Ussat des­san­çy bag­şy

Des­san­çy bag­şy Öre Şyh Kä­be og­lu­ny ýag­şy­lyk­da ýat­lap…

Des­san­çy­lyk sun­ga­ty­nyň bin­ýa­dy­ny go­ýan­la­ryň bi­ri-de Öre Şyh Kä­be og­lu­dyr. Gah­ry­man
Ar­ka­da­gy­my­zyň «Ile döw­let ge­ler bol­sa…» at­ly ki­ta­byn­da bu us­sat des­san­çy bag­şy hak­da mag­lu­mat be­ril­ýär. Öre Şyh Kä­be og­ly Pe­tek bag­şy, Sö­ýeg bag­şy, Na­zar Ba­ga, Çu­wal bag­şy da­gy bi­len bir­lik­de, mil­li bag­şy­çy­lyk sun­ga­ty­my­zyň des­san­çy­lyk ýo­lu­ny ös­dür­mek­de uly hyz­mat­la­ry bi­ti­ren us­sat ha­ly­pa bo­lup, at-owa­za­sy ile do­lan bag­şy. Ol «Şa­se­nem-Ga­ryp», «Ne­je­p og­lan», «Hüýr­luk­ga-Hem­ra» des­san­la­ry­ny, «Gö­rog­ly» epo­syn­dan bir­nä­çe şa­ha­la­ry ýe­ri­ne ýe­ti­rip­dir. Uly toý­la­ry tu­tuş des­san aý­dyp so­wan Öre Şyh Kä­be og­ly uly şöh­ra­tyň eýe­si bol­ýar. Ol toý­lar­da çy­kyş eden­de, ony diň­le­mä­ge uzak-ýa­kyn oba­lar­dan adam­lar py­ýa­da ýol sö­küp ge­lip­dir­ler. Halk des­san­çy bag­şa «Ne­je­p og­lan» des­sa­ny­ny iki­lenç hem aýt­dy­ryp diň­läp­dir­ler. Ol des­sa­ny şeý­le öz­bo­luş­ly, tä­sir­li ýe­ri­ne ýe­ti­rip­dir. Bag­şy bu des­sa­ny aý­da­nyn­da, to­ma­şa­çy­lar onuň aý­ry-aý­ry wa­ka­la­ry­ny tä­ze­den aýt­dy­ryp diň­läp­dir­ler. Öre Şyh Kä­be og­ly örän ýat­keş hem-de ýi­ti ze­hin­li bo­lup­dyr. Ol is­len­dik pur­sat­da is­len­dik des­sa­nyň wa­ka ýor­du­my­ny bö­lek­le­ýin şol bir äheň­de we owaz­da ýe­ri­ne ýe­tir­me­gi ba­şa­ryp­dyr.
Us­sat bag­şy­nyň des­san aý­da­n­da, du­ta­ry gö­te­rip, ony gy­ryk ka­kuw­da çal­ma­gy has-da tä­sir­li bo­lup­dyr. Onuň aý­dy­my çe­küw­li aýt­ma­ly ýe­rin­de ga­ra gaz­ma­ly ýe­rin­den tu­rup, be­lent ka­kuw­da aý­dym aýt­ma­gy diň­leý­ji­le­re örän güýç­li tä­sir edip­dir. Olar hem ör tu­rup, bag­şy­nyň «ho­wu­ny» ýe­ti­rip­dir­ler.
Öre Şyh Kä­be og­ly toý­lar­da aýd­ýan des­sa­nyn­da­ky her bir gah­ry­ma­nyň keş­bi­ne gi­rip, onuň öz­bo­luş­ly­ly­gy­ny ýü­ze çy­ka­ryp­dyr, ýag­ny ses hem he­re­ket taý­dan tä­sir­li be­ýan edip­dir. Us­sat ha­ly­pa des­san­da­ky aý­dym­la­ryň öň­ki asyl nus­ga­sy bi­len bir­lik­de, oňa öz äheň­le­ri­ni, owaz öwüş­gin­le­ri­ni-de go­şup­dyr. My­sal üçin, «Ne­je­bog­lan» des­sa­nyn­da­ky «Töw­ri­ziň beg­le­ri, so­nam gel­di­mi?» at­ly aý­dy­my ýe­ri­ne ýe­ti­ren­de, «juk­gul­dy­ny» hem-de gaý­naw­la­ry özü­çe dö­re­dip, so­ňun­da­ky sö­ze tä­sir­li gaý­ta­la­ma, heň be­rip­dir. Bu bol­sa aý­dy­my has-da süý­je­dip­dir, şo­nuň bi­len bir­lik­de owaz taý­dan baý­laş­dy­ryp­dyr.
Öre Şyh Kä­be og­ly ýaş­ly­gyn­da mal ba­kyp, ço­pan­çy­lyk edip­dir. Ol gum için­de bo­lup, sa­zak şa­ha­syn­dan dö­wüp, özü­ne «du­tar» ýa­sa­nyp­dyr. Bir ge­zek gum içi­niň oba­la­ry­nyň bi­ri­ne şol döw­rüň bel­li bag­şy­sy Isa bag­şy aý­dym aýt­ma­ga gel­ýär. Ýaş Öre ala kö­pe­gi­ne sü­ri­ni yna­nyp, ýor­ga eşe­gi­ne mü­nüp, to­ýa gid­ýär. Toý­da Öre ço­pan Isa bag­şy bi­len ta­nyş­ýar. Isa bag­şy oňa aý­dym aýt­dy­ryp, onuň aý­dym aý­dy­şy­ny bar­lap gör­ýär-de:
— Er­tir aňyr­ky oba­da aý­dym aýt­jak, sen hök­man şo­ňa bar — diý­ýär.
Öre bu ge­zek sü­ri­ni dä­de­si­ne yna­nyp, to­ýa gaýd­ýar. Toý­dan soň Isa bag­şy ony şä­girt edi­nip, ýa­ny bi­len öýü­ne alyp gid­ýär. Şeý­le­lik­de, bir ýyl­dan soň, Öre Şyh Kä­be og­ly ha­ky­ky bag­şy bo­lup, eli du­tar­ly öýü­ne gaý­dyp gel­ýär.
Öre Şyh Kä­be og­lu­nyň il­kin­ji sa­zan­da­sy Şa­jan gy­jak­çy bol­ýar. Ol örän ýi­ti ze­hin­li bo­lup, gy­jak çal­ma­ga us­sat eke­ni. Özi-de köp aý­dym­la­ry ýat­dan bil­ýän eke­n. Şo­nuň üçi­nem ha­ly­pa bag­şy des­sa­nyň söz­le­ri­ni we goş­gu­la­ry­ny ar­ka­ýyn, em­gen­män aý­dar eke­n. Şu ýer­de Şa­jan gy­jak­çy­nyň bäş ýa­şyn­da sün­ne­te ýa­ty­ry­lyp, onuň sün­net to­ýun­da Öre Şyh Kä­be og­lu­nyň des­san aý­dan­dy­gy­ny bel­le­mek ge­rek. Şo­nuň bi­len bir­lik­de-de, Şa­jan gy­jak­çy­nyň bäş ýa­şyn­da gy­ja­ga ez­ber­lik bi­len erk eden­di­gi dün­ýä bel­li kom­po­zi­tor Mo­sar­ty ýa­dy­ňa sal­ýar. Ol şol ýaş­la­ryn­da toý­lar­da Öre Şyh Kä­be og­lu­na sa­zan­dar­lyk ed­ýär. Ýö­ne Şa­jan gy­jak­çy ýaş­ly­gyn­da ara­dan çyk­ýar. Şon­dan soň des­san­çy bag­şa Türk­me­nis­ta­nyň halk bag­şy­sy Sa­par Be­ki­ýew sa­zan­dar­lyk ed­ýär. Öre Şyh Kä­be og­ly kä­te­ler gö­zü­ne ýaş aý­lap: «Şa­jan ýa­ly gy­jak­çy dün­ýä­de ýok­dur» di­ýip, ony ýag­şy­lyk­da ýat­lar eke­n.
Us­sat gy­jak­çy, Türk­me­nis­ta­nyň halk bag­şy­sy Sa­par Be­ki­ýe­wiň Öre Şyh Kä­be og­lu­na sa­zan­dar­lyk et­me­gi onuň aýd­ýan des­san aý­dym­la­ry­na tä­ze­çil­lik gi­riz­mek bi­len, des­san­çy­lyk sun­ga­tyn­da üýt­ge­şik owaz­lar peý­da bol­ýar. Bu bol­sa ha­ly­pa bag­şy­nyň il için­de at-ab­ra­ýy­ny has-da art­dyr­ýar. Şeý­le­lik­de, Öre Şyh Kä­be og­ly öm­rü­niň ahy­ry­na çen­li des­san­çy bag­şy hök­mün­de ta­nal­mak bi­len, ol ugur­da uly hyz­mat­la­ry bi­tir­ýär. «Her gü­lüň bir ysy bar» diý­li­şi ýa­ly, Öre Şyh Kä­be og­lu­nyň hem öz­bo­luş­ly des­san aý­dyş ýo­ly ýaş bag­şy­lar üçin uly bir sa­pak bo­lup gal­ýar. Us­sat ha­ly­pa­nyň dür­li des­san­lar­dan aý­dan aý­dym­la­ry türk­men ra­dio­sy­nyň al­tyn gaz­na­syn­da sak­la­ny­lyp, ra­dio­diň­leý­ji­le­re yzy­gi­der­li ýe­ti­ril­ýär.
Us­sat bag­şy­nyň ýo­lu­ny og­ly, Türk­me­nis­ta­nyň halk bag­şy­sy Ho­ja­my­rat Örä­ýew do­wam et­di­rip­di. Hä­zir­ki wagt­da ag­tyk­la­ry Sol­tan­bagt Re­je­po­wa bi­len Ba­ky Re­je­pow ata­la­ry­nyň ýo­lu­ny do­wam ed­ýär­ler. Bu bol­sa Öre Şyh Kä­be og­lu­nyň us­sat­lyk mek­de­bi­niň ne­sil do­wa­ma­ty­na öw­rü­len­di­gi­ni aň­lad­ýar. Esa­sy zat bol­sa, us­sa­dyň bu ugur­da ne­sil­ler üçin des­san­çy­lyk sun­ga­ty­nyň ebe­di nus­ga­lyk mek­dep bo­lup dur­ýan­ly­gy­dyr. Şeý­le sun­gat mi­ra­sy­na eýe bol­mak bol­sa, des­san­çy ýaş­lar üçin uly bagt­dyr.

Akmyrat REJEBOW,
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyby, dessançy bagşy.