Energetika diplomatiýasy – ykdysady ösüşiň çelgisi

Ýur­du­my­zyň ne­bit­gaz pu­da­gyn­da alyp bar­ýan hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy, ama­la aşyr­ýan ma­ýa go­ýum sy­ýa­sa­ty onuň hal­ka­ra şert­na­ma­la­ra, mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti di­wer­si­fi­ka­si­ýa­laş­dyr­ma­ga, şo­nuň bi­len bir­lik­de-de döw­le­ti ösen de­re­je­le­re çy­kar­ma­ga ni­ýet­le­nip dü­zü­len mil­li mak­sat­na­ma­la­ra yg­rar­ly bo­lup gal­ýan­dy­gyn­dan ha­bar ber­ýär. Döw­le­tiň içe­ri we da­şa­ry sy­ýa­sa­tyn­da­ky dur­nuk­ly­lyk dün­ýä döw­let­le­ri­niň dür­li gör­nüş­dä­ki ma­ýa go­ýu­jy­la­ry­ny ýur­du­my­za çek­mek­de uly orun eýe­le­ýär. Şo­nuň ne­ti­je­sin­de ýur­du­my­zyň döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň esa­sy ugur­la­ry­nyň bi­ri bo­lan ne­bit­gaz pu­da­gy­ny ös­dür­mek­de da­şa­ry ýurt ma­ýa­syn­dan üs­tün­lik­li peý­da­la­nyl­ýar. Ýurdumyzda ga­zyň we ne­bi­tiň gaý­ta­dan iş­le­mekde öz müm­kin­çi­lik­le­ri­ni iş­jeň öz­leş­diril­megi gel­jek­de ug­le­wo­do­rod­ serişdeleriniň eks­por­tyn­dan alyn­ýan peý­da­nyň art­jak­dy­gy­ny gör­kez­ýär.
Öza­ra bäh­bit­li, yna­nyş­ma­ga da­ýan­ýan hyz­mat­daş­ly­gy ös­dür­mä­ge is­leg bil­dir­ýän ýurt­lar we kom­pa­ni­ýa­lar bi­len konst­ruk­tiw gep­le­şik­le­ri ýo­la goý­mak ýurdumyzyň da­şa­ry sy­ýa­sy stra­te­gi­ýa­sy­nyň esa­sy ugur­la­ry­nyň bi­ri­ne öw­rül­di. Se­bi­ta­ra tas­la­ma­lar bo­lan Türk­me­nis­tan – Öz­be­gis­tan – Ga­za­gys­tan – Hy­taý we Türk­me­nis­tan – Ow­ga­nys­tan – Pa­kis­tan – Hin­dis­tan trans­mil­li gaz ge­çi­ri­ji­le­ri di­ňe bir ener­gi­ýa ge­çi­ri­ji­si bol­man, eý­sem, Be­ýik Ýü­pek ýo­lu­nyň hä­zir­ki za­man gör­nü­şi­niň şa­ha­la­ry­na öw­rü­ler. TOPH bol­sa Gü­nor­ta – Gün­do­gar Azi­ýa­nyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­ne tä­sir et­jek tä­ze bir ugur­dyr. Türk­me­nis­ta­nyň ama­la aşy­ran we aşyr­ýan şeý­le iri tas­la­ma­la­ry hal­ka­ra ma­li­ýe gu­ra­ma­la­ry ta­ra­pyn­dan gol­da­nyl­ýan­dy­gyn­dan, ener­ge­ti­ka dip­lo­ma­ti­ýa­sy­nyň hal­ka­ra sy­ýa­sat­da we işe­wür­lik­de yk­rar edilýändiginden ha­bar ber­ýär.
Döw­let Baş­tu­ta­ny­my­zyň dün­ýä­de oňyn gar­şy­la­nan ener­ge­ti­ka howp­suz­ly­gy bi­len bag­la­ny­şyk­ly baş­lan­gyç­la­ry bir ýur­t ýa-da bir se­bi­t bi­len çäk­len­me­ýär. Ol hal­ka­ra ýa-da dün­ýä ener­ge­ti­ka howp­suz­ly­gy bi­len hem gö­nü­mel ýa-da gy­tak­la­ýyn bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Mu­nuň şeý­le­di­gi­ne ýur­du­my­zyň we Mil­let­ler Bi­le­le­şi­gi­niň ýö­red­ýän sy­ýa­sat­la­ry, çy­kar­ýan ka­rar­la­ry bi­len ta­nyş bo­la­nyň­da-da göz ýe­tir­mek bol­ýar. Hä­zir­ki za­man dün­ýä­si­niň ýag­daý­la­ry­ny na­za­ra ala­nyň­da bu baş­lan­gyç­la­ryň ze­rur­lyk bo­lup dur­ýan­dy­gy­ny BMG-niň Baş As­samb­le­ýa­sy­nyň 2008-nji we 2013-nji ýyl­lar­da ka­bul eden «Ener­gi­ýa se­riş­de­le­ri­niň yg­ty­bar­ly we dur­nuk­ly üs­ta­şyr ge­çi­ril­me­gi hem-de dur­nuk­ly ösü­şi we hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy üp­jün et­mek­de onuň hyz­ma­ty» at­ly Ka­rar­na­ma­la­ryn­dan hem gör­mek bol­ýar.
Ýur­du­my­zyň ma­ýa go­ýum mak­sat­na­ma­la­ryn­da ne­bit­gaz pu­da­gy­na aý­ra­tyn orun be­ril­me­gi döw­let Baş­tu­ta­ny­my­zyň pa­ra­sat­ly se­bit sy­ýa­sa­ty­nyň geoyk­dy­sa­dy we geo­sy­ýa­sy äh­mi­ýe­ti­ni hem art­dyr­ýar. Pu­da­gy di­wer­si­fi­ka­si­ýa ýo­ly bi­len ös­dür­mä­ge, ne­bi­ti we te­bi­gy ga­zy gaý­ta­dan iş­le­mä­ge ýö­ri­te­leş­di­ri­len tä­ze top­lum­la­ry­ gur­ma­ga be­ril­ýän ýo­ka­ry äh­mi­ýet bol­sa dün­ýä döw­let­le­ri­niň­dir ma­li­ýe ins­ti­tut­la­ry­nyň, hal­ka­ra kom­pa­ni­ýa­la­ryň ýurdumyza ma­ýa goý­ma­gyn­da tä­sir­li gu­ral bo­lup dur­ýar. Se­bä­bi ýan­gyjy gaý­ta­dan iş­le­me­giň möç­beri­ni art­dyr­mak, tä­ze ýa­tak­la­ry se­na­gat taý­dan öz­leş­dir­mek, Ha­zar deň­zi­niň türk­men bö­le­gi­ni we «Gal­ky­nyş» gaz kä­ni­ni öz­leş­dir­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly iş­ler­de ula­nyl­ýan san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň tu­tuş top­lu­my­nyň gi­ňel­dil­me­gi, şeý­le-de 3D-mo­de­lir­le­mek usul­la­ry­nyň ula­nyl­ma­gy ma­ýa go­ýu­jy­lar­da yna­my art­dyr­ýar.
Umu­man aý­dy­lan­da, Türk­me­nis­tan te­bi­gy baý­lyk­la­ry­ny di­ňe bir öz bäh­bit­le­ri üçin ulan­ma­ga ça­lyş­man, eý­sem, goň­şy halk­la­ryň bäh­bit­le­ri­ne, hat­da dün­ýä halk­la­ry­nyň pa­ra­hat­çy­ly­gy­nyň ha­ty­ra­sy­na hyz­mat et­dir­mä­ge ym­tyl­ýar. Bu bol­sa hormatly Prezidentimiziň alyp bar­ýan içe­ri we da­şa­ry sy­ýa­sa­ty­nyň esa­sy aý­ra­tyn­lyk­la­ry­nyň bi­ri­dir.

Ma­ýa­gö­zel BA­BA­ÝE­WA,
Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynyň mugallymy.