Tomus paslyny sagdyn geçireliň!

Hä­zir­ki dö­wür­de di­ňe bir ke­sel­le­ri be­jer­mek däl, eý­sem, ola­ryň öňü­ni al­mak hem mö­hüm me­se­le­le­riň bi­ri­dir. Şo­nuň üçin ýur­du­myz­da öňü­ni alyş luk­man­çy­ly­gy­na aý­ra­tyn üns be­ril­ýär. Yzy­gi­der­li ge­çi­ril­ýän sag­lyk bar­lag­la­ry, san­jym­lar, wa­gyz-ne­si­hat çä­re­le­ri we köp­çü­lik­le­ýin sag­lyk çä­re­le­ri ila­tyň ara­syn­da dür­li ke­sel­le­riň ýaý­ra­mak how­pu­ny pe­seld­ýär. Ýo­kanç ke­sel­le­riň öňü­ni al­mak bo­ýun­ça al­nyp ba­ryl­ýan iş­ler hal­ka­ra ül­ňü­le­re la­ýyk­lyk­da gu­ral­ýar. Aras­sa­çy­lyk-gi­gi­ýe­na ka­da­la­ry­nyň ber­jaý edil­me­gi, ila­tyň sag­lyk so­wat­ly­ly­gy­nyň ýo­kar­lan­dy­ryl­ma­gy we sag­dyn dur­muş ýö­rel­ge­le­ri­niň giň­den wa­gyz edil­me­gi bu ugur­da wajyp orun eýe­le­ýär.
Türk­me­nis­ta­nyň sag­ly­gy go­ra­ýyş sy­ýa­sa­ty­nyň mö­hüm ugur­la­ry­nyň bi­ri hem sag­dyn dur­muş ýö­rel­ge­le­ri­ni jem­gy­ýet­de ber­kit­mek­den yba­rat­dyr. Ýur­du­my­zyň äh­li se­bit­le­rin­de sport top­lum­la­ry, be­den­ter­bi­ýe mer­kez­le­ri, sta­di­on­lar, we­lo­si­ped ýol­la­ry we beý­le­ki sport des­ga­la­ry gur­lup, hal­kyň hyz­ma­ty­na be­ril­ýär. Be­den­ter­bi­ýe bi­len yzy­gi­der­li meş­gul­lan­mak ýü­rek-da­mar, süý­ji ke­se­li, se­miz­lik ýa­ly köp san­ly ke­sel­le­riň öňü­ni al­ma­ga kö­mek ed­ýär. Şeý­le hem sport bi­len meş­gul­lan­mak ada­myň ru­hy ýag­da­ýy­na oňyn tä­sir edip, zäh­me­te ukyp­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar. Sag­dyn iý­mit­len­mek hem sag­ly­gyň mö­hüm şert­le­ri­niň bi­ri­dir. Wi­ta­min­le­re, mi­ne­ral­la­ra we beý­le­ki peý­da­ly mad­da­la­ra baý önüm­le­riň ula­nyl­ma­gy be­de­niň im­mu­ni­te­ti­ni güýç­len­dir­ýär hem-de dür­li ke­sel­le­re gar­şy dur­nuk­ly­ly­gy­ny ýo­kar­lan­dyr­ýar.
To­mus pas­ly­nyň gel­me­gi bi­len, ho­wa­nyň tem­pe­ra­tu­ra­sy ep-es­li ýo­kar­lan­ýar. Bu ýag­daý adam be­de­ni­niň iş­leý­şi­ne tä­sir edip bi­ler. Esa­san-da, ça­ga­la­ryň, ýa­şu­ly adam­la­ryň, göw­re­li ze­nan­la­ryň we do­wam­ly ke­sel­ler­den ejir çek­ýän adam­la­ryň sag­ly­gy üçin aý­ra­tyn se­re­sap­ly­lyk ze­rur­dyr. Ys­sy ho­wa­da be­de­niň su­wa bo­lan ta­la­by art­ýar. Adam be­de­ni­niň esa­sy bö­le­gi­ni suw düz­ýän­di­gi se­bäp­li, onuň ýet­mez­çi­li­gi dür­li nä­saz­lyk­la­ra ge­ti­rip bi­ler. Şo­nuň üçin to­mus aý­la­ryn­da gü­nüň do­wa­myn­da ýe­ter­lik muk­dar­da aras­sa agyz su­wu­ny iç­mek mas­la­hat be­ril­ýär. Suw be­de­niň ýy­ly­lyk saz­la­şy­gy­ny üp­jün ed­ýär, zy­ýan­ly mad­da­la­ryň bedenden çy­ka­ryl­ma­gy­na ýar­dam ber­ýär we umu­my sag­lyk ýag­da­ýy­ny go­wu­lan­dyr­ýar.
To­mus möw­sü­min­de iň köp duş ge­lin­ýän sag­lyk me­se­le­le­ri­niň bi­ri Gün ur­ma­sy­dyr. Gün ur­ma­sy be­de­niň aşa gyz­ma­gy ne­ti­je­sin­de ýü­ze çyk­ýar. Şeý­le ýag­daý­da ada­myň be­de­ni gyz­ýar, kel­le­si agyr­ýar, ýü­re­gi bu­lan­ýar, gow­şak­lyk eme­le gel­ýär. Gün ur­ma­sy­nyň öňü­ni al­mak üçin gü­nor­tan wag­ty uzak wagt­lap gö­ni Gün şöh­le­si­niň aşa­gyn­da bol­maz­lyk, açyk reňk­li, ýe­ňil we ho­wa ge­çi­ri­ji egin-eşik­le­ri geý­mek, baş­gap ulan­mak, kö­le­ge­li ýer­ler­de dynç al­mak, köp muk­dar­da suw iç­mek, fi­zi­ki iş­le­riň agyr gör­nüş­le­ri­ni gü­nüň sal­kyn wagt­la­ryn­da ýe­ri­ne ýe­tir­mek ze­rur bo­lup dur­ýar.
Ys­sy ho­wa­da iý­mit­le­ni­şe aý­ra­tyn üns ber­mek ge­rek. To­mus möw­sü­min­de tä­ze mi­we­le­ri, gök önüm­le­ri, gök önüm­ler­den taý­ýar­la­nan iş­däa­çar­la­ry we süýt önüm­le­ri­ni iý­mek peý­da­ly­dyr. Bu önüm­ler be­de­ni wi­ta­min­ler bi­len üp­jün ed­ýär we im­mu­ni­te­ti güýç­len­dir­ýär. Şeý­le hem azyk önüm­le­ri­niň sak­la­nyş şert­le­ri­ne berk üns ber­mek ze­rur­dyr. Ys­sy ho­wa­da iý­mit­ler çalt za­ýa­lan­ýar. Şo­nuň üçin iý­mit­le­ri so­wa­dy­jy­da sak­la­mak, ola­ryň ön­dü­ri­len möh­le­ti­ni göz­den ge­çir­mek we şüb­he­li önüm­le­ri ulan­maz­lyk mas­la­hat be­ril­ýär.
To­mus aý­la­ryn­da dür­li ke­sel­le­riň ýaý­ra­mak müm­kin­çi­li­gi ýo­kar­lan­ýar. Şeý­le ýag­daý­la­ryň öňü­ni al­mak üçin şah­sy aras­sa­çy­lyk ka­da­la­ry­ny ber­jaý et­mek mö­hüm­dir. Eli­ňi­zi sa­byn bi­len ýy­gy-ýy­gy­dan ýuw­mak, aras­sa suw iç­mek, iý­mit önüm­le­ri­ni go­wy ýuw­mak we ýa­şa­ýyş ýer­le­ri­niň aras­sa­ly­gy­ny üp­jün et­mek sag­ly­gyň go­ral­ma­gy­na uly go­şant goş­ýar. Dynç alyş ýer­le­rin­de, aý­ra­tyn-da suw how­dan­la­ry­nyň go­la­ýyn­da aras­sa­çy­lyk düz­gün­le­ri­ne berk eýe­ril­me­li­dir. Ça­ga­la­ryň howp­suz­ly­gy he­mi­şe ulu­la­ryň gö­zeg­çi­li­gin­de bol­ma­ly­dyr.
To­mus pas­lyn­da sag­ly­gy go­ra­mak her bir ra­ýa­tyň gün­de­lik dur­mu­şyn­da mö­hüm orun eýe­le­me­li­dir. Luk­man­çy­lyk mas­la­hat­la­ry­na eýer­mek, dog­ry iý­mit­len­mek, aras­sa­çy­lyk ka­da­la­ry­ny ber­jaý et­mek we ys­sy ho­wa­dan go­ra­nyş çä­re­le­ri­ni gör­mek ar­ka­ly öz sag­ly­gy­my­zy go­rap, sag­dyn we bag­ty­ýar dur­mu­şyň hö­zi­ri­ni gö­rüp bi­le­ris.

Laçyn AMANOWA,
Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň deri we weneriki keseller kafedrasynyň assistenti.