Gü­nor­ta Ame­ri­ka­da ýa­şa­ýan murt­ly guş

Çar­la­ga meň­zeş murt­ly guş Ýu­waş um­ma­ny­ň ke­na­ryn­da­ky ga­ýa­lar­da we ada­lar­da ýa­şa­ýar. Di­ňe Pe­ru­da, Çi­li­de we Ek­wa­dor­da duş gel­ýän tä­sin gu­şa yl­my dil­de «La­ros­ter­na inca» (In­ka çe­ri­gi) di­ýil­ýär. Gu­şuň yl­my ady «la­rus» (ýyr­ty­jy de­ňiz gu­şy/ga­ra guş) we «ster­na» (ter­na/çar­lak) söz­le­ri­niň bir­leş­me­gin­den eme­le ge­lip­dir. In­ka çe­ri­gi (çe­rik – çar­la­ga meň­zeş ki­çi­jik guş, In­ka – ga­dy­my im­pe­ri­ýa­nyň ady) Gü­nor­ta Ame­ri­ka­nyň ke­nar­ýa­ka se­bi­tin­de ýa­şap ge­çen ga­dy­my In­ka im­pe­ri­ýa­sy­nyň ady­ny gö­ter­ýär.
In­ka çe­ri­gi­niň beý­le­ki guş­lar­dan ta­pa­wut­lan­ýan esa­sy aý­ra­tyn­ly­gy mur­ta meň­zeş ak ösünt­gi­niň bol­ma­gy­dyr. Ga­ra guş­lar
1 ýa­şy­na ýe­ten­de çüň­kü­niň iki gap­da­lyn­dan tow­la­nyp du­ran murt­lar ösüp çyk­ýar. Ga­ram­tyl-çal tüý­li bu gu­şuň çüň­ki we aýa­gy gy­zy­lym­tyl-mä­mi­şi reňk­de bol­ýar.
Ök­de aw­çy­lar ha­sap­lan­ýan murt­ly guş­lar su­wuň 1 met­re çen­li çuň­lu­gy­na çü­müp, ow­nuk ba­lyk­la­ry aw­la­ýar­lar. Ag­ra­my 190-230 gra­ma ýet­ýän In­ka çe­ri­gi­niň göw­re­si 39-42 san­ti­metr ara­ly­gyn­da bol­ýar. Bar­ma­gy­nyň ara­sy ör­de­giň­ki ýa­ly per­de­li bol­ýan bu guş­lar daş ara­ly­ga uç­mak bi­len bir ha­tar­da, uzak wagt­lap ýü­züp bil­ýär­ler. Murt­ly gu­şuň ýa­şy ulal­dy­gy­ça reň­ki hem şon­ça go­ýal­ýar, ýag­ny şar ga­ra bol­ýar.
In­ka çe­ri­gi beý­le­ki guş­lar ýa­ly gö­çüp-gonup ýör­me­ýär. Bu guş­lar iý­mit­len­mek üçin bir ýe­re jem­len­ýär­ler. Her sü­rü­de 5 müň­den gow­rak guş bol­ýar. Ga­ýa­ly ke­nar­lar­da mes­gen tu­tan ga­ra çar­lak­lar çä­ge­li ke­nar­lar­da, ga­ýa­nyň kö­wek­le­rin­de we gy­rym­sy agaç­la­ryň düý­bün­de ýu­murt­ga goý­ýar­lar. Bu guş­lar ýyl­da iki ge­zek – ap­rel-iýul we okt­ýabr-de­kabr aý­la­ryn­da kö­pel­ýär­ler. Murt­ly guş­la­ryň jüý­je­le­mek üçin bir ýa-da iki ýu­murt­ga­ny 24-27 gün­läp ba­syr­ma­gy seý­rek kö­pel­me­gi­ne ge­tir­ýär. Hä­zir­ki wagt­da ýi­tip git­mek how­py aban­ýan jan­dar­la­ryň ha­ta­ry­na gi­ri­zil­me­se-de, hem­sa ba­lyk­la­ry­ň azal­ma­gy In­ka çe­ri­gi­niň iý­mit ýet­mez­çi­li­gin­den ejir çek­me­gi­ne se­bäp bol­ýar. Mag­lu­mat­la­ra gö­rä, ga­ra çar­lak­la­ryň sa­ny­nyň 150 müňe golaýdygy bel­le­nil­ýär.