Eger gözüňizi ýumup, birnäçe metr aralyga göni ýöremäge synanyşsaňyz, gözüňizi açanyňyzda ýalňyş ugra gidendigiňizi görersiňiz. Alymlaryň pikiriçe, munuň sebäbi başarnyksyzlyk bilen bagly däl. Bu ýagdaý görüş, bedeniň deňagramlylygy we aň-düşünjäniň çylşyrymly işi bilen baglanyşyklydyr. Hünärmenler gözüňi daňyp, göni çyzykdan ýöremegi «kompassyz
deňizde ýüzmek» ýaly hasaplaýarlar.
Aňsat we ähmiýetsiz ýaly görünýän bu ýagdaý uzak ýyllardan bäri alymlaryň ünsüni özüne çeken hadysalaryň biridir. Adamyň hereketi giňişligi nähili kabul edýändigi we bedenini nähili dolandyrýandygy bilen gönüden-göni baglydyr.
Görmek duýgusy ýöreýän wagtymyz ugrumyzy saklamakda esasy orun eýeleýär. Gözümiz daşky gurşawdaky zatlary saýgarmak bilen bir hatarda, ýerleşýän ýerimiz (ugur) barada beýnä yzygiderli habar berýär. Şeýlelikde, ýöremesi ýa-da geçmesi kyn bolan ýerlerde hem hereketiňi düzedip, ýalňyşman geçip bolýar. Gözümizi ýumanymyzda beýni şol giňişlik baradaky salgylanmalaryň uly bölegini ýitirýär. Görüş alamatlarynyň ýokdugy sebäpli ugry saýgarmak kynlaşýar we başga tarapa ýöreýärsiň.
Içki gulakda ýerleşýän duýgy ulgamy (westibulýar ulgam) deňagramlylygy saklamaga we kelle hereketini duýmaga ýardam edýär. Bu ulgam adamyň tebigy nawigasiýa ulgamy hasaplanýar. Görüş maglumaty ýok wagty bu ulgam deňagramlylygy saklamaga we ugry kesgitlemäge hyzmat edýär. Şeýle-de bolsa, gözüňi ýumup uzak aralyga ýörelende westibulýar ulgam görmegiň ornuny tutup bilmeýär.
Propriosepsiýa (myşsa duýgusy) bedenimiziň giňişlikdäki ýagdaýyny duýmaga mümkinçilik berýän duýgy ulgamydyr. Myşsa duýgusy gözümiz ýumuk bolsa-da, golumyzyň ýa-da aýagymyzyň nirededigini bilmäge mümkinçilik berýär. Bu ulgam gündelik hereketlerde işjeň ulanylsa-da, gözüňi ýumup göni we takyk ýöremegi üpjün edip bilmeýär.
Geçirilen barlaglarda gözi daňlan adamlaryň köplenç dogry däl-de, giň tegelek boýunça ýöreýändigini ýüze çykaryldy. Şeýle-de bolsa käbir adam gözüni ýumup hem dogry ýöräp bilýär. Alymlar bu ýagdaýy adamyň şol gurşawa beletdigi, fiziki gurluşy we beden duýgulary bilen baglanyşdyrýarlar.
PDF









