Iň ýe­ňil agaç

Gü­nor­ta Ame­ri­ka­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýän bal­sa aga­jy dün­ýä­de iň ýe­ňil agaç ha­sap­lan­ýar. He­mi­şe ýa­şyl öw­süp otu­ran bu aga­ja yl­my dil­de «Ochro­ma» di­ýil­ýär. Örän çalt ös­ýän aga­jyň bo­ýy 27-30 met­re çen­li ýet­ýär. Iň ýe­ňil tä­jir­çi­lik aga­jy hök­mün­de peý­da­la­nyl­ýan bal­sa aga­jy­nyň esa­sy bö­le­gi – 90 gö­te­ri­mi Ek­wa­dor­da ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­ýär. Aga­jyň bu gör­nü­şi ekoul­ga­my çalt di­kelt­mek­de we to­kaý dö­ret­mek­de uly äh­mi­ýe­te eýe­dir. Kä­bir ýer­de be­zeg hem-de kö­le­ge hök­mün­de ekil­ýän bal­sa köl­le­riň ýa­ka­syn­da, ekin bit­me­ýän ýer­ler­de hem ös­ýär. 7 ýy­lyň için­de 20 metr be­ýik­li­ge çen­li ös­ýän bal­sa aga­jy 30-40 ýy­l ýa­şa­ýar. 3-4 ýyl­da gül­läp ug­rap, kö­pel­mek üçin to­hum­la­ry ýe­re dö­kü­lip ug­ra­ýar. Bu aga­ja baş­ga­ça, oh­ro­ma, bal­za hem di­ýil­ýär.
Bal­sa aga­jy­ny 8-9 ýyl­dan soň ke­sip ulan­ma­ly bol­ýar. Se­bä­bi agaç ýa­şy ulal­dy­gy­ça içi­ni iýip, za­ýa­la­nyp baş­la­ýar. Aga­jyň ho­wa bi­len dol­du­ry­lan öý­jük­le­ri dy­kyz­ly­gy azald­ýar. Bu bol­sa aga­jyň has ýe­ňil bol­ma­gy­na ge­tir­ýär. Dün­ýä­niň iň ýe­ňil tä­jir­çi­lik aga­jy­nyň dy­kyz­ly­gy 40-dan 160 kg/m³-a çen­li bol­ýar. Aga­jyň ke­si­lip gu­ra­dy­lan ul­la­kan bö­le­gi­ni hem aň­sat­lyk bi­len gö­te­rip äki­dip bol­ýar. Ýe­lek ýa­ly ýe­ňil bu ma­te­ri­al özün­den 2-3 es­se agyr­ly­ga döz ge­lip, dür­li ho­wa şert­le­rin­de dur­ku­ny üýt­get­mez­den, uzak ýyl­lap sak­la­nyp bil­ýär. Bal­sa öý­le­ri izol­ýa­si­ýa et­mek­de, suw­da ýüz­ýän en­jam­la­ry, ha­las ediş so­wut­la­ry, sýor­fing tag­ta­la­ry­ny ýa­sa­mak­da, gä­mi, ga­ýyk, uçar üçin ze­rur gur­na­ma­la­ry düz­mek­de, ka­gyz önüm­çi­li­gin­de, elekt­rik ener­gi­ýa­sy üçin go­rag gu­tu­sy hök­mün­de, diş aras­sa­la­ýan çöp­le­ri, doň­dur­ma ta­ýa­jyk­la­ry­ny ön­dür­mek­de ula­nyl­ýar. Aga­jyň kö­ki, ýap­ra­gy we gül­le­ri der­man­lyk mak­sa­dy bi­len peý­da­la­nyl­ýar. Ga­by­gy bol­sa sü­ýüm hök­mün­de peý­da­la­nyp, ma­ta we hal­ta tik­mek­de ula­nyl­ýar.