Älemgoşar-örän täsin tebigy hadysa bolup, ol şol bir wagtyň özünde hem ýagşyň ýagmagy, hem Gün çykmagy netijesinde peýda bolýar. Tebigatda seýrek bolýan ýagdaýlaryň biri-de başaşak älemgoşaryň emele gelmegidir. Munuň üçin 8 kilometrden gowrak beýiklikde doňan suw kristallaryndan ýukajyk buludyň emele gelmegi hökmandyr. Gün ýagtylygy onuň üstüne döwlen şöhle yzyna serpigende ters şekil emele geler ýaly burç bilen düşmelidir. Şunuň ýaly ýagdaýda älemgoşaryň reňkleri ters yzygiderlilikde, aşakdan ýokary bakyp duran ýaly bolup görünýär. Bu soňky ýyllarda has köp ulanylýan smaýligi (ýylgyrmagyň şekili) hem ýadyňa salýar.

Aslynda tebigatda älemgoşar ýarym tegelek däl-de, doly tegelek şekilde emele gelýär. Ýerden seredilende ýarym tegelek bolup görünýän hem bolsa, uçarda ýa-da dagyň üstünde seredilende tegelek bolup görüp bilýär.

***

Tebigatda şol bir wagtyň özünde iki älemgoşar emele gelýän ýagdaýlary hem bolýar. Bu ýagdaýda ikinji älemgoşar onçakly bir aýdyň görünmeýär. Ol damjada iki gezek serpigen şöhläniň netijesinde emele gelýär. Ikinji älemgoşardaky reňkler ters yzygiderlilikde şöhlelenýär.

***

Seýrek ýagdaýda älemgoşar Aýyň ýagtysyna, gije peýda bolup bilýär.

***

Älemgoşaryň peýda bolmagy üçin Gün şöhlesi suw damjasyna 42 gradus burç bilen düşmelidir. Şonuň üçin hem günortan çagy älemgoşar görünmeýär.

***

Älemgoşar hemişe 7 reňkden ybarat bolmaýar. Seýrek ýagdaýda bir reňkli, ýagny, gyzyl ýa-da ak reňkli älemgoşarlary-da görmek bolýar.

***

Alymlar älemgoşar diňe bir biziň planetamyzda däl, eýsem başga planetalarda hem peýda bolýar diýip çaklaýarlar. Muňa mysal hökmünde Saturn planetasynyň Titan hemrasyny bellemek bolar.

***

Älemgoşara ýakyn baryp ýa-da ony elläp bolmaýar. Sebäbi, näçe ýakynlaşdygyňça görünmän başlaýar.

Tebigatda has seýrek ýüze çykýan ýagdaýlaryň biri-de üç älemgoşardyr. Ol takmynan 100 ýylda 5 gezek peýda bolýar.

***

Asmanda gün näçe aşakda ýerleşen bolsa, älemgoşar şonça-da ýokarda görünýär.

***

Älemgoşar fontanlaryň we şaglawuklaryň golaýynda hem ýüze çykyp bilýär.

***

Älemgoşar öz owadanlygy, täsinligi bilen özüne çekýär. Diňe bir çagajyklar däl, eýsem uly ýaşly adamlar hem ony haýran galyp synlaýarlar, oňa seredip öz arzuwlaryny aýdýarlar.

***

Bir-birine has golaý duran adamlar hem şol bir älemgoşary dürlüçe görýärler. Bu bolsa şöhläniň reňkler gammasyndaky gyşarmalar bilen düşündirilýär. Şeýlelikde her bir adamyň öz älemgoşary bolýar diýsek ýalňyşmarys.

 

Aziza FURKATŽANOWA

Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky  gurşawy goramak ministrliginiň

Repetek döwlet biosfera goraghanasynyň  ylym bölüminiň ylmy işgäri.