Demirgazyk polýus has çalt gyzýar

Soň­ky ýyl­lar­da ho­wa­nyň we deň­ziň su­wu­nyň gyz­ýan­dy­gy, ne­ti­je­de ga­lyň buz gat­lak­la­ry­nyň ýo­kar­lan­ýan­dy­gy bel­le­nil­ýär. Bi­ler­men­ler şu ýy­lyň few­ral aýyn­da deň­zi bu­zu­nyň muk­da­ry­nyň iň pe­se ikin­ji de­re­je hök­mün­de ha­sa­ba al­nan­dy­gy­ny bel­le­ýär­ler. Gün­ba­tar Si­bir­de we Swal­bard ada­sy­nyň tö­we­re­gin­dä­ki de­ňiz bu­zu­nyň or­ta­ça muk­dar­dan has az bo­lan­dy­gy bel­le­nil­ýär.
Nor­we­gi­ýa­nyň Trom­so şä­he­ri De­mir­ga­zyk pol­ýar çy­zy­gy­nyň için­de ýer­le­şip, bu ýer­de Nor­weg pol­ýar ins­ti­tu­ty he­re­ket ed­ýär. Şä­her­de ho­wa­nyň tem­pe­ra­tu­ra­sy 12 de­re­je so­wuk hem bol­sa, ins­ti­tut­da zäh­met çek­ýän bi­ler­men Mats Grans­kog buz ga­lyň­ly­gy­nyň ozal­ky­lar­ça ýok­du­gy­ny aýd­ýar. Onuň söz­le­ri­ne gö­rä, mun­dan 20 ýyl çe­me­si öň has ga­lyň buz mas­sa­sy­nyň bar­dy­gy­ny, em­ma soň­ky ýyl­lar­da öw­ren­mek üçin bu­zuň ta­pyl­man gal­ýan wag­ty­nyň hem bol­ýan­dy­gy­ny bel­le­ýär. Alym­lar her ýyl Gren­lan­di­ýa­nyň de­mir­ga­zyk-gün­do­ga­ryn­da buz nus­ga­lyk­la­ry­ny ýyg­na­ýar we ola­ry Trom­so­da­ky ins­ti­tu­ty ge­tir­ýär­ler.
Grans­kog ge­çen ýy­lyň iýu­lyn­da De­mir­ga­zyk pol­ýus­dan al­nan bu­zuň ga­lyň­ly­gy­nyň 1,5 metr­di­gi­ni, 20 ýyl şol ýer­dä­ki buz ga­lyň­ly­gy­nyň 3 metr bo­lan­dy­gy­ny bel­le­ýär. Bu ýag­daý ys­sy ho­wa­da buz gat­la­gy­nyň çalt ere­me­gi­ne ge­ti­rip bi­ler. Şeý­le hem bu ýer­dä­ki buz gat­la­gy­nyň ha­çan eme­le ge­len­di­gi­niň hem äh­mi­ýe­ti uly. Mun­dan 20-30 ýyl ozal­ky buz gat­la­gy­nyň has ir eme­le ge­len bol­sa, hä­zir­ki wagt­da buz­lu­gyň uly bö­le­gi soň­ky bir ýyl­da eme­le ge­lip­dir. Bu bol­sa, bu­zuň köp bö­le­gi­niň her ýyl eräp gaý­ta­dan doň­ýan­dy­gy­ny aň­lad­ýar.
Bu­zuň eme­le gel­me­gi­ne, esa­san, ho­wa­nyň we su­wuň ýy­ly­ly­gy tä­sir ed­ýär.

Aba­dan Maş­şy­ko­wa, Oguz han adyn­da­ky In­že­ner-teh­no­lo­gi­ýa­lar uni­wer­si­te­ti­niň ta­ly­by.