dy. Taň­ry­gu­lu­da tu­tuş mä­re­kä­ni özü­ne çe­kip bil­ýän la­byz, üýt­ge­şik owaz bar­dy, he­mi­şe jan­ly ses­de aý­dar­dy, aý­dym aýt­ma­ly bol­sa, hiç wagt ýaý­dan­maz­dy.
Onuň se­si­niň de­re­je­si­ne ýet­mek köp­ler üçin ga­ty kyn­dy. Saz yl­myn­da äheň-ton di­ýil­ýän ugur bar: ine, kä­bir aý­dym­çy-bag­şy­lar Re-den baş­lap, Lia çen­li zor­dan çe­kim­li aý­dym­la­ry aýt­sa­lar, kä­si Sio çen­li ýe­tip bil­mez­di­ler. Taň­ry­gu­ly Do-dan baş­lap, gö­ni Oktawa çe­ki­mi­ne ba­ryp bi­ler­di. Iki gün, üç gün toý­da bol­sun, hiç se­si­ni ýi­tir­mez­di. Onuň ýa­nyn­da­ky sa­zan­da­la­ry hem hiç ýa­da­maz­dy. Bag­şy­nyň ni­ýe­ti­ne der­rew dü­şü­ner­di­ler: toý go­wy gy­zan­da, bag­şy ha­lys jo­şup, ýet­jek de­re­je­si­ne ýe­ten­de, in­di­ki aýt­jak aý­dy­my­nyň di­ňe baş­ky har­py­ny aý­dan­dan, sa­zan­da­la­ry şol aý­dy­myň sa­zy­ny ça­lyp baş­lar­dy­lar, bag­şy bir aý­dym­dan beý­le­kä ge­çen­de, sa­zan­da­lar saz­la­ryň üýt­geý­şi­niň se­pi­ni bil­dir­mez­li­ge çal­şar­dy­lar. Bag­şy dur­man, yz­ly-yzy­na üç-dört aý­dy­my aý­dar­dy, şon­da-da se­si üýt­ge­mez­di.
Taň­ry­gu­ly­nyň aý­dym­la­ryn­da älem-ja­ha­nyň gö­zel­lik­le­ri, dur­mu­şyň köp ta­rap­ly wa­ka­la­ry, yn­san ru­hun­da hem kal­byn­da bo­lup geç­ýän müň dür­li ah­wa­lat­lar, duý­gy-dü­şün­je­ler be­ýan edil­di. Ol aý­dym­lar adam­la­ry ýag­şy iş­le­re ruh­lan­dyr­dy, ýü­rek­le­re päk­lik, tä­miz­lik paý­la­dy, kö­ňül­ler­de yn­san­la­ra, ra­hat, bag­ty­ýar dur­mu­şa söý­gi oýar­dy, bir-bi­re­ge pyn­han ga­ra­ýan aşyk-mag­şuk­la­ryň yş­ky­ny, çek­ýän hes­ret­le­ri­ni, wy­sal bo­lan-u-bol­ma­dyk söý­gü­le­ri­niň owa­zy­ny ýaý­dy.

Bä­şim Ata­ýew.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА