Gyş pas­ly­nyň gel­me­gi bi­len jan­ly-jan­dar­lar­dyr mör-mö­jek­le­riň kö­pü­si gyş uku­sy­na gid­ýär. Bu pa­syl­da te­bi­gat ap-ak do­na bü­re­nip, der­ýa­lar­dyr köl­le­riň ýü­zi bol­sa, buz bi­len ör­tül­ýär. Ho­wa­nyň so­wuk gün­le­ri uçup ýö­ren gar­ga­dyr gyr­da iý­mit göz­läp ýö­ren tow­şa­na ga­bat ge­läý­me­seň, te­bi­ga­ty üm­süm­lik gur­şap al­ýar. Me­ge­rem, do­ňan su­wuň (aka­ba, köl) üs­tün­de buz­da typ­mak we gar zyň­şyp oý­na­mak gyş pas­ly­nyň iň gy­zyk­ly güý­men­je­le­ri bol­sa ge­rek. Eý­sem, siz bu­zuň üs­tün­de typ­ýan wag­ty­ňyz buz gat­la­gy­nyň aşa­gyn­da ba­lyk­la­ryň nä­dip ýa­şa­ýan­dy­gy ba­ra­da pi­kir edip gör­dü­ňiz­mi?!
Gyş pas­ly­nda beý­le­ki jan­ly-jan­dar­lar ýa­ly ba­lyk­lar hem ho­wa şer­ti­ne gö­rä he­re­ket edip baş­la­ýar­lar. Ba­lyk­lar be­de­ni­niň tem­pe­ra­tu­ra­sy­ny ka­da­ly sak­la­mak üçin ha­ýal he­re­ket ed­ýär­ler hem-de köp­räk dynç al­ýar­lar. Ho­wa­nyň tem­pe­ra­tu­ra­sy 4 de­re­je­den aşak dü­şen­de kö­lüň ýo­kar­ky gat­la­gy doň­ýar we 2-3 metr çuň­lu­ga çen­li suw örän so­wa­ýar. Şeý­le­lik­de, dy­kyz su­wuň aşa­gyn­da­ky ba­lyk­lar ýy­ly­ly­gy sak­la­mak we ka­da­ly dem al­mak üçin kö­lüň düý­bü­ne ta­rap gid­ýär­ler. Hü­när­men­le­riň bel­le­me­gi­ne gö­rä, çuň bol­ma­dyk suw­da ýa­şa­ýan ba­lyk­lar gyş pas­ly­nda su­wa ga­çan gu­ran agaç­la­ryň ýa-da da­şyň kö­we­gin­de wagt­la­ýyn mes­gen tut­ýar­lar. Buz jaý­ryk­la­ry, uly daş­lar ýa-da gu­ran agaç­lar ba­lyk­la­ryň ýa­şa­ma­gy­na we be­de­ni­niň ýy­ly­ly­gy­ny ka­da­ly sak­la­ma­gy­na ýar­dam ed­ýär. Ba­lyk­la­ryň kö­pü­si ho­wa­nyň so­wa­ma­gy bi­len su­wuň 9-12 met­re çen­li çuň­lu­gy­na gö­çüp gid­ýär­ler. Da­şy teň­ňe­li jan­dar­la­ryň kä­bi­ri bol­sa su­wuň ýal­pak ýe­rin­de pal­çy­ga göm­lüp ýa­typ, gyş­dan çyk­ýar.
Ba­lyk­lar gyş­da nä­me iý­ýärler?
Ho­wa­nyň so­wa­ma­gy bi­len ba­lyk­la­ryň be­de­ni­niň alyş-çal­şy­gy (me­ta­bo­lizm) örän ha­ýal­la­ýar. Şol se­bäp­li ba­lyk­lar örän ha­ýal he­re­ket ed­ýär­ler we kä­wagt iý­mit­len­ýär­ler. Adat­ça, ot iý­ýän ba­lyk­lar bu­zuň as­tyn­da ýa­şa­mak­da ejir çe­kip, iý­mit ýet­mez­çi­li­gi bi­len bag­ly köp kyn­çy­lyk­la­ry baş­dan ge­çir­ýär­ler. Ýyr­ty­jy ba­lyk­lar bol­sa, iý­mit ýet­mez­çi­li­gi­ne mä­täç­lik duý­ma­ýar­lar. Gyş pas­lyn­da su­wuň düý­bün­de ösüm­li­giň ýok­du­gy se­bäp­li, ot iý­ýän ba­lyk­lar hem mör-mö­jek­ler bi­len oň­ňut et­me­li bol­ýar.
Ba­lyk­lar An­tark­ti­da­da nä­dip ýa­şa­ýarlar?
An­tark­ti­dada ba­lyk­la­ryň äh­li gör­nü­şi ýa­şap bil­me­ýär. So­wuk ma­te­rik­de da­şy teň­ňe­li jan­da­ryň An­tark­ti­da gy­ýak diş­li ba­ly­gy, An­tark­ti­da kü­müş ba­ly­gy, ak gan­ly ba­lyk, pa­ta­go­ni­ýa gy­ýak diş­li ba­ly­gy we ulit­ka buz ba­ly­gy ýa­ly gör­nüş­le­ri ýa­şa­ýar. Ba­ly­gyň bu gör­nüş­le­ri­niň ga­nyn­da te­bi­gy an­tif­riz be­lo­gy bo­lup, su­wuň tem­pe­ra­tu­ra­sy nol­dan aşak dü­şen­de hem doň­maz­dan ýa­şap bil­ýär­ler. Pol­ýar ba­lyk­la­ry­nyň kö­pü­si ýyr­ty­jy ba­lyk­la­ra de­giş­li bo­lup, de­ňiz jan­dar­la­ry bi­len iý­mit­len­ýär­ler. An­tark­ti­da­da su­wuň so­wuk­ly­gy or­ta­ça -2 de­re­je­de sak­lan­ýar.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА