Adam­zadyň we is­len­dik jan­ly-jan­da­ryň ýa­şa­ma­gy üçin öý ýa-da sü­mel­ge ze­rur bo­lup dur­ýar. Te­bi­gat­da öý gur­mak­da ta­pa­wut­lan­ýan, «us­sat gur­lu­şyk­çy­lar» ady­na eýe bo­lan jan­ly-jan­dar­la­ryň bir­nä­çe­si duş gel­ýär. Ge­liň, ola­ryň kä­bi­ri bi­len ta­nyş bo­la­lyň!

«Örüm­çi­ler» ady­ny alan möý­le­riň dün­ýä­de 45 müň­den gow­rak gör­nü­şi duş gel­ýär. Bu­la­ryň äh­li­si di­ýen ýa­ly ýa­şa­jak öýü­ni ke­rep­den örüp ýa­sa­ýar­. Awst­ra­li­ýa­da duş gel­ýän ýap­rak­ly möý (pho­nog­nat­ha graef­fei) öýü­niň mer­ke­zin­de gu­ran ýap­rak ýer­leş­dir­ýär. Bu möý gu­ran ýap­ra­gyň için­de ýa­typ, şol ýer­de-de kö­pel­ýär. Möý­ler ma­ýyş­gak­ly­gy, ag­ram gö­te­ri­ji­li­gi göz öňün­de tu­tup öý gurýan ez­ber gur­lu­şyk­çy­lar­dyr.
Ary­lar deň­siz-taý­syz uky­ba eýe bo­lan zäh­met­sö­ýer mör-mö­jek­le­riň bi­ri­dir. Ame­ri­ka­ly ma­te­ma­tik To­mas Ha­les ary öý­jük­le­ri­niň geo­met­rik öl­çeg­le­re ga­bat gel­ýän iň go­wy te­bi­gy gur­luş­dy­gy­ny bel­le­ýär. Ary­lar az meý­dan­da al­ty­burç­luk öý­le­riň ýüz­ler­çe­si­ni gur­mak ar­ka­ly iň amat­ly gur­lu­şyk usu­ly­ny saý­lap alyp­dyr­lar. Ary­lar umu­my pe­ri­met­ri ula­nyp, öý­le­ri­ni deň bö­lek­le­re böl­ýär­ler.
Ga­ryn­ja­lar haý­wa­nat dün­ýä­si­niň işeň­ňir öý gu­ru­jy­la­ry ha­sap­lan­ýar. Mör-möjekleriň bu gör­nü­şi uly de­pe­ler­de, te­kiz ýerde bir­nä­çe met­re uza­ýan ýe­ras­ty öý­le­ri gur­ýar­lar. Tor ýa­ly çyl­şy­rym­ly ýo­da­la­ry bo­lan ga­ryn­ja «şä­he­ri» oýu­lyp ýa­sal­ýar. Ga­ryn­ja­lar gu­my öl­läp, ýo­da­la­ry, öý­le­ri we am­mar­la­ry ýa­sa­ýar­lar. «Öý­le­riň ýy­kyl­maz­ly­gy» üçin kö­mür­tur­şy ga­zy bo­lan çyg­ly top­rak­da gur­lu­şyk iş­le­ri­ni ge­çir­ýär­ler. Ga­ryn­ja­lar ýy­ly gün­ler­de da­şan dä­ne­dir azyk iý­mit­le­ri­ni am­mar­la­ra ýer­leş­dir­ýär­ler. Gy­şy­na «şä­he­riň» gi­rel­ge­si­ni ýa­pyp, ýa­za çen­li top­lan iý­mit­le­ri bi­len oň­ňut ed­ýär­ler.
«Mon­te­zu­ma oro­pen­do­la» ady bi­len ta­nal­ýan bu guş­lar Mer­ke­zi Ame­ri­ka­da­ky to­kaý­lyk­larda tä­sin as­ma hö­würt­ge­le­ri gur­ýar­lar. Ýu­murt­ga­sy­ny maý­myn­lar­dan go­ra­mak mak­sa­dy bi­len hö­würt­gäni agaç­la­ryň bal­da­gy­nyň ujun­da as­ma gör­nü­şin­de ýa­sa­ýar­lar. Hö­würt­ge­si­niň berk bol­ma­gy üçin üzüm çy­byk­la­ryn­dan, çyr­ma­şyk ot­la­ryň bal­da­gyn­dan peý­da­lan­ýar­lar.
Gem­ri­ji­le­riň ara­syn­da iň meş­hur gur­lu­şyk­çy sa­myr ha­sap­lan­ýar. Sa­myr­lar ýa­şa­ýyş ja­ýy­ny gur­mak üçin su­wuň üs­tün­de bent­le­ri ýasaýarlar. Bu gem­ri­ji­ler bent gur­mak üçin aga­jy gem­rip ýyk­ýar­lar. Soň­ra aga­jy to­ga­lap ge­ti­rip su­wuň üs­tün­de ke­se­li­gi­ne ber­kid­ýär­ler. Akyp gel­ýän gyr­man­ça­lar, çöp-ça­lam­lar wag­tyň geç­me­gi bi­len aga­ja ýa­py­şyp, su­wuň öňü­ne bö­wet bolýar. Şeý­le­lik­de, sa­myr­la­ryň ýa­şa­ma­gy üçin oňaý­ly bo­lan ho­wuz­ly meý­dan­ça eme­le gel­ýär. Bu jan­dar­lar so­wuk­dan we ýyr­ty­jy­lar­dan go­ran­mak üçin çöp-ça­lam­dan ýa­sa­lan öýü­niň da­şy­ny pal­çyk bi­len suwaýarlar. Sa­myr­lar te­bi­gat­da iň go­wy agaç us­sa­sy ha­sap­lan­ýar.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА