Hä­zir­ki wagtda daş­ky gur­şa­wy go­ra­mak, bio­lo­gik dür­lü­li­gi sak­la­mak, te­bi­gy baý­lyk­lar­dan re­je­li peý­da­lan­mak we eko­lo­gik howp­suz­ly­gy üp­jün et­mek dün­ýä jem­gy­ýet­çi­li­gi­niň öňün­de du­ran mö­hüm we­zi­pe­le­riň ha­ta­ryn­da dur­ýar. Ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi, çöl­leş­mek, ýer­le­riň za­ýa­lan­ma­gy, suw se­riş­de­le­ri­niň azal­ma­gy we te­bi­gy ekoul­gam­la­ryň bo­zul­ma­gy ýa­ly me­se­le­ler döw­let­le­riň ara­syn­da giň ge­rim­li hyz­mat­daş­ly­gyň ýo­la go­ýul­ma­gy­ny ta­lap ed­ýär. Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, dün­ýä­niň te­bi­gy mi­ra­sy­ny go­rap sak­la­ma­ga gö­nük­di­ri­len hal­ka­ra baş­lan­gyç­la­ryň äh­mi­ýe­ti bar­ha ýo­kar­lan­ýar.
16-njy okt­ýabr­da Er­me­nis­tan Res­pub­li­ka­sy­nyň Ýe­re­wan şä­he­rin­de Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň Bio­lo­gik dür­lü­lik ha­kyn­da­ky kon­wen­si­ýa­sy­na gat­na­şy­jy ta­rap­la­ryň 17-nji mas­la­ha­ty­nyň (COP17) çäk­le­rin­de ge­çi­ri­len Li­der­ler sam­mi­ti­ne hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň gat­naş­ma­gy ýur­du­my­zyň hal­ka­ra eko­lo­gik hyz­mat­daş­ly­gy­na iş­jeň gat­naş­ýan­dy­gy­ny gör­kez­ýän mö­hüm wa­ka­la­ryň bi­ri bol­dy.
Bu ýo­ka­ry de­re­je­li du­şu­şyk bio­lo­gik dür­lü­li­gi go­rap sak­la­mak, te­bi­gy ekoul­gam­la­ry di­kelt­mek, daş­ky gur­şa­wa aban­ýan howp­la­ryň öňü­ni al­mak we ka­bul edi­len hal­ka­ra borç­na­ma­la­ry­ny ama­ly iş­ler ar­ka­ly dur­mu­şa ge­çir­mek me­se­le­le­ri­ni ara alyp mas­la­hat­laş­mak üçin mö­hüm meý­dan­ça öw­rül­di.
Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz sam­mit­de eden çy­ky­şyn­da Türk­me­nis­ta­nyň bio­lo­gik dür­lü­li­gi go­ra­mak bo­ýun­ça hal­ka­ra ta­gal­la­la­ry yzy­gi­der­li gol­da­ýan­dy­gy­ny nyg­ta­dy. Döwlet Baştutanymyz bio­lo­gik dür­lü­li­giň azal­ma­gy, ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi, çöl­leş­mek we ýer­le­riň za­ýa­lan­ma­gy ýa­ly me­se­le­le­riň öza­ra berk bag­la­ny­şyk­ly­dy­gy­ny, ola­ryň döw­let­le­riň eko­lo­gik howp­suz­ly­gy­na we dur­nuk­ly ösü­şi­ne gö­nü­den-gö­ni tä­sir ed­ýän­di­gi­ni bel­le­di.
Bu me­se­le­ler hä­zir­ki dö­wür­de aý­ra­tyn äh­mi­ýe­te eýe­dir. Çün­ki te­bi­gat adam­zat ýa­şaý­şy­nyň, yk­dy­sa­dy ösü­şiň, azyk howp­suz­ly­gy­nyň we jem­gy­ýet­çi­lik aba­dan­çy­ly­gy­nyň esa­sy çeş­me­si­dir. Bio­lo­gik dür­lü­li­giň go­ral­ma­gy di­ňe bir haý­wa­nat we ösüm­lik dün­ýä­si­niň gör­nüş­le­ri­ni sak­la­mak bi­len çäk­len­män, eý­sem, te­bi­gy de­ňag­ram­ly­ly­gy üp­jün et­mä­ge, suw we ýer se­riş­de­le­ri­ni go­ra­ma­ga, ekoul­gam­la­ryň dur­nuk­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ma­ga hem hyz­mat ed­ýär.
Türk­me­nis­tan öz­bo­luş­ly te­bi­gy şert­le­ri, baý haý­wa­nat we ösüm­lik dün­ýä­si bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Ga­ra­gum säh­ra­sy, Kö­pet­da­gyň we Köý­ten­da­gyň dag ul­gam­la­ry, Ha­zar deň­zi­niň ke­nar­ýa­ka se­bit­le­ri ýur­du­my­zyň te­bi­gy mi­ra­sy­nyň mö­hüm bö­lek­le­ri­ni eme­le ge­tir­ýär. Bu ýer­ler­de duş gel­ýän seý­rek we ýi­tip git­mek how­py aban­ýan gör­nüş­le­ri go­rap sak­la­mak, ola­ryň ýa­şa­ýyş gur­şa­wy­ny di­kelt­mek hem-de te­bi­gy ekoul­gam­la­ryň dur­nuk­ly­ly­gy­ny üp­jün et­mek uly äh­mi­ýe­te eýe­dir.
Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Li­der­ler sam­mi­tin­de Türk­me­nis­ta­nyň bio­lo­gik dür­lü­li­gi go­ra­mak ba­bat­da­ky ile­ri tu­tul­ýan ugur­la­ry­ny be­ýan et­di. Ola­ryň ha­ta­ryn­da aý­ra­tyn go­ral­ýan te­bi­gy ýer­le­riň mil­li ul­ga­my­ny kä­mil­leş­dir­mek, eko­lo­gik gö­zeg­çi­li­gi ös­dür­mek, seý­rek duş gel­ýän haý­wan­la­ryň we ösüm­lik­le­riň go­ra­gy­ny güýç­len­dir­mek mö­hüm orun eýe­le­ýär. Bu ugur­da Türk­me­nis­ta­nyň bio­lo­gik dür­lü­li­gi­ni go­rap sak­la­mak bo­ýun­ça 2026 – 2035-nji ýyl­lar üçin Mil­li stra­te­gi­ýa­sy­nyň we He­re­ket­ler me­ýil­na­ma­sy­nyň äh­mi­ýe­ti ulu­dyr.
Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz sam­mit­de Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy we onuň ýö­ri­te­leş­di­ri­len eda­ra­la­ry bi­len hyz­mat­daş­ly­gyň äh­mi­ýe­ti­ne hem aý­ra­tyn ün­si çek­di. Hu­su­san-da, ÝUNESKO bi­len te­bi­gy mi­ra­sy go­ra­mak we yl­my bar­lag­la­ry ös­dür­mek bo­ýun­ça al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň äh­mi­ýe­ti nyg­tal­dy. Şeý­le hem döw­let Baş­tu­ta­ny­myz hal­ka­ra eko­lo­gik borç­na­ma­la­ry­ny ýe­ri­ne ýe­tir­mek üçin ze­rur şert­le­riň dö­re­dil­me­gi­niň wa­jyp­dy­gy­ny bel­le­di. Ösüp bar­ýan döw­let­le­riň ma­li­ýe se­riş­de­le­ri­ne, döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ra we yl­my-teh­ni­ki müm­kin­çi­lik­le­re el­ýe­ter­li­li­gi­ni gi­ňelt­mek bio­lo­gik dür­lü­li­gi go­ra­mak bo­ýun­ça äh­lu­mu­my mak­sat­la­ra ýet­me­giň mö­hüm şert­le­ri­niň bi­ri­dir.
Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň çy­ky­şyn­da öňe sür­len mö­hüm ugur­la­ryň bi­ri hem Aş­ga­bat ho­wa dia­lo­gy­ny dö­ret­mek ba­ra­da­ky baş­lan­gyç bol­dy. Bu baş­lan­gyç ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi bi­len bag­ly me­se­le­le­ri yzy­gi­der­li ara alyp mas­la­hat­laş­mak, sy­ýa­sy we bi­ler­men­ler de­re­je­sin­dä­ki gat­na­şyk­la­ry ös­dür­mek, ama­ly baş­lan­gyç­la­ry öňe sür­mek hem-de hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy­ny pug­ta­lan­dyr­mak üçin açyk köp­ta­rap­la­ýyn meý­dan­ça­ny dö­ret­mä­ge gö­nük­di­ri­len­dir.
Te­bi­ga­ta aýaw­ly çe­me­leş­mek türk­men hal­ky­nyň asyr­lar­bo­ýy ke­ma­la ge­len mil­li gym­mat­lyk­la­ry­nyň hem aý­ryl­maz bö­le­gi­dir. Ata-ba­ba­la­ry­myz te­bi­ga­tyň baý­lyk­la­ryn­dan re­je­li peý­da­lan­ma­gy, su­wy tyg­şyt­la­ma­gy, agaç ek­me­gi we daş­ky gur­şaw bi­len saz­la­şyk­ly ýa­şa­ma­gy mö­hüm ýö­rel­ge­ler hök­mün­de ne­sil­den-nes­le ge­çi­rip­dir­ler. Hä­zir­ki dö­wür­de bu asyl­ly däp­ler yl­myň we teh­no­lo­gi­ýa­nyň ga­za­nan­la­ry bi­len ut­gaş­dy­ry­lyp, tä­ze maz­mu­na eýe bol­ýar.
Ýur­du­myz­da we hal­ka­ra de­re­je­sin­de al­nyp ba­ryl­ýan te­bi­ga­ty go­ra­ýyş iş­le­ri­niň esa­sy mak­sa­dy adam bi­len te­bi­ga­tyň saz­la­şy­gy­ny üp­jün et­mek­den, pla­ne­ta­my­zyň baý bio­lo­gik dür­lü­li­gi­ni go­rap sak­la­mak­dan we gel­jek­ki ne­sil­le­re eko­lo­gik taý­dan aba­dan­çy­lyk­ly dün­ýä­ni mi­ras gal­dyr­mak­dan yba­rat­dyr.

Tirkeş JUMADURDYÝEW,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň uly mugallymy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА