Dün­ýä­de mi­wä­niň 2 müň dür­li gör­nü­şi bo­lup, ola­ryň kö­pü­si agaç­da bit­ýän bol­sa, kä­bi­ri bak­ja eki­ni ýa­ly ýe­re ýa­zy­lyp ös­ýär. Şeý­le mi­we­le­riň bi­ri hem «ga­wun ar­my­dy» ady bi­len ta­nal­ýan pe­pi­no­dyr. Baş­ga­ça «süý­ji hy­ýar» hem di­ýil­ýän bu mi­wä­niň ata Wa­ta­ny Gü­nor­ta Ame­ri­ka (Çi­li, Pe­ru) ha­sap­lan­ýar. Uzak ýo­la äkit­me­si kyn bo­lan ýum­şak mi­wä Gü­nor­ta Ame­ri­ka­da «Pe­pi­no Dulce» (süý­ji hy­ýar), yl­my dil­de «So­la­num mu­ricatum» di­ýil­ýär. Da­şyn­da be­new­şe çy­zyk­la­ry bo­lan sa­rym­tyl reňk­li süý­ri mi­wä­niň uzyn­ly­gy 10 san­ti­met­re, ini 6 san­ti­met­re ýet­ýär. Po­mi­do­ryň, ba­dam­ja­nyň we ýe­ral­ma­nyň ga­ryn­da­şy bo­lan ga­wun ar­my­dy­nyň için­de iýil­ýän çi­git­le­ri bol­ýar. Ar­myt şe­kil­li süý­ri mi­wä­niň ag­ra­my 300-500 gram ara­ly­gyn­da bol­ýar. Ga­wun bi­len hy­ýa­ryň ta­ga­my­ny ýat­lad­ýan pe­pi­no köp­lenç ter­li­gi­ne iýil­ýär. Mi­we­den se­na­gat usu­lyn­da taý­ýar­lan­ýan mel­hem kos­me­tik se­riş­de hök­mün­de peý­da­la­nyl­ýar.
Itü­züm­ler maş­ga­la­sy­na de­giş­li bu mi­we bo­ýy 1 met­re ýet­ýän, he­mi­şe ýa­şyl öw­süp otu­ran ýa­rym gy­rym­sy ösüm­lik­de bit­ýär. Ýö­ne bu mi­we köp ýurt­da po­mi­dor ýa­ly ýe­re ýa­zy­lyp ýa-da ýüp­den sal­la­nyp, bir­ýyl­lyk möh­let­de ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Şa­ha­sy ar­ka­ly kö­pel­dil­ýän bu ösüm­lik And dag­la­ry­nyň etek­le­rin­de, Ýew­ro­pa ýurt­la­ryn­da tro­pik ýa-da subt­ro­pik zo­lak­lar­da ös­dü­ril­ýär. Pe­pi­no ösüm­li­gi eki­len­den 5 aý ge­çen­den soň mi­we­le­ri ýyg­nal­ýar. 2 ýy­la çen­li ha­syl ber­ýän bu ösüm­li­giň her gek­ta­ryn­dan 40-60 ton­na ha­syl alyp bol­ýar. Te­bi­gat­da ýa­ba­ny gör­nüş­de duş gel­me­ýän pe­pi­no güý­ze çen­li ha­syl ber­ýär. Hä­zir­ki wagt­da bu mi­we Pe­ru­da, Çi­li­de, Tä­ze Ze­lan­di­ýa­da giň­den ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär.
Köp­ler ga­wun ar­my­dy­ny süý­ji we hoş­boý ys­ly mi­we hök­mün­de iý­ýän bol­sa­lar-da, kä­bir ada­m bu mi­wä­ni iý­se, ýü­rek bu­lan­ma, zä­her­len­me, tüý­kü­li­giň köp bö­lü­nip çyk­ma­gy, be­de­niň gow­şak­ly­gy we ga­ryn­da agy­ry­la­ryň peý­da bol­ma­gy ýa­ly ala­mat­lar ýü­ze çyk­ýar.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА