Hä­zir­ki dö­wür­de dün­ýä­niň köp ýurt­la­ryn­da bol­şy ýa­ly, ýur­du­myz­da hem in­no­wa­si­on ösü­şiň esa­sy ugur­la­ry­nyň bi­ri san­ly ul­ga­myň ös­dü­ril­me­gi bo­lup dur­ýar. San­ly yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ke­ma­la gel­me­gi di­ňe bir yk­dy­sa­dy ösü­şi däl, eý­sem, jem­gy­ýe­tiň äh­li ul­gam­la­ry­nyň döw­re­bap­laş­dy­ryl­ma­gy­ny üp­jün ed­ýär.
Soň­ky ýyl­lar­da Di­ýa­ry­myz­da mag­lu­mat-ara­gat­na­şyk teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ny giň­den or­naş­dyr­mak bo­ýun­ça uly iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar. Döw­let ta­ra­pyn­dan ka­bul edi­len mak­sat­na­ma­lar esa­syn­da in­ter­net ul­ga­my­nyň el­ýe­ter­li­li­gi gi­ňel­dil­ýär, elekt­ron hyz­mat­la­ryň sa­ny art­dy­ryl­ýar hem-de döw­let eda­ra­la­ry­nyň işi­ne san­ly çöz­güt­ler üs­tün­lik­li or­naş­dy­ryl­ýar. Bu bol­sa ra­ýat­la­ra hyz­mat et­me­giň tiz­li­gi­ni we hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­ga ýar­dam ber­ýär.
Giň ge­rim­li san­ly öz­gert­me­ler «Türk­me­nis­tan­da san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­ti ös­dür­me­giň 2026 – 2028-nji ýyl­lar üçin Döw­let mak­sat­na­ma­sy­nyň» çä­gin­de al­nyp ba­ryl­ýar. Res­mi­na­ma 5G teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ny, bu­lut hyz­mat­la­ry­ny, uly mag­lu­mat­la­ry (big da­ta), zat­la­ryň in­ter­ne­ti­ni (IoT) we fin­te­hi or­naş­dyr­ma­gy, şeý­le hem elekt­ron hö­kü­me­ti, te­le­me­di­si­na­ny we uzak­dan bi­li­mi döw­re­bap­laş­dyr­ma­gy öz içi­ne al­ýar.
Eme­li aňy ulan­mak ar­ka­ly sy­nag tas­la­ma­la­ry eý­ýäm dört pu­dak­da – bi­lim, sag­ly­gy go­ra­ýyş, oba ho­ja­ly­gy we ýol he­re­ke­ti­ni do­lan­dyr­mak ul­gam­la­ryn­da işe gi­ri­zil­di. Şol bir wagt­da Ar­ka­dag şä­he­rin­de öň­de­ba­ry­jy san­ly çöz­güt­le­ri ulan­mak ar­ka­ly, gur­lu­şy­gyň ikin­ji tap­gy­ry do­wam ed­ýär; IT-mer­kez­le­ri paý­tag­ty­myz­da hem-de Ar­ka­dag şä­he­rin­de dö­re­dil­ýär.
Go­laý­da ýur­du­my­zyň Ara­gat­na­şyk mi­nistr­li­gi bi­len «Mu­roo­sys­tems Cor­po­ra­ti­on» kom­pa­ni­ýa­synyň arasynda mag­lu­mat­la­ry iş­läp taý­ýar­la­ýyş mer­kez­le­ri­ni dö­ret­mek we döw­re­bap­laş­dyr­mak ug­run­da öza­ra dü­şü­niş­mek ba­ra­da­ky Äht­na­ma gol çekildi. Yla­la­şykda san­ly dü­züm ul­ga­myn­da hal­ka­ra stan­dart­la­ry­na la­ýyk­lyk­da we döw­re­bap teh­no­lo­gik çöz­güt­le­ri ulan­mak ar­ka­ly, ýur­duň çä­gin­de tä­ze da­ta-mer­kez­le­ri­ni gur­mak bo­ýun­ça bi­le­lik­dä­ki iş­le­r göz öňün­de tutul­ýar.
San­ly ul­gam yk­dy­sa­dy­ýe­tiň dür­li pu­dak­la­ryn­da, aý­ra­tyn-da bi­lim, sag­ly­gy go­ra­ýyş, ma­li­ýe we ulag ul­gam­la­ryn­da mö­hüm orun eýe­le­ýär. My­sal üçin, bi­lim ul­ga­myn­da on­laýn okuw plat­for­ma­la­ry­nyň or­naş­dy­ryl­ma­gy ýaş­la­ryň döw­re­bap bi­lim al­ma­gy­na giň müm­kin­çi­lik­le­ri dö­red­ýär. Şeý­le hem sag­ly­gy go­ra­ýyş ul­ga­myn­da elekt­ron sag­lyk kar­ta­la­ry­nyň ula­nyl­ma­gy luk­man­çy­lyk hyz­mat­la­ry­nyň ne­ti­je­li­li­gi­ni ýo­kar­lan­dyr­ýar.
In­no­wa­si­on ösü­şiň mö­hüm bö­le­gi hök­mün­de star­tap tas­la­ma­la­ra hem aý­ra­tyn üns be­ril­ýär. Ýaş te­le­ke­çi­ler üçin dö­re­dil­ýän müm­kin­çi­lik­ler tä­ze teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň peý­da bol­ma­gy­na we ola­ryň önüm­çi­li­ge or­naş­dy­ryl­ma­gy­na şert dö­red­ýär. Bu bol­sa ýur­duň yk­dy­sa­dy kuw­wa­ty­nyň art­ma­gy­na oňyn tä­sir ed­ýär.
Şeý­le­lik­de, Türk­me­nis­tan­da san­ly ul­ga­myň ös­dü­ril­me­gi in­no­wa­si­on ösü­şiň mö­hüm şer­ti bo­lup, ol ýur­duň hal­ka­ra de­re­je­sin­dä­ki bäs­deş­li­ge ukyp­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar. Gel­jek­de bu ugur­da al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň has-da giň ge­ri­me eýe bol­jak­dy­gy­na ynam bil­di­ril­ýär.

Medetmuhammet HAJYÝEW,
Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň dil öwreniş bölüminiň mugallymy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА