Her bir hal­kyň asyr­la­ryň sy­na­gyn­dan ge­çip, ne­sil­le­riň aňyn­da we ru­hun­da ýa­şa­ýan mu­kad­des gym­mat­lyk­lary bol­ýar. Türk­men hal­ky­nyň hem ta­ry­hy­ny, mil­li hä­si­ýe­ti­ni, ru­hy dün­ýä­si­ni açyp gör­kez­ýän şeý­le gym­mat­lyk­lar az däl. Be­hiş­di be­dew, ne­pis ha­ly­sy, we­pa­ly ala­baý, ene-ma­ma­la­ry­my­zyň yh­la­sy bi­len dö­re­di­len mil­li mi­ras – bu­la­ryň äh­li­si türk­me­niň geç­mi­şi­ni şu gü­ni bi­len, şu gü­nü­ni bol­sa gel­je­gi bi­len bag­la­nyş­dyr­ýan ru­hy köp­rü­dir.
Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň «Türk­me­niň buý­san­jy» at­ly goş­gu­sy­ny oka­nyň­da, hut şeý­le bi­te­wü­lik duý­gu­sy kal­by­ňa dol­ýar. Goş­gy­nyň il­kin­ji se­tir­le­rin­de ta­ryh di­ňe geç­miş­de ga­lan ýat­la­ma hök­mün­de däl-de, gel­je­ge ýol aç­ýan ru­hy güýç hök­mün­de öňe çyk­ýar.
«Be­ýik ta­ryh – be­ýik gel­je­ge bin­ýat» di­ýen pi­kir ese­riň esa­sy ma­ny öze­ni­ni kes­git­le­ýär. Bu ýer­de geç­miş bi­len gel­jek bi­ri-bi­rin­den aý­ry dü­şün­je­ler däl. Olar bir da­rag­tyň kö­kü­dir şa­ha­la­ry ýa­ly öza­ra bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Şol da­rag­tyň kök­le­ri ta­ry­hyň çuň­luk­la­ry­na ara­laş­sa, şa­ha­la­ry gel­je­giň gi­ňiş­li­gi­ne uzal­ýar.
Goş­gy­nyň mer­ke­zin­de türk­men be­de­wi­niň keş­bi aý­ra­tyn be­lent­lik­de gö­rün­ýär. Be­dew bu ýer­de di­ňe bir gö­zel­li­gi, ýyn­dam­ly­gy bi­len göw­nü­ňi aw­la­man, türk­me­niň ru­hu­nyň, er­kin­li­ge söý­gü­si­niň, mak­sa­da ok­gun­ly­ly­gy­nyň şa­hy­ra­na ny­şa­ny bo­lup öňe çyk­ýar. «At my­rat­dyr, at ga­nat­dyr türk­men­de» di­ýen se­tir­de be­dew bi­len türk­me­niň ara­syn­da­ky ga­dy­my ru­hy ýa­kyn­lyk jem­len­ýär.
At – my­rat.
At – ga­nat.
At – ýol.
At – türk­me­niň ta­ry­hyň uzak men­zil­le­rin­den gel­je­ge ta­rap ynam­ly ga­dam ur­ýan ru­hu­nyň keş­bi. Be­de­wiň ýe­liň ba­dy­na gal­ga­ýan ýa­ly­ny göz öňü­ne ge­ti­re­niň­de, onuň bi­len bi­le­lik­de ta­ry­hyň sa­hy­pa­la­ry hem açyl­ýan ýa­ly bol­ýar. Bu ýer­de ga­dy­my ýol­la­ryň keş­bi, giň säh­ra­la­ryň de­mi, ata-ba­ba­la­ryň ar­zuw-mak­sat­la­ry bir­leş­ýär. Şo­nuň üçin şy­gyr­da be­de­wiň «kä­mil­lik ke­ma­ly» hök­mün­de su­rat­lan­dy­ryl­ma­gy onuň di­ňe daş­ky gö­zel­li­gi­ni däl, eý­sem, mil­li ruh­da­ky or­nu­ny hem açyp gör­kez­ýär.
Şy­gyr­da­ky şa­hy­ra­na pi­kir kem-kem­den hal­kyň ru­hy-me­de­ni dün­ýä­si­niň beý­le­ki gym­mat­lyk­la­ry­na geç­ýär. Ene-ma­ma­la­ry­my­zyň yh­la­sy bi­len do­ka­lan türk­men ha­ly­sy şol gym­mat­lyk­la­ryň bi­ri­dir. Ha­ly – di­ňe na­gyş­la­ryň saz­la­şy­gy däl. Onuň her bir gö­lü­niň, her bir reň­ki­niň, her bir çi­ti­mi­niň aňyr­syn­da geç­mi­şiň se­si bar. Ha­ly do­ka­lan­da di­ňe ýüp­lük­ler däl, eý­sem, dö­wür­ler bi­ri-bi­ri­ne ça­tyl­ýar. Ýag­ny bir çi­tim­de enä­niň yh­la­sy, beý­le­ki­sin­de gy­zyň ar­zu­wy, ýe­ne bi­rin­de bol­sa ata Wa­ta­nyň keş­bi ýa­şa­ýar. Şo­nuň üçin «Ne­pis ha­ly – eý­ýam­la­ryň mi­ra­sy» di­ýen pi­kir türk­men ha­ly­sy­nyň asyr­lar­dan-asyr­la­ra ge­çip gel­ýän me­de­ni ýa­dy­gär­lik­di­gi­ni şa­hy­ra­na gör­nüş­de aň­lad­ýar.
Goş­gu­da ala­ba­ýyň dost­lu­gyň keş­bi hök­mün­de gör­ke­zil­me­gi oňa aý­ra­tyn mä­hir çaý­ýar. Uzak ta­ry­hyň do­wa­myn­da we­pa­ly­ly­gyň, hüş­gär­li­giň, go­rag­çy­ly­gyň ala­mat­la­ry­nyň bi­ri bo­lup gelen ala­ba­ý türk­me­niň we­pa­ly hem­ra­sy hök­mün­de jan­lan­ýar.
Şeý­le­lik­de, be­dew, ha­ly we ala­baý üç aý­ry keşp bo­lup gö­rün­se-de, goş­gy­nyň ma­ny gi­ňiş­li­gin­de olar bir bi­te­wi dü­şün­jä – mil­li mi­ra­sa bir­leş­ýär. Ola­ryň her­sin­de türk­men hal­ky­nyň hä­si­ýe­ti­niň aý­ra­tyn bir ta­ra­py gö­rün­ýär: be­dew­de er­kin­lik we mak­sa­da ok­gun­ly­lyk, ha­ly­da ne­pis­lik we dö­re­di­ji­lik, ala­baý­da bol­sa we­pa­ly­lyk hem hüş­gär­lik.
Goş­gu­da ene keş­bi hem aý­ra­tyn ýy­ly­lyk bi­len du­ýul­ýar. Ene­le­riň yh­la­sy «gül­ler açan kö­ňül säh­ra­sy» bi­len de­ňeş­di­ril­ýär. Bu meň­zet­me ese­riň iň nä­zik duý­gu­la­ry­nyň bi­ri­ni dö­red­ýär. Çün­ki ene yh­la­sy ne­sil­le­ri ter­bi­ýe­le­ýän, mil­li däp-des­sur­la­ry, hüw­dü­le­ri, el hü­när­le­ri­ni we yn­san­per­wer gym­mat­lyk­la­ry bir ne­sil­den beý­le­ki­si­ne ge­çir­ýän ru­hy çeş­me­dir. Ene ýü­re­gin­dä­ki mä­hir şol çeş­mä­niň göz­ba­şy­dyr.
Şeý­le eser­le­ri oka­nyň­da, «mi­ras nä­me?» di­ýen so­wal bi­yg­ty­ýar dö­re­ýär.
«Türk­me­niň buý­san­jy» goş­gu­sy­nyň dö­red­ýän şa­hy­ra­na gi­ňiş­li­gin­de bu so­wa­la jo­gap aý­dyň gö­rün­ýär: mi­ras – do­wa­mat­dyr. Ol geç­miş­den ge­lip, şu gü­nüň ýü­re­gin­den ge­çip, gel­je­ge ta­rap ak­ýan ru­hy der­ýa­dyr.
Goş­gy­nyň ahy­ryn­da­ky «do­wa­mat» dü­şün­je­si hem hut şu pi­ki­ri jem­le­ýär. Bu ýer­de do­wa­mat di­ňe wag­tyň do­wam et­me­gi däl. Ol ru­huň, me­de­ni­ýe­tiň, mil­li ýa­dyň ne­sil­den-nes­le geç­me­gi­dir.
Şo­nuň üçin bu goş­gy­ny di­ňe mil­li gym­mat­lyk­la­ryň was­py hök­mün­de däl, geç­miş, şu gün we gel­jek ha­kyn­da­ky şa­hy­ra­na oý­lan­ma hök­mün­de hem ka­bul et­mek müm­kin. Eser­de ta­ryh – bin­ýat, be­dew – ga­nat, ha­ly – ýat­la­ma, ala­baý – we­pa­ly­lyk, ene yh­la­sy – ru­hy çeş­me, gel­jek bol­sa şol gym­mat­lyk­la­ryň do­wam ed­ýän ýo­lu­dyr.
Türk­me­niň buý­san­jy onuň di­ňe eýe bo­lan baý­ly­gyn­da däl, şol baý­ly­gyň ma­ny­sy­ny du­ýup, ony gel­jek ne­sil­le­re ýe­ti­rip bil­me­gin­de­dir.
Çün­ki ta­ryh ýat­la­ny­lan­da ýa­şa­ýar.
Mi­ras aýa­lan­da ýa­şa­ýar.
Sun­gat dö­re­di­len­de ýa­şa­ýar.
Mil­li ruh bol­sa ne­sil­le­riň kal­byn­da do­wam et­di­ri­len­de, ba­ky­ly­ga öw­rül­ýär.
Şeý­le­lik­de, «Türk­me­niň buý­san­jy» goş­gu­sy­nyň şa­hy­ra­na dün­ýä­si türk­me­niň mil­li gym­mat­lyk­la­ry­ny bir ru­hy bi­te­wü­li­ge jem­le­ýär. Be­de­wiň ba­dyn­da, ha­ly­nyň na­gyş­la­ryn­da, ala­ba­ýyň we­pa­ly­ly­gyn­da, ene­le­riň yh­la­syn­da asyr­la­ryň se­si eşi­dil­ýär. Şol ses geç­miş­den gel­ýär, şu gün bi­len ýa­şa­ýar we gel­je­ge ýüz­len­ýär.
Ol ses – türk­me­niň buý­san­jy.
Ol buý­san­jyň öze­ni – mil­li mi­ras.
Ol mi­ra­syň ýo­ly – do­wa­mat.

Gülbahar SALAKOWA,
Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň uly mugallymy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА