Pal­ma­lar maş­ga­la­sy­na de­giş­li bo­lan fi­nik aga­jy, esa­san, gu­rak se­bit­ler­de ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Ha­ýal ös­ýän, em­ma uzak ýa­şa­ýan bu aga­jyň bo­ýy 30 met­re çen­li ýet­ýär. Ar­ka­sy ti­ken­li, uzyn­dan in­çe çal ýap­rak­la­ry bo­lan fi­nik aga­jy iki jyns­ly bol­ýar. De­mir­ga­zyk Af­ri­ka­da we Ýa­kyn Gün­do­gar­da 6 müň ýyl­dan gow­rak wagt­dan bä­ri ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän uzyn agaç bir asyr­dan gow­rak ýa­şap bil­ýär.
Pal­ma­la­ryň «arecaceae» maş­ga­la­sy­na de­giş­li bo­lan fi­nik aga­jy Por­tu­ga­li­ýada, Is­pa­ni­ýada, Or­ta­ýer deň­zi ke­nar­la­ryn­da we Gü­nor­ta Ka­li­for­ni­ýa­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Fi­nik aga­jy eki­len­den soň 4-8 ýyl ara­ly­gyn­da ha­syl be­rip baş­la­ýar. Ha­syl möw­sü­min­de her düý­bün­den 70-140 ki­log­ram hur­ma alyp bol­ýar. In­çe­jik hur­ma­ny guş­lar we beý­le­ki mör-mö­jek­ler iý­ýän­di­gi se­bäp­li, biş­mez­den öň fi­nik aga­jy­nyň şa­ha­la­ry uzyn hal­ta­jyk­lar bi­len ör­tül­ýär.
Tro­pik we subt­ro­pik ho­wa uý­gun­la­şan fi­nik aga­jy ig­dä meň­zeş mi­we­si bi­len ta­nal­ýar. Fi­nik hur­ma­sy diý­lip at­lan­dy­ryl­ýan bu mi­we ýyg­na­lyp gu­ra­dy­lan­dan soň köp­çü­li­ge hö­dür­le­nil­ýär. Mi­wä­niň reň­ki sa­rym­tyl-gy­zyl ýa-da ga­ram­tyl-go­ňur bol­ýar. Hur­ma­­nyň dü­zü­min­de 63-64% şe­ker, A, E, K, B wi­ta­min­le­ri, ug­le­wod, ka­liý, mag­niý, de­mir we sü­ýüm sak­lan­ýar. Ýo­kum­ly­ly­gy bilen ta­pa­wut­lan­ýan bu mi­we la­tyn­ça «gö­ter­mek», grek­çe bol­sa «bar­mak» diý­me­gi aň­lad­ýar.
Hur­ma­ adat­ça içi çi­git­li we çi­git­siz gör­nüş­de eks­port edil­ýär. Ora­za aýyn­da iň köp iýil­ýän süý­ji nyg­mat­la­ryň bi­ri bo­lan ki­çi­jik hur­ma­nyň üs­ti bal­ly ýa-da şo­ko­lad­ly gör­nüş­le­ri hem sa­tyl­ýar. In­çe­jik hur­ma­nyň çi­gi­di üwe­mek ar­ka­ly kos­me­ti­ka­da we der­ma­to­lo­gi­ýa­da ula­nyl­ýar. Mun­dan baş­ga-da, kä­bir ýurt­lar­da ko­fe go­şun­dy­sy hök­mün­de hem peý­da­la­nyl­ýar. Hur­ma­ köp hal­kyň me­de­ni­ýe­tin­de eke­ran­çy­ly­gyň ny­şa­ny ha­sap­lan­ýar.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА