1892-nji ýylyň 14-nji oktýabry dünýä edebiýatynyň taryhynda aýratyn orun eýeleýän seneleriň biridir. Hut şu gün iňlis ýazyjysy Artur Konan Doýluň (Arthur Conan Doyle) meşhur «Şerlok Holmsuň başdan geçirenleri» (The Adventures of Sherlock Holmes) atly hekaýalar ýygyndysy ilkinji gezek kitap görnüşinde neşir edildi. Bu eser okyjylary adatdan daşary synçylyk ukyby, ýiti zehini we logiki pikirlenmesi bilen tapawutlanýan meşhur detektiw Şerlok Holms bilen has ýakyndan tanyşdyrdy. Şol döwürde detektiw edebiýaty ösüp başlaýardy, emma Holmsuň jenaýatlary derňemekde ylmy çemeleşmäni, subutnamalary we ownuk jikme-jiklikleri ulanmagy bu žanryň ösüşine täze öwüşgin çaýdy.

Artur Konan Doýl Şerlok Holmsuň keşbini döretmekde lukmançylyk bilimlerinden we adam häsiýetlerini synlamak tejribesinden peýdalanypdyr. Ýazyjynyň öňki mugallymlaryndan biri bolan lukman Jozef Bell adamyň daşky görnüşine we hereketlerine syn etmek arkaly ol barada netijeler çykarmak ukyby bilen tanalypdyr. Bu aýratynlyk Holmsuň pikirleniş usulynyň kemala gelmegine täsir eden çeşmeleriň biri hasaplanýar. Holmsuň hemişelik ýoldaşy doktor Jon Watson bolsa wakalary okyjylara gürrüň berýän gahryman hökmünde çykyş edýär. Watsonyň gatnaşmagy hekaýalara ynandyryjylyk we ynsanperwerlik öwüşginini goşup, Holmsuň sowukganly seljeriş ukybyny has aýdyň görkezýär.

«Şerlok Holmsuň başdan geçirenleri» atly ýygyndyda «Bohemiýadaky dawa», «Gyzyl kelleliler birleşigi» we «Alabaster ýüzli adam» ýaly syrly wakalar ýerleşdirilip, okyjylara garaşylmadyk öwrümlerden we akyl-paýhasa esaslanýan çözgütlerden doly dünýä hödürlenýär. Bu hekaýatlaryň aýratynlygy diňe bir jenaýatlaryň açylmagynda däl, eýsem her bir ownuk jikme-jikligiň uly syryň açary bolup bilmeginde jemlenýär. Holms okyjylara wakalara başgaça garamagy, subutnamalary seljermegi we ilkinji göze ilýän netijeler bilen kanagatlanmazlygy ýaňzydýar.

Şerlok Holmsuň meşhurlygy wagtyň geçmegi bilen diňe bir edebiýat bilen çäklenmän, dünýä medeniýetiniň dürli ugurlaryna hem ýaýrady. Onuň başdan geçirmeleri köp dile terjime edildi, teatr sahnalarynda goýuldy, filmlerde we teleseriallarda şekillendirildi. Häzirki wagtda hem Şerlok Holms akylly detektiwiň nusgawy keşbi hökmünde tanalýar we onuň ady syrly wakalary derňemek sungaty bilen berk baglanyşdyrylýar.

Mähri Gurbanowa,

Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyby.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА