Sagdyn iýmitlenmek möhümdir

Güýz pas­ly­nyň gel­me­gi bi­len ho­wa gün-gün­den so­wap, Gün şöh­le­si­niň do­wam­ly­ly­gy azal­ýar. Möw­süm ça­lyş­ýan bu dö­wür­de be­de­ni­miz tä­ze tebigy şert­le­re uý­gun­laş­ma­ly bol­ýar. Ho­wa­nyň üýt­ge­me­gi se­bäp­li adam­lar­da ýa­daw­lyk, uku­syz­lyk we im­mun ul­ga­my­nyň gow­şa­ma­gy ýa­ly ýag­daý­lar ýü­ze çykyp bi­ler. Şol se­bäp­li, sag­ly­gy­my­zy go­ra­ma­gyň, ener­gi­ýa­my­zy ýo­ka­ry de­re­je­de sak­la­ma­gyň we möw­süm­le­ýin ke­sel­le­riň öňü­ni al­ma­gyň iň ne­ti­je­li ýo­ly – dog­ry we de­ňag­ram­ly iý­mit­len­mek­dir.
Güýzine hem edil beý­le­ki pa­syl­lar­da­ky ýa­ly, sag­dyn iý­mit­len­mek we iş bi­len dynç al­şy utgaş­dyr­mak, pas­la gö­rä ge­ýin­mek ze­rurdyr. Aşa ýa­da­mak, gyz­gyn, ho­wa­sy ça­lyş­ma­ýan otag­da uzak wagt­lap bol­mak ýa-da ter­si­ne aşa so­wuk otag­da bo­lup, so­wuk iý­mit­le­ri iý­mek be­de­ni­mi­ze zy­ýan­ly tä­si­ri­ni ýe­tir­ýär. Şeý­le-de dö­räp bil­jek möw­süm­le­ýin ýo­kanç ke­sel­ler­den go­ran­mak mak­sa­dy bi­len, şah­sy aras­sa­çy­lyk ter­tip-düz­gü­ni­ ber­jaý edilmeli.
Sent­ýabr we okt­ýabr aýlarynda dat­ly mi­we­le­r ýe­tiş­ýär. Gök önüm­le­r be­den üçin ýo­kum­ly wi­ta­min­le­ri özün­de jem­le­ýär. Kä­di A, C, E wi­ta­min­le­ri­ne baý­dyr. Kä­di iý­mit siň­di­riş ul­ga­my­ny go­wu­lan­dyr­ýar. Nar we üzüm an­ti­ok­si­dant­la­ra baý bo­lup, ga­nyň dü­zü­mi­ni go­wu­lan­dyryp, ýü­rek-da­mar ul­ga­my­ny ber­kit­mä­ge, öý­jük­le­riň tä­ze­len­me­gi­ne kö­mek ed­ýär. Al­ma we ar­myt bol­sa sü­ýüm­le­re baý bo­lup, içe­ge mik­rof­lo­ra­sy­ny saz­laş­dyr­ma­ga we de­ňag­ram­ly sak­la­ma­ga kö­mek ed­ýär.
Güýz­de im­mun ul­ga­my­ny güýç­len­dir­ýän önüm­le­ri iý­mek mas­la­hat be­ril­ýär. Sa­rym­sak we so­gan te­bi­gy an­ti­bio­tik hök­mün­de mik­rob we wi­rus­la­ra gar­şy be­de­niň çy­dam­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar.
To­mus aý­la­ryn­da so­wuk iç­gi­ler we ýe­ňil işdäaçarlar köp sarp edi­len bol­sa, güýz­de dok tut­ýan na­har­la­ry iý­mek mas­la­hat be­ril­ýär. Dür­li su­wuk na­har­la­r, gök önüm­li çor­ba­lar we no­hut­ly ta­gam­lar hem be­de­ni ýy­lad­ýar.
So­wuk ho­wa­da adam­yň suw iç­mek is­le­gi azal­sa-da, be­de­niň su­wa bo­lan is­le­gi üýt­ge­me­ýär. Gu­rak ho­wa­da de­ri­niň we öý­jük­le­riň çyg­ly­ly­gy­ny sak­la­mak üçin her gün ýe­ter­lik muk­dar­da (1,5–2 litr) aras­sa suw iç­me­li. Süý­ji we gaz­ly iç­gi­le­riň or­nu­na ot­ly çaý­la­ry, te­bi­gy kom­pot­la­ry saý­la­mak peý­da­ly­dyr.
Sag­dyn iý­mit­len­mek di­ňe bir fi­zi­ki sag­ly­gy däl, eý­sem, ýo­ka­ry zäh­met ukyp­ly­ly­gy­ny hem üp­jün ed­ýär. Ýe­ter­lik uky­ny al­mak, aras­sa ho­wa­da ge­ze­lenç et­mek si­zi möw­süm­le­ýin ke­sel­ler­den go­rap, güýz aý­la­ry­ny ru­hu­be­lent ge­çir­mä­ge müm­kin­çi­lik be­rer.

Selbi AMANOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň medisina ekologiýasy we gigiýena kafedrasynyň müdiri.