Hä­zir­ki wagt­da dün­ýä­de der­ýa­la­ryň ulu­ly-ki­çi­li müň­ler­çe­si bar. Iň uzyn der­ýa Nil der­ýa­sy bo­lup, iň bol suw­lu­sy Ama­zon­ka ha­sap­lan­ýar. Alym­lar ýa­kyn­da hä­zir­ki wagt­da Ýer ýü­zün­de bar bo­lan der­ýa­la­ryň ara­syn­da iň ga­dy­my­sy­nyň Awst­ra­li­ýa­da­ky Fin­ke der­ýa­sy­dy­gy­ny anyk­la­dy­lar. Bu der­ýa­nyň ýa­şy 300 – 400 mil­li­on ýyl tö­we­re­gi diý­lip çak edil­ýär.
Dag çeş­me­si­niň ge­lip go­şul­ma­gy bi­len jo­şup ak­ýan ga­dy­my der­ýa bir­nä­çe ha­na­dan yba­rat. De­mir­ga­zyk we Gü­nor­ta Awst­ra­li­ýa­nyň çä­gin­de ýer­leş­ýän Fin­keniň uzynl­ygy 640 ki­lo­met­re ba­ra­bar. Gu­rak­çy­lyk se­bäp­li bu der­ýa ýy­lyň köp bö­le­gin­de bi­ri-bi­rin­den üz­ňe suw how­dan­la­ry­na öw­rü­lip, ýy­gy-ýy­gy­dan gu­rap gal­ýar. Alym­lar geo­lo­gik mag­lu­mat­la­ra esas­la­nyp, der­ýa­nyň tö­we­re­gin­dä­ki çö­kün­di gat­lak­lar­da­ky we dag jyns­la­ryn­da­ky ra­dio­nuk­lid­le­riň muk­da­ry­ny sel­jer­di­ler. Ne­ti­je­de, der­ýa­nyň De­won (419-359 mil­li­on ýyl ozal) ýa-da Daş­kö­mür (359-299 mil­li­on ýyl ozal) döw­rün­de dö­rän­di­gi­ anyk­la­nyl­dy. Fin­ke der­ýa­sy Mak­Don­nell dag ge­riş­le­rin­den göz­ba­ş alyp, aýa­gy Simp­son çö­lün­de gu­tar­ýar.
Der­ýa­nyň uzak ýyl­la­ryň do­wa­myn­da akyp dur­ma­gy se­bi­tiň tek­to­nik dur­nuk­ly­ly­gy we do­ňak­ly­gyň bol­maz­ly­gy bi­len dü­şün­di­ril­ýär. Awst­ra­li­ýa­da­ky Fin­ke pla­to­sy örän uzak wagt­lap di­ýen ýa­ly üýt­gew­siz ga­lyp­dyr. Ol ýer­de 100 mil­li­on ýy­lyň do­wa­myn­da düýp­li tek­to­nik iş­jeň­lik bol­man­dyr. Bu bol­sa der­ýa­nyň uzak ta­ry­hy baş­dan ge­çir­me­gi­ne we gi­ňel­me­gi­ne müm­kin­çi­lik be­rip­dir.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА