Adam­lar ir­ki dö­wür­ler­den bä­ri wag­ty öl­çe­mek üçin dür­li usul­lar­dan we gu­ra­lar­dan peý­da­la­nyp­dyr­lar. Teh­ni­ka­nyň ös­me­gi ne­ti­je­sin­de wagt ba­ra­da­ky dü­şün­je hem üýt­gäp­dir.
Hy­taý­ly alym­lar wag­ty öl­çe­mek üçin tä­ze en­ja­my oý­lap tap­dy­lar. «Stron­si­um op­ti­ka ka­pa­sa­sy» at­ly sa­gat örän gys­ga wag­ty hem öl­çe­mä­ge ukyp­ly­dyr. Tä­ze en­ja­myň gel­jek­de se­kun­dyň kes­git­le­me­si­ni üýt­ge­dip bil­jek­di­gi bel­le­nil­ýär. Se­kunt il­ki­baş­da bir gü­nüň 86 müň 400-den bi­ri diý­lip kes­git­le­nip­di. Em­ma Ýe­riň Gü­nüň da­şyn­dan aý­la­nyş tiz­li­gi­niň üýt­ge­me­gi se­bäp­li bu usul yl­my öl­çeg­ler üçin ýet­mez­çi­lik edip baş­la­dy. Şol se­bäp­li 1967-nji ýyl­da se­kunt se­ziý-133 ato­my­nyň 9.192.631.770 yr­gyl­dy­sy­na gö­rä saz­lan­dy. Op­ti­ki sa­gat­lar­da bol­sa, ýag­ty­lyk tol­kun­la­ryn­dan yr­gyl­da­ýan stron­siý ýa­ly atom­lar ula­nyl­ýar. Bu atom­lar se­kunt­da 700 kat­ril­li­on yr­gyl­dy dö­re­dip, wag­ty se­ziý (hi­mi­ki ele­ment) sa­gat­la­ryn­dan has ta­kyk öl­çe­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär.
Hy­ta­ýyň Ylym we teh­no­lo­gi­ýa uni­wer­si­te­ti­niň hü­när­men­le­ri has duý­gur ul­ga­my oý­lap tap­dy­lar. Alym­la­ryň pi­ki­ri­çe, aşa ta­kyk şeý­le sa­gat­lar di­ňe wag­ty öl­çe­mekde däl, eý­sem, kos­mos bar­lag­la­ryn­da hem ula­ny­lyp bil­ner.
Her dört ýyl­dan bir ge­zek Pa­riž­de Hal­ka­ra mas­sa­lar we öl­çeg­ler baş mas­la­ha­ty ge­çi­ril­ýär. Wagt, uzyn­lyk we agyr­lyk ýa­ly öl­çeg­le­riň kes­git­len­me­gi­ne gaý­ta­dan ga­ral­ýan bu maslahatda hy­taý­ly hü­när­men­le­riň teklip edýän se­kun­dyň tä­ze kes­git­le­me­si bi­len bag­ly netijä gelerler. Öl­çeg­le­re ba­gyş­la­nan hal­ka­ra mas­la­hat şu ýy­lyň 13-15-nji okt­ýab­ryn­da ge­çi­ri­ler. Em­ma bu me­se­lä 2030-njy ýyl­da­ky ýyg­nak­da ga­ral­ma­gy­na ga­ra­şyl­ýar.
Yl­my bar­la­gyň ne­ti­je­le­ri «Met­ro­lo­gia» žur­na­lyn­da çap edil­di.

Myrat Baýramgeldiýew,
Türkmen döwlet maliýe institutynyň talyby.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА