Tebigy täsinlik

Gü­nor­ta Ame­ri­ka­nyň mer­ke­zin­de ýer­leş­ýän Pan­ta­nal owa­dan te­bi­gy tä­sin­lik­le­riň bi­ri­dir. Bu tro­pik bat­ga­lyk Bra­zi­li­ýa­nyň, gün­do­gar Bo­li­wi­ýa­nyň we Pa­rag­wa­ýyň giň suw­ly meý­dan­la­ry­ny öz içi­ne al­ýar. Her ýyl suw joş­ma­la­ry bi­len ýüz­be-ýüz bol­ýan bu bat­ga­ly­gyň tut­ýan çä­gi ula­lyp-ki­çe­lip dur­ýar. Pan­ta­nal por­tu­gal di­lin­dä­ki «pânta­no» sö­zün­den ge­lip çy­kyp, «bat­ga­lyk» diý­me­gi aň­lad­ýar. 210 müň ine­dör­dül ki­lo­metr meý­da­ny eýe­le­ýän tro­pik bat­ga­lyk Pa­rag­waý der­ýa­sy­nyň Ku­ýa­ba, San-Lu­ren­su we Ta­kua­ri şa­ha­la­ry ar­ka­ly iý­mit­len­ýär. Bra­zi­li­ýa­nyň Bü­tin­dün­ýä mi­ra­sy­nyň sa­na­wy­na gi­ri­zi­len Pan­ta­nal 187,818 gek­tar köl­le­ri, der­ýa­la­ry, düz­lük­le­ridir to­kaý­la­ry öz içi­ne al­ýar. Ýy­lyň gu­rak­lyk möw­sü­min­de bat­ga­lyk­da sa­wan­na­lar, ot­luk meý­dan­lar, la­gun­lar we köl­ler peý­da bol­ýar.
Ösüm­lik we haý­wa­nat dün­ýä­si­ne baý bu ýer­de dynç al­mak, ge­ze­lenç et­mek ýat­dan çyk­ma­jak duý­gu­la­ry hö­dür­le­ýär. Te­bi­ga­ty öw­re­niji­le­ri, su­rat­çy­la­ry we eko-sy­ýa­hat­çy­la­ry haý­ran gal­dyr­ýan bat­ga­lyk­da ösüm­lik­le­riň 3 müň 500, guş­la­ryň 656, ba­lyk­la­ryň 325, süý­dem­di­ri­ji­le­riň 159, am­fi­bi­ýa­la­ryň 53 we süý­re­ni­ji­le­riň 98 gör­nü­şi ýa­şa­ýar. Bat­ga­lyk­da leň­ňeç iý­ýän til­ki, gü­nor­ta ta­man­dua­sy, bra­zil ta­pi­ri, ka­pi­ba­ra, Gü­nor­ta Ame­ri­ka koa­ti, ka­pu­çin maý­my­ny, ga­ra maý­myn, to­ko tu­ka­ny, sa­ry ana­kon­da, ýa­şyl igua­na­lar we köp san­ly kaý­man (kro­ko­dil) duş gel­ýär. Bat­ga­lyk­da ýyr­ty­jy­la­ryň köp bol­ma­gy ekoul­ga­myň çyl­şy­rym­ly­dy­gyn­dan ha­bar ber­ýär. Bat­ga­lyk­da seý­rek duş gel­ýän jan­dar­lar­dan gyr­my­zy it, bat­ga­lyk ke­ýi­gi we ägirt uly ar­ma­dil­lo hem ýa­şa­ýar. De­mir­ga­zyk Ame­ri­ka gö­çüp bar­ýan ýüz­ler­çe guş Pan­ta­nal­da düş­läp geç­ýär. Tro­pik bat­ga­lyk­da ýa­şa­ýan süm­bül ma­kau (iň uly to­ty), hin­di to­wu­gy­na meň­zeş gu­an ýi­tip git­mek how­py aban­ýan guş­lar ha­sap­lan­ýar. Şeý­le hem ba­lyk­çy bür­güt (osp­reý) we gy­zyl bo­ýun­ly uzyn leg­lek (ja­bi­ru) duş gel­ýär.
Ag­ra­my 160 ki­log­ra­ma, uzyn­ly­gy 2,7 met­re çen­li ýet­ýän, owa­dan guý­ru­gy bi­len ta­pa­wut­lan­ýan ýa­gu­ar­lar bat­ga­ly­gyň be­ze­gi ha­sap­lan­ýar. Ame­ri­ka­nyň iň uly pi­şi­gi bo­lan ýa­gu­ar­lar ýi­tip git­mek how­py aban­ýan jan­dar­la­ryň bi­ri­dir. Bat­ga­lyk­da kro­ko­di­le meň­zeş, kaý­man diý­lip at­lan­dy­ryl­ýan uzyn­ly­gy 2-2,5 met­re ýet­ýän süý­re­ni­ji­ler has köp duş gel­ýär. Pan­ta­nal se­bi­tin­de ýa­şa­ýan ila­tyň bel­le­me­gi­ne gö­rä, kaý­man­la­ryň sa­ny 35 mil­li­on­dan geç­ýär. Äpet süý­re­ni­ji­ler bat­ga­ly­gyň äh­li ýe­rin­de – köl­ler­de, la­gun­lar­da, der­ýa­nyň ke­nar­la­ryn­da we to­kaý­lyk­lar­da duş gel­ýär. Şol se­bäp­li sy­ýa­hat­çy­lar ýö­ri­te ýol­be­let­le­riň kö­me­gi ar­ka­ly se­ýil­gäh­le­re ge­ze­lenç ed­ýär­ler.
Tro­pik bat­ga­lyk­da ýa­şa­ýan tä­sin jan­dar­la­ryň ýe­ne bi­ri hem ägirt uly ga­ryn­ja iý­ýän jan­dar­dyr. Uzyn­dan in­çe bu­run­ly, ki­çi­jik göz­li we gu­lak­ly, hüž­že­rip du­ran guý­ruk­ly bu jan­dar her gün 30 mü­ňe çen­li mör-mö­jek iý­ýär. Bat­ga­lyk­da agaç­la­ryň ara­syn­da sal­la­nyp du­ran sa­ry ana­kon­da­ny gö­re­niň­de, en­da­myň ti­ke­nek­läp gid­ýär. Ýö­ne bu uzyn süý­re­ni­ji­ler zä­her­siz­di­gi se­bäp­li ada­ma howp­suz ha­sap­lan­ýar. Bat­ga­lyk­da sa­ry ana­kon­da­dan baş­ga, ýa­şyl ana­kon­da hem duş gel­ýär. Uzyn­ly­gy 9 met­re, ag­ra­my 250 ki­log­ra­ma ýet­ýän bu ýy­lan­lar ba­lyk we suw jan­dar­la­ry bi­len iý­mit­len­ýär­ler. Pan­ta­nala her ýyl 1 mil­li­on­dan gow­rak sy­ýa­hat­çy bar­ýar.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА