BMG-niň Baş As­samb­le­ýa­sy­nyň 80-nji ses­si­ýa­sy­nyň 64-nji ple­nar mej­li­sin­de Türk­me­nis­ta­nyň baş­lan­gy­jy bi­len «Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň dur­nuk­ly ulag bo­ýun­ça on­ýyl­ly­gy (2026–2035-nji ýyl­lar)» at­ly Ka­rar­na­ma bi­ra­gyz­dan ka­bul edil­di.
Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň dur­nuk­ly ulag bo­ýun­ça on­ýyl­ly­gy­nyň (2026–2035-nji ýyl­lar) esa­sy mak­sa­dy dur­nuk­ly, inkl­ýu­ziw, el­ýe­ter­li, howp­suz we ener­gi­ýa taý­dan ne­ti­je­li ulag ul­gam­la­ry­ny dö­ret­mek bo­ýun­ça bi­le­lik­dä­ki çä­re­le­ri tiz­leş­dir­mek­dir. On­ýyl­lyk dün­ýä bo­ýun­ça pes ýa-da nol de­re­je­li zy­ňyn­dy­la­ry bo­lan inf­rast­ruk­tu­ra­la­ry dö­ret­mä­ge gö­nük­di­ri­lip, 2030-njy ýy­la çen­li Dur­nuk­ly ösüş gün ter­ti­bi­ni gol­da­ýar.
Onýyllyk aşakdaky möhüm maksatlary göz öňünde tutýar:
Yk­dy­sa­dy we dur­muş ösü­şe ýar­dam ber­mek: Ulag ul­gam­la­ry ga­ryp­ly­gy ara­dan aýyr­mak­da, yk­dy­sa­dy ösü­şi hö­wes­len­dir­mek­de we se­bi­ta­ra in­teg­ra­si­ýa­ny gol­da­mak­da mö­hüm orun eýe­le­me­li­dir.
Eko­lo­giýa dur­nuk­ly­lygy we howp­suz­lyk: Ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi­ne gar­şy gö­reş­mek, daş­ky gur­şa­wyň ha­pa­lan­ma­gy­ny azalt­mak we ýol he­re­ke­ti­niň howp­suz­ly­gy­ny üp­jün et­mek esa­sy we­zi­pe­le­riň ha­ta­ryn­da­dyr. 2021–2030-njy ýyl­lar üçin ýol he­re­ke­ti­niň howp­suz­ly­gy bo­ýun­ça çä­re­le­riň ikin­ji on­ýyl­ly­gy bi­len ut­ga­şyk­ly­gyň ze­rur­ly­gy äh­mi­ýet­li­dir.
San­ly öz­gert­me­ler: Ka­rar­na­mada ulag ul­gam­la­ry­nyň ne­ti­je­li­li­gi­ni, el­ýe­ter­li­li­gi­ni we howp­suz­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­mak­da eme­li aňyň hem-de iň tä­ze san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň or­nunyň bar­ha art­ýan­dy­gy yk­rar edil­ýär.
Hil taý­dan inf­rast­ruk­tu­ra­la­ry ös­dür­mek: Öza­ra bag­la­ny­şyk­ly ul­gam­la­ryň (aw­to­mo­bil ýol­la­ry, de­mir ýol­lar, ho­wa gat­naw­la­ry, de­ňiz ýol­la­ry we port­lar) ösü­şi­ni kä­mil­leş­dir­mek, yg­ty­bar­ly we eko­lo­gik taý­dan aras­sa inf­rast­ruk­tu­ra des­ga­la­ry­na hyz­mat et­mek.

Onýyllygyň maksatlaryny durmuşa geçirmegiň garaşylýan netijeleri we mehanizmleri:
Gö­zeg­çi­lik we ha­sa­bat­ly­lyk: Dur­nuk­ly ulag bo­ýun­ça bi­le­lik­dä­ki gu­ral­la­ry iş­läp taý­ýar­la­mak me­ýil­leş­di­ril­ýär, olar glo­bal, se­bit we mil­li gör­ke­zi­ji­le­riň üs­ti bi­len ösü­şi yzar­la­ma­ga müm­kin­çi­lik be­rer.
Hal­ka­ra hyz­mat­daş­lyk we se­riş­de­le­ri iş­jeň­leş­dir­mek: Ka­rar­na­ma hal­ka­ra ma­li­ýe gu­ra­ma­la­ry­na, köp­ta­rap­la­ýyn we iki­ta­rap­la­ýyn do­nor­lara, ösüş bank­la­ryna we hu­su­sy pu­da­ga, aý­ra­tyn-da ösüp bar­ýan ýurt­lar­da dur­nuk­ly ulag tas­la­ma­la­ry üçin ýe­ter­lik möç­ber­de se­riş­de­le­ri jemle­me­gi mas­la­hat ber­ýär.
Mil­li me­ýil­na­ma­la­ra in­teg­ra­si­ýa: Ag­za döw­let­le­re öz mil­li stra­te­gi­ýa­la­ry­ny On­ýyl­ly­gyň me­ýil­na­ma­sy bi­len saz­laş­dyr­mak we dur­nuk­ly ula­gy ösüş me­ýil­na­ma­la­ry­na goş­mak tek­lip edil­ýär.
Gö­zeg­çi­lik tap­gyr­la­ry: 2030-njy ýyl­da BMG-niň dur­nuk­ly ulag bo­ýun­ça üçün­ji Glo­bal kon­fe­ren­si­ýa­sy­nyň çäk­le­rin­de ara­lyk sel­jer­me ge­çi­ril­me­gi, 2035-nji ýyl­da bol­sa umu­my ne­ti­je­le­ri ba­ha­lan­dyr­mak we 2035-nji ýyl­dan soň­ky dö­wür üçin ösüş ugur­la­ry­ny kes­git­le­mek mak­sa­dy bi­len jem­leý­ji kon­fe­ren­si­ýa ge­çi­ril­me­gi me­ýil­leş­di­ril­ýär.
Dur­nuk­ly ula­gyň Bü­tin­dün­ýä gü­ni (26-njy no­ýabr) her ýyl ga­za­ny­lan ösüş­le­ri be­ýan et­mek we tä­ze meý­le­tin borç­na­ma­la­ry yg­lan et­mek üçin plat­for­ma hök­mün­de ula­ny­lar.
Şeý­le­lik­de, dur­nuk­ly ulag bo­ýun­ça on­ýyl­lyk dün­ýä möç­be­rin­de ulag ul­ga­my­nyň «ope­ra­si­on ul­ga­my­ny» uly de­re­je­de tä­ze­läp, tä­ze de­re­jä çy­kar­mak bi­len de­ňeş­di­ri­lip bil­ner. Öň ul­ga­myň iş­leý­şin­de bök­denç­lik­ler bo­lup, daş­ky gur­şa­wy ha­pa­lap, hem­me­ler üçin el­ýe­ter­li bol­ma­dyk bol­sa, 2035-nji ýy­la çen­li BMG adam­lar we ha­ryt­lar üçin he­re­ke­ti ak­gyn­ly, eko­lo­gik taý­dan aras­sa we howp­suz et­jek tä­ze şert­le­ri dö­ret­me­gi, äh­li ýurt­la­ry bir bi­te­wi, ne­ti­je­li ul­ga­ma bir­leş­dir­me­gi mak­sat edin­ýär.

Hydyr ALLABERDIÝEW,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň talyby.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА