Tu­da­na meň­zeş mi­we

Ko­fe­ler maş­ga­la­sy­na (Ru­biaceae) de­giş­li bo­lan li­mon­ýap­rak mo­rin­da aga­jy tu­da­na meň­zeş mi­we­si bi­len ta­pa­wut­lan­ýar. Bu mi­we­li aga­jyň uly mo­rin­da, hin­di tu­ty, no­ni, ke­nar tu­ty, peý­nir mi­we­si ýa­ly 100-den gow­rak ady bo­lup, her se­bit­de dür­lü­çe at­lan­dy­ryl­ýar. Ata Wa­ta­ny Gün­do­gar Azi­ýa we Awst­ra­li­ýa ha­sap­lan­ýan bu mi­we de­ňiz­çi­ler ta­ra­pyn­dan Ýu­waş um­ma­ny­nyň ke­na­ryn­da­ky ýurt­la­ra ýaý­ra­dyl­ýar. Mo­rin­da aga­jy­nyň ýap­ra­gy we mi­we­si ir­ki dö­wür­ler­den bä­ri halk luk­man­çy­ly­gyn­da ula­ny­lyp ge­lin­ýär.
Türk­men tu­du­na meň­zeş no­ni aga­jy­nyň bo­ýy 6 met­re çen­li ýet­ýär. He­mi­şe gök öwüs­ýän bu agaç ýy­lyň do­wa­myn­da gül­le­ýär we mi­we ber­ýär. Onuň mi­we ber­me­gi üçin 18 aý ge­rek bol­ýar. Mo­rin­da aga­jy­nyň her düý­bün­den aý­da 4-8 ki­log­ram mi­we alyp bol­ýar. Ak gül­le­r­den wag­tyň geç­me­gi bi­len ösünt­gi eme­le ge­lip, tu­da­na meň­zeş mi­we peý­da bol­ýar. Hin­di tudanasy il­ki­baş­da ýa­şyl, soň­ra ak ýa-da çal reň­ke öw­rül­ýär. Mi­wä­niň ulu­ly­gy
6-9 san­ti­met­re çen­li ýet­ýär. Uzak­dan in­ji­re ça­lym ed­ýän bu mi­wä­ni ýy­lyň do­wa­myn­da ýy­gyp iýi­ber­me­li. Hin­di tudanasy bi­şen­de peý­ni­re meň­zeş ys bö­lüp çy­kar­ýar. Şol se­bäp­li bu mi­wä baş­ga­ça peý­nir mi­we­si hem di­ýil­ýär. Için­de ki­çi­jik dä­ne­le­ri bo­lan tro­pik mi­we da­şyn­dan süý­ji ýa­ly gö­rün­se-de, ajym­tyk ta­ga­ma eýe­dir. Bu mi­we­den iç­gi­ler, kül­ke go­şun­dy­lar, kos­me­ti­ka se­riş­de­le­ri, sa­byn, ýag we bo­ýag ön­dü­ril­ýär.
De­ňiz­ýa­ka halk­la­ry ýi­ti ysyna we ajy ta­ga­my­na ga­ra­maz­dan, bu mi­wä­ni na­har­dyr iş­däa­çar­la­ra hem goş­ýar­lar. Awst­ra­li­ýa­ly­la­ryň we tai­land­ly­la­ryň aş­ha­na­syn­da hin­di tudanasy has köp ula­nyl­ýar. Bu halk­lar­da tudanany duz­lap iý­mek, de­ňiz önüm­le­ri (ba­lyk, leň­ňeç) bi­len bi­şir­mek ýör­gün­li usul ha­sap­lan­ýar.