Bal­kan ýa­rym ada­syn­da ga­dy­my dö­wür­ler­den bä­ri bel­le­nip ge­lin­ýän baý­ram­la­ryň bi­ri hem mar­te­ni­sa­dyr. Ba­har pas­ly­nyň buş­luk­çy­sy ha­sap­lan­ýan bu baý­ram te­bi­ga­tyň tä­ze­den jan­lan­ma­gy­ny, sag­ly­gy, bag­ty we şow­lu­ly­gy ala­mat­lan­dyr­ýar. Baý­ram­çy­lyk dä­bi­ne gö­rä, bal­kan­lar mart aýy­nyň gel­me­gi bi­len pyn­tyk­lap, gül açyp ug­ran agaç­lardan gy­zyl we ak sa­pak­lar­dan örü­len go­şar­lyk (ala­ja meň­zeş be­zeg es­ba­by) as­ýar­lar.
Bol­gar halk dö­re­di­ji­li­gin­de mar­te­ni­sa ba­ra­da dür­li ro­wa­ýat­lar bar. Dä­be gö­rä, 1-nji mart­da bol­gar­lar ýa­kyn­la­ry­na we dost­la­ry­na «mar­te­ni­sa» at­ly ör­me go­şar­lyk­la­ry sow­gat ber­ýär­ler. Baş­ga­ça pen­da ýa-da pi­žo di­ýil­ýän ak-gy­zyl ýüp­ler ba­har pas­ly­nyň ny­şa­ny ha­sap­lan­ýar. Bol­gar­lar pen­da­ny gar­la­waç ýa-da leg­lek gö­rün­ýän­çä go­şa­ry­na da­kyp gez­ýär­ler. Mart aýy­nyň ahy­rynda bol­sa, go­şa­ryn­dan aý­ryp, be­zeg hök­mün­de mi­we ber­ýän agaç­la­ra daň­ýar­lar. Bal­kan ýa­rym ada­syn­da­ky äh­li ýur­da ýaý­ran bu baý­ram­çy­lyk gün­le­ri kö­çä­niň ug­run­da­ky agaç­la­ra hem mar­te­ni­sa da­ňyl­ýar. Dag­lyk se­bi­tiň ýa­şaý­jy­la­ry kö­ne dä­be gö­rä, ak-gy­zyl sa­pak­dan örü­len be­zeg­le­ri agaç­dan aý­ran­la­ryn­dan soň, uly da­şyň aşa­gyn­da giz­le­ýär­ler we ar­zuw­la­ry­nyň ha­syl bol­ma­gy üçin di­leg ed­ýär­ler. Mar­te­ni­sa­da ula­nyl­ýan ak sa­pak uzak öm­ri, gy­zyl sa­pak bol­sa, güý­ji, sag­ly­gy we aba­dan­çy­ly­gy ala­mat­lan­dyr­ýar.