2026-njy ýyl­da dün­ýä meş­hur su­rat­keş Pab­lo Pi­kas­so­nyň dog­lan gü­nü­niň 145 ýyl­ly­gy ýo­ka­ry de­re­je­de bel­le­nil­ýär. Ol 1881-nji ýy­lyň okt­ýabr aýy­nyň 25-ine Is­pa­ni­ýa­nyň gü­nor­ta­syn­da­ky Ma­la­ga at­ly port-şä­he­rin­de dün­ýä in­ýär. Maş­ga­la­da Pi­kas­so dört do­ga­nyň iň ulu­sy bo­lup­dyr. Ol su­rat mu­gal­ly­my bo­lup iş­län ka­ka­sy Ho­se Ru­is Blas­ko­dan sun­ga­ta bo­lan hö­we­si, çe­per­çi­lik usul­lar hak­da­ky esa­sy dü­şün­je­le­ri alyp­dyr we ti­za­ra bu ugur­dan kä­mil­le­şip baş­lap­dyr.
Pi­kas­so baş­lan­gyç çe­per­çi­lik bi­li­mi­ni ýer­li sun­gat mek­de­bin­de al­ýar. 1895-nji ýyl­da tu­tuş maş­ga­la­sy bi­len bir­lik­de Bar­se­lo­na gö­çüp ba­ryp, ol ýer­de hü­nä­ri­ni kä­mil­leş­dir­mek mak­sa­dy bi­len, 14 ýa­şyn­da La-Lon­ha­nyň ne­pis sun­gat­lar mek­de­bi­ne gir­ýär we iki ýyl­dan soň, 1897-nji ýyl­da Mad­rid­dä­ki San-Fer­nan­do­nyň ady­ny gö­ter­ýän ne­pis sun­gat­lar aka­de­mi­ýa­sy­na ge­çi­ril­ýär. Bu ýer­de Pi­kas­so bir ýy­la go­laý okap­dyr. Su­rat­keş oku­wy­ny do­ly ta­mam­la­man, dün­ýä­niň en­çe­me şä­her­le­ri­ne sy­ýa­hat edip baş­la­ýar, bel­li mu­zeý­le­re aý­lan­ýar we gö­ren zat­la­ryn­dan tä­sir­le­nip, öz­bo­luş­ly su­rat­keş hök­mün­de ta­na­lýar.
Pab­lo Pi­kas­so­nyň dö­re­di­ji­li­gi je­mi on tap­gy­ra bö­lün­ýär: ir­ki dö­wür (1889-1900 ý.), ma­wy dö­wür (1901-1904 ý.), gül­gü­ne dö­wür (1905-1906 ý.), af­ri­kan dö­wür (1906-1907 ý.), ku­bizm döw­ri (1908-1921 ý.), nus­ga­wy dö­wür (1917-1925 ý.), sýur­rea­lizm döw­ri (1925-1937 ý.), uruş döw­ri (1937-1945 ý.), uruş­dan soň­ky dö­wür (1946-1954 ý.), giç­ki dö­wür (1954-1973 ý.). Bu dö­wür­le­riň her bi­ri­ne öz­bo­luş­ly şe­kil­len­di­riş sun­ga­ty usu­ly we ugur­la­ry mah­sus­dyr. Pi­kas­so şah­sy dü­şün­je­le­ri­ne da­ýa­nyp, sun­gat­da tä­ze-tä­ze duý­gu­la­ry, tä­sir­le­ri esas­lan­dy­ryp­dyr, öz eser­le­ri bi­len el­my­da­ma tä­ze­le­nip dur­ýan dur­muş ha­ky­ka­ty­ny aň­la­dyp­dyr. Onuň eser­le­rin­de dür­li te­kiz­lik­ler we geo­met­rik şe­kil­ler (ýa­rym te­ge­lek, te­ge­lek, üç­burç­luk, gö­nü­burç­luk, ine­dör­dül, kub we ş.m.) öza­ra ke­si­şip­dir. Şeý­le­lik­de, su­rat­keş ji­si­miň haý­sy­dyr bir ener­gi­ýa mer­ke­zi­ni, onuň iç­ki ma­ny-maz­mu­ny­ny ýü­ze çy­ka­ryp­dyr.


Köp­ta­rap­la­ýyn us­sat su­rat­keş Pab­lo Pi­kas­so XX asyr­la­ryň re­for­ma­to­ry bol­mak bi­len, çalt dep­gin­de tä­ze­le­nip du­ran dö­wür bi­len aýak­daş gi­dip­dir. Ol na­tu­ra­liz­miň çä­gin­den çy­kyp, sun­ga­tyň öw­re­ni­ji­lik, akyl ýe­ti­riş we­zi­pe­sin­den el çe­kip­dir. Su­rat­ke­şiň eser­le­ri onuň ýa­şan döw­rü­niň hä­si­ýet­li aý­ra­tyn­lyk­la­ry bi­len saz­la­şyk­da pi­kir­le­riň hem-de duý­gu­la­ryň bir­leş­me­sin­den ke­mal ta­pyp­dyr. Pi­kas­so­ny hä­zir­ki­za­man şe­kil­len­di­riş sun­ga­ty­nyň ösü­şin­de tä­ze aky­my dö­re­den uçur­syz ze­hin di­ýip ha­sap­la­mak bo­lar.
Pab­lo Pi­kas­so uzak dö­re­di­ji­lik ýo­lu­nyň do­wa­myn­da sun­ga­tyň we çe­per­çi­lik ga­ra­ýyş­la­ry­nyň esa­sy­ny ke­ma­la ge­ti­ren köp­san­ly açyş­la­ry et­di. Ol il­kin­ji bo­lup tä­ze şe­kil­le­ri dö­re­dip, geç­mi­şiň nus­ga­wy şe­kil­len­di­riş usul­la­ry­ny ret edip­dir. Su­rat­keş öz eser­le­ri­ni dö­ret­mek­de güý­jü­ni hem wag­ty­ny gaý­gyr­man, tu­tuş dur­ky bi­len iş­läp­dir. 91 ýyl ömür sü­ren su­rat­keş el­my­da­ma ken­di­riň öňün­de zäh­met çe­kip­dir. Ol öz döw­rü­niň us­sat su­rat­ke­şi bol­mak bi­len, sun­gat­da tä­ze­çil­li­ge ýol açyp, şol dö­wür­dä­ki ka­da öw­rü­len kö­ne ga­ra­ýyş­la­ra gar­şy çy­kyp­dyr. Onuň dö­re­di­ji­li­gi tu­tuş döw­ri kes­git­län en­çe­me sun­gat akym­la­ry­ny we çe­per­çi­lik ugur­la­ry­ny öz içi­ne al­ýar. Us­sa­dyň eser­le­ri­ne dün­ýä­niň dür­li kün­jek­le­rin­de ýa­şan su­rat­keş­ler öý­kü­nip­dir­ler, onuň pi­kir­le­ri­ne eýe­ren us­sat­lar äh­li dö­wür­ler­de hem bar. Mu­ňa my­sal hök­mün­de Türk­me­nis­ta­nyň halk su­rat­ke­şi Ýar­ly Baý­ra­mo­wyň dö­re­di­ji­li­gi aý­ra­tyn bel­len­mä­ge my­na­syp­dyr. Us­sat nak­ga­şyň köp­ýyl­lyk göz­leg­le­ri­niň ne­ti­je­sin­de ke­ma­la ge­len abst­rakt şe­kil­len­di­riş öz­bo­luş­ly­ly­gy üçin «Baý­ra­mo­wyň çe­per­çi­lik aky­my» diý­lip at­lan­dy­ryl­ýar. Ol Pi­kas­so­nyň yzy­ny ýö­re­di­ji­le­riň bi­ri bol­mak bi­len, «türk­men­le­riň Pi­kas­so­sy» diý­lip hem at­lan­dy­ryl­ýar. Se­bä­bi Pi­kas­so­nyň tä­si­ri as­tyn­da türk­men su­rat­ke­şi­niň dö­re­di­ji­lik pi­kir­len­me­si we çe­per­çi­lik gö­rüş uky­by öz­ge­rip­dir. Ýar­ly Baý­ra­mow döw­re­bap çe­per­çi­lik aky­my­nyň ýö­rel­ge­le­ri­ne da­ýan­mak bi­len, aras­sa reňk­le­ri ula­nyp, te­bi­ga­ta, adam­zat dur­mu­şy­na ýüz­len­ýär. Ol öz eser­le­ri­ni dö­ret­mek­de nak­gaş­ly­gyň öz­bo­luş­ly güý­ji bi­len ut­gaş­ýan çy­zyk­la­ryň ma­te­ma­ti­ki ta­kyk­ly­gyn­dan hem-de dog­ru­ly­gyn­dan ugur al­ýar. Onuň köp­ta­rap­ly dö­re­di­ji­li­gi bel­li bir ser­he­di-çä­gi bol­ma­dyk gel­je­ge gö­nük­di­ri­len­dir.
Bi­ziň döw­rü­miz­de Pab­lo Pi­kas­so­nyň dö­re­di­ji­li­gi­ has iç­gin öw­re­ni­lip, iň ýör­gün­li su­rat­keş­le­riň bi­ri hök­mün­de ta­nal­ýar.
Onuň dö­re­di­ji­li­gi ösüp gel­ýän ýaş ne­sil­ler üçin gö­rel­de mek­de­bi­dir. Hä­zir­ki wagt­da us­sat su­rat­ke­şiň iň naý­ba­şy eser­le­ri Bar­se­lo­na şä­he­rin­dä­ki Pi­kas­so­nyň mu­ze­ýin­de sak­lan­ýar.

Se­lim RA­SU­LOW,
žur­na­list.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА