Hä­zir­ki dö­wür­de dün­ýä yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň ösü­şin­de ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­my­nyň äh­mi­ýe­ti bar­ha art­ýar. Döw­let­le­riň ara­syn­da­ky söw­da-yk­dy­sa­dy gat­na­şyk­la­ryň gi­ňel­me­gi, hal­ka­ra ýük do­la­ny­şy­gy­nyň ýo­kar­lan­ma­gy we tä­ze ulag ge­çel­ge­le­ri­niň dö­re­dil­me­gi lo­gis­ti­ka­ny stra­te­gik taý­dan mö­hüm ugur­la­ryň bi­ri­ne öwür­ýär. Bu ba­bat­da amat­ly ge­og­ra­fik ýer­le­şi­şe eýe bo­lan Türk­me­nis­tan hal­ka­ra ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­myn­da mö­hüm orun eýe­le­ýär.
Lo­gis­ti­ka ýük­le­ri bir ýer­den baş­ga bir ýe­re da­şa­mak bi­len, ha­ryt­la­ryň sak­la­ny­ly­şy­ny, paý­la­ny­ly­şy­ny, güm­rük amal­la­ry­ny, mag­lu­mat alyş-çal­şy­gy­ny we ulag hyz­mat­la­ry­nyň saz­la­şyk­ly do­lan­dy­ryl­ma­gy­ny öz içi­ne al­ýan top­lum­la­ýyn ul­gam­dyr. Hä­zir­ki za­man lo­gis­ti­ka­sy yk­dy­sa­dy­ýe­tiň dür­li pu­dak­la­ry­nyň ara­syn­da yg­ty­bar­ly ara­bag­la­ny­şy­gy üp­jün et­mek bi­len, hal­ka­ra söw­da­nyň ös­me­gi­ne, önüm­çi­lik kuw­wat­lyk­la­ry­nyň art­ma­gy­na we döw­let­le­riň yk­dy­sa­dy hyz­mat­daş­ly­gy­nyň pug­ta­lan­dy­ryl­ma­gy­na ýar­dam ber­ýär.
Mer­ke­zi Azi­ýa­nyň mö­hüm çat­ry­gyn­da ýer­leş­ýän ýur­du­myz Azi­ýa bi­len Ýew­ro­pa­nyň ara­syn­da ulag-ara­gat­na­şyk gat­na­şyk­la­ry­ny ös­dür­mek üçin giň müm­kin­çi­lik­le­re eýe­dir. Türk­me­nis­ta­nyň Ha­zar deň­zi­ne çy­kal­ga­sy­nyň bol­ma­gy bol­sa de­ňiz, de­mir ýol we aw­to­mo­bil ulag­la­ry­ny öza­ra ut­gaş­dyr­ýan hal­ka­ra mul­ti­mo­dal ulag ge­çel­ge­le­ri­ni dö­ret­mä­ge şert dö­red­ýär. Bu ugur­da Türk­men­ba­şy Hal­ka­ra de­ňiz por­tu­nyň aý­ra­tyn äh­mi­ýe­ti bar­dyr. Por­tuň müm­kin­çi­lik­le­ri Ha­zar deň­zi­niň üs­ti bi­len Azer­baý­ja­na, Gru­zi­ýa, Tür­ki­ýä we beý­le­ki ýurt­la­ryň ulag ul­gam­la­ry­na çyk­ma­ga şert dö­red­ýär. Şeý­le hem Türk­me­nis­tan – Ga­za­gys­tan – Eý­ran de­mir ýol ge­çel­ge­si se­bi­ta­ra ulag hyz­mat­daş­ly­gy­nyň ös­dü­ril­me­gin­de mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe­dir. Bu de­mir ýol ug­ry Mer­ke­zi Azi­ýa ýurt­la­ry­nyň Pars aý­la­gy­nyň ug­ru­na çyk­mak müm­kin­çi­lik­le­ri­ni gi­ňeld­ýär. Türk­me­nis­tan – Ow­ga­nys­tan – Tä­ji­gis­tan de­mir ýol tas­la­ma­sy hem se­bit­dä­ki ulag ara­bag­la­ny­şy­gy­ny pug­ta­lan­dyr­ma­ga gö­nük­di­ri­len baş­lan­gyç­la­ryň bi­ri­dir.
Hä­zir­ki wagt­da dün­ýä lo­gis­ti­ka­syn­da san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň or­ny hem bar­ha ýo­kar­lan­ýar. Elekt­ron res­mi­na­ma do­la­ny­şy­gy, ýük­le­riň he­re­ke­ti­ni san­ly ul­gam ar­ka­ly yzar­la­mak, güm­rük amal­la­ry­ny ýe­ňil­leş­dir­mek we ulag akym­la­ry­ny ne­ti­je­li do­lan­dyr­mak hal­ka­ra ýük da­şa­ma­la­ry­nyň tiz­li­gi­ni hem-de yg­ty­bar­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar. Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, Türk­me­nis­ta­nyň ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­myn­da san­ly çöz­güt­le­riň giň­den or­naş­dy­ryl­ma­gy ýur­duň hal­ka­ra bäs­deş­li­ge ukyp­ly­ly­gy­ny has-da ýo­kar­lan­dyr­mak üçin mö­hüm müm­kin­çi­lik­le­ri aç­ýar.
Türk­me­nis­ta­nyň ulag dip­lo­ma­ti­ýa­sy hem hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gyň mö­hüm ugur­la­ry­nyň bi­ri bo­lup dur­ýar. Ýur­du­myz hal­ka­ra gu­ra­ma­la­ryň çäk­le­rin­de ulag ara­bag­la­ny­şy­gy­ny ös­dür­mek, dur­nuk­ly ulag ul­gam­la­ry­ny dö­ret­mek we döw­let­le­riň ara­syn­da öza­ra bäh­bit­li hyz­mat­daş­ly­gy gi­ňelt­mek bo­ýun­ça baş­lan­gyç­la­ry öňe sür­ýär. Ýurdumyzyň baş­lan­gy­jy bi­len Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň Baş As­samb­le­ýa­sy ta­ra­pyn­dan ulag hyz­mat­daş­ly­gy­na de­giş­li bir­nä­çe Ka­rar­na­ma­ ka­bul edildi.
Gel­jek­de Türk­me­nis­ta­nyň hal­ka­ra ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­myn­da­ky or­nu­ny has-da ber­kit­mek üçin mul­ti­mo­dal da­şa­ma­la­ry ös­dür­mek, lo­gis­ti­ka hyz­mat­la­ry­nyň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­mak, hal­ka­ra ül­ňü­le­ri­ne la­ýyk gel­ýän inf­rast­ruk­tu­ra tas­la­ma­la­ry­ny dur­mu­şa ge­çir­mek we hü­när­men­le­riň taý­ýar­ly­gy­ny kä­mil­leş­dir­mek mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe­dir. Şeý­le hem ulag ul­ga­myn­da eko­lo­gik taý­dan aras­sa we ener­gi­ýa tyg­şyt­laý­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň ula­nyl­ma­gy dur­nuk­ly ösü­şiň mö­hüm şert­le­ri­niň bi­ri­dir.
Lo­gis­ti­ka hä­zir­ki za­man dün­ýä yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň he­re­ket­len­di­ri­ji güýç­le­ri­niň bi­ri­dir. Türk­me­nis­ta­nyň ge­og­ra­fik ýer­le­şi­şi, baý ulag müm­kin­çi­lik­le­ri we hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy ös­dür­mä­ge gö­nük­di­ri­len baş­lan­gyç­la­ry ýur­du­my­zyň Ýew­ra­zi­ýa gi­ňiş­li­gin­dä­ki ulag-lo­gis­ti­ka ul­ga­myn­da mö­hüm orun eýe­le­me­gi­ne esas dö­red­ýär. Bu müm­kin­çi­lik­ler­den ne­ti­je­li peý­da­lan­mak Türk­me­nis­ta­nyň yk­dy­sa­dy kuw­wa­ty­nyň art­ma­gy­na, hal­ka­ra söw­da gat­na­şyk­la­ry­nyň gi­ňel­me­gi­ne we se­bit­de dur­nuk­ly ösü­şiň üp­jün edil­me­gi­ne uly go­şant go­şar. Şeý­le­lik­de, hal­ka­ra ulag ge­çel­ge­le­ri­niň çat­ry­gyn­da ýer­leş­ýän Türk­me­nis­tan halk­la­ry we yk­dy­sa­dy­ýet­le­ri bir­leş­dir­ýän, öza­ra bäh­bit­li hyz­mat­daş­ly­ga giň ýol aç­ýan mö­hüm ulag-lo­gis­ti­ka mer­ke­zi hök­mün­de öz or­nu­ny bar­ha pug­ta­lan­dyr­ýar.

Aýlar USSAÝEWA,
Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň mugallymy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА