2025-nji ýy­lyň esa­sy wa­ka­la­ry

2025-nji ýyl dün­ýä sy­ýa­sa­tyn­da uly öz­ge­riş­le­riň, tä­ze saý­law­la­ryň we ta­ry­hy sam­mit­le­riň geçirilen ýy­ly bol­dy. ABŞ-da­ky hä­ki­mi­ýet çal­şy­gyn­dan baş­lap, Ýew­ro­pa­da­ky möh­le­tin­den öň­ki saý­law­la­ra, şeý­le hem kos­mos bar­lag­la­ryn­da­ky tä­ze sep­git­le­re çen­li köp san­ly wa­ka­lar gel­jek­ki on­ýyl­ly­gyň ug­ru­ny kes­git­le­di. Aşak­da­ky hro­no­lo­gi­ýa­da 2025-nji ýy­lyň iň äh­mi­ýet­li sy­ýa­sy, jem­gy­ýet­çi­lik we yl­my wa­ka­la­ry barada gys­ga­ça maglumat berildi.

1-nji ýan­war. Bol­ga­ri­ýa we Ru­my­ni­ýa Şen­gen zo­la­gy­nyň do­ly hu­kuk­ly ag­za­la­ry bol­dy.
Pol­şa Ýew­ro­pa Bi­le­le­şi­gi­niň Ge­ňe­şi­ne baş­lyk­lyk et­mek ge­ze­gi­ni Weng­ri­ýa­dan ka­bul edip al­dy.
6-njy ýan­war. ABŞ-nyň Kong­re­si Do­nald Tram­pyň ýeň­şi­ni tas­syk­la­dy.
12-nji ýan­war. Hor­wa­ti­ýa­da Pre­zi­dent saý­law­la­ry­nyň ikin­ji tap­gy­ry ge­çi­ri­lip, ýur­duň Pre­zi­den­ti Zo­ran Mi­la­no­wiç ikin­ji möh­le­te gaý­ta­dan saý­lan­dy.
20-nji ýan­war. ABŞ-nyň 47-nji Pre­zi­den­ti Do­nald Tram­pyň ka­sam ka­bul ediş da­ba­ra­sy geçirildi.
26-njy ýan­war. Be­la­rus­da Pre­zi­dent saý­law­la­ry ge­çi­rilip, Pre­zi­dent Alek­sandr Lu­ka­şen­ko ýe­ňiş ga­zan­dy.
12-nji few­ral. Gre­si­ýa­da Pre­zi­dent saý­law­la­ry­nyň jem­leý­ji dör­dün­ji tap­gy­ry ge­çi­ril­di. Kons­tan­ti­nos Ta­su­las Pre­zi­dent saý­lan­dy.
23-nji few­ral. Ger­ma­ni­ýa­da möh­le­tin­den öň par­la­ment saý­law­la­ry ge­çi­ril­di. Frid­rih Mer­siň ýol­baş­çy­ly­gyn­da­ky «Hris­ti­an-de­mok­ra­tik bi­le­le­şi­gi» (HDB) uly ara­ta­pa­wut bi­len ýe­ňiş ga­zan­dy.
2-nji mart. Ame­ri­ka­nyň «Fi­ref­ly Ae­ros­pace» kom­pa­ni­ýa­sy­nyň «Blue Ghost» kos­mos ap­pa­ra­ty Aýyň üstüne ýum­şak go­nu­şy ama­la aşyr­dy.
9-njy mart. Mark Kar­ni Ka­na­da­nyň «Li­be­ral» par­ti­ýa­sy­nyň li­de­ri we Ka­na­da­nyň Prem­ýer-mi­nist­ri we­zi­pe­si­ne bel­le­nil­di.
13-nji mart. Gre­si­ýa­nyň Pre­zi­den­ti Kons­tan­ti­nos Ta­su­la­syň ka­sam ka­bul ediş da­ba­ra­sy boldy.
13-nji ap­rel. Ýa­po­ni­ýa­nyň Osa­ka şä­he­rin­de «EKSPO 2025: Bü­tin­dün­ýä ser­gi­siniň» açy­ly­ş dabarasy geçirildi.
6-njy maý. Olaf Şols we­zi­pe­sin­den çe­kil­di. Frid­rih Mers Ger­ma­ni­ýa­nyň tä­ze fe­de­ral Kans­le­ri bol­dy.
8-nji maý. Konk­law ame­ri­ka­ly Ro­bert Bre­wos­ty Rim pa­pa­sy saý­la­dy we ol Lew XIV ady­ny al­dy.
9-njy maý. 1941 – 1945-nji ýyllaryň Be­ýik Wa­tan­çy­lyk ur­şun­da ga­za­ny­lan ýeň­şiň 80 ýyl­ly­gy bel­le­nil­di.
11-nji maý. Albaniýada parlament saýlawlary. Edi Ramanyň ýolbaşçylygyndaky häzirki Sosialistik partiýa hökümetde köplügi eýeläp, gaýtadan saýlandy.
13-17-nji maý. Şweý­sa­ri­ýa­nyň Ba­zel şä­he­rin­de 69-njy «Ýew­ro­wi­de­ni­ýe» aý­dym-saz bäs­le­şi­gi ge­çi­ril­di.
18-nji maý. Ru­my­ni­ýa­nyň Pre­zi­dent saý­law­la­ry­nyň ikin­ji tap­gy­rynda Ni­ku­şor Dan ýe­ňiş ga­zan­dy.
1-nji iýun. Pol­şa­nyň Pre­zi­dent saý­law­la­ry­nyň ikin­ji tap­gy­rynda Ka­rol Naw­ros­kiý ýe­ňiş ga­zan­dy.
3-nji iýun. Ko­re­ýa Res­pub­li­ka­syn­da ge­çi­ri­len Pre­zi­dent saý­la­wyn­da Li Çže Mýon ýe­ňiş ga­zan­dy.
15-17-nji iýun. Ka­na­da­da G7 ýurt­la­ry­nyň 51-nji sam­mi­ti ge­çi­ril­di.
6-7-nji iýul. Bra­zi­li­ýa­nyň Rio-de-Ža­neý­ro şä­he­rin­de BRIKS sam­mi­ti ge­çi­ril­di.
6-njy aw­gust. Ka­rol Naw­ros­kiý Pol­şa­nyň Pre­zi­den­ti we­zi­pe­si­ne resmi taýdan gi­riş­di.
15-nji aw­gust. Al­ýas­ka­da Wla­di­mir Pu­tin bi­len Do­nald Tram­pyň ara­syn­da gep­le­şik­ler ge­çi­ril­di.
9-njy sent­ýabr. Nýu-Ýork­da BMG-niň Baş As­samb­le­ýa­sy­nyň 80-nji ses­si­ýa­sy açyl­dy.
19-njy okt­ýabr. Bo­li­wi­ýa­da äh­lu­mu­my saý­law­la­ryň ikin­ji tap­gy­rynda Rod­ri­go Pas ýe­ňiş ga­zan­dy.
24-nji okt­ýabr. Ir­lan­di­ýa­da Pre­zi­dent saý­law­la­rynda Ket­rin Kon­nol­li ýe­ňiş ga­zan­dy.
1-nji no­ýabr. Mü­sür­de Uly Mü­sür mu­ze­ýi­niň açy­lyş da­ba­ra­sy bol­dy.
10-21-nji no­ýabr. Bra­zi­li­ýa­nyň Be­len şä­he­rin­de COP30 (BMG-niň ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi ba­ra­da­ky mas­la­ha­ty) ge­çi­ril­di.
22-23-nji no­ýabr. Gü­nor­ta Af­ri­ka Res­pub­li­ka­sy­nyň Ýo­han­nes­burg şä­he­rin­de G-20 sam­mi­ti ge­çi­ril­di. Bu Af­ri­ka­da guralan il­kin­ji G-20 sam­mi­ti­dir.
14-nji de­kabr. Çi­li­de Pre­zi­dent saý­law­la­ry­nyň ikin­ji tap­gy­rynda Res­pub­li­kan par­ti­ýa­nyň dalaşgäri Ho­se An­to­nio Kast ýe­ňiş ga­zan­dy.