Bereketli saçaklaryň bezegi

Türk­men hal­ky­nyň asyr­la­ryň jüm­mü­şin­den göz­baş al­ýan mil­li gym­mat­lyk­la­ry­nyň ara­syn­da çö­rek aý­ra­tyn or­na eýe­dir. Ata-ba­ba­la­ry­my­zyň dur­mu­şyn­da, däp-des­sur­la­ryn­da, pä­him-paý­ha­syn­da we gün­de­lik ýa­şaý­şyn­da çö­re­ge goý­lan hor­mat öz­bo­luş­ly ter­bi­ýe mek­de­bi­ni eme­le ge­ti­rip­dir. Çö­rek di­ňe bir adam­za­dyň aç­ly­gy­ny gan­dyr­ýan iý­mit bol­man, eý­sem, be­re­ke­diň, ha­lal zäh­me­tiň, ag­zy­bir­li­giň, asu­da­ly­gyň we mu­kad­des­li­giň ny­şa­ny hök­mün­de ka­bul edi­lip­dir. Halk ara­syn­da aý­dyl­ýan «Çö­rek mu­kad­des­dir», «Çö­re­ge hor­mat – be­re­ke­te hor­mat», «Çö­re­giň ga­dy­ry­ny bil­ýän adam zäh­me­tiň hem ga­dy­ry­ny bi­ler» di­ýen ýa­ly pä­him-paý­has­ly söz­ler hal­ky­my­zyň bu nyg­ma­ta nä­hi­li uly sar­pa goý­ýan­dy­gy­ny gör­kez­ýär. Hä­zir­ki dö­wür­de hem bu asyl­ly ýö­rel­ge­ler öz äh­mi­ýe­ti­ni ýi­tir­män, ýaş ne­sil­le­riň ter­bi­ýe­sin­de mö­hüm orun eýe­le­ýär.
Türk­men hal­ky­nyň ta­ry­hy dur­mu­şy­na ser sa­la­ny­myz­da, çö­re­giň di­ňe bir iý­mit däl-de, ru­hy gym­mat­lyk hök­mün­de hem ka­bul edi­len­di­gi­ni gör­mek bol­ýar. Ga­dy­my dö­wür­ler­de oba ila­ty­nyň dur­mu­şyn­da bug­daý ek­mek, ha­syl ýyg­na­mak we çö­rek bi­şir­mek örän hor­mat­lan­ýan iş­ler ha­sap­la­nyp­dyr. Bir dö­wüm çö­re­ge daý­ha­nyň ýy­lyň do­wa­myn­da çe­ken zäh­me­ti­niň mi­we­si hök­mün­de ga­ra­lyp­dyr. Çö­re­giň aňyr­syn­da ýüz­ler­çe ada­myň zäh­me­ti ýa­tyr. Şo­nuň üçin hem çö­re­gi is­rip et­mek köp ada­myň ha­lal zäh­me­ti­ne bi­parh ga­ra­mak hök­mün­de ka­bul edil­ýär. Türk­men hal­ky­nyň «Bir dö­wüm çö­re­giň ga­dy­ry­ny bil» di­ýen öwü­di hem hut şu ha­ky­kat­dan göz­baş al­ýar. Zäh­met bi­len ga­za­ny­lan her bir nyg­ma­tyň ga­dyr-gym­ma­ty­ny bil­mek adam­lar­da zäh­met­sö­ýer­li­gi, ter­tip­li­li­gi we jo­gap­kär­çi­li­gi ter­bi­ýe­le­ýär.
Ata-ba­ba­la­ry­myz sa­çakda ilki çö­re­k goý­ma­gy ýag­şy ni­ýet bi­len bag­la­nyş­dy­ryp­dyr­lar. Myh­man ge­len öý­de il­kin­ji hö­dür­len­ýän nyg­mat hem köp­lenç nan bo­lup­dyr. Se­bä­bi çö­rek dost­lu­gyň, yna­myň we myh­man­sö­ýer­li­giň ala­ma­ty ha­sap­la­nyp­dyr. Türk­men maş­ga­la­syn­da çö­re­gi ýe­re taş­la­mak ýa-da hor­mat­syz­lyk et­mek ýa­ra­maz gy­lyk hök­mün­de ka­bul edi­lip­dir. Ýe­re dü­şen çö­rek bö­le­gi­ni alyp, ýo­ka­rda goý­mak ýa-da guş-gum­ru­la­ra ber­mek ýa­ly däp­ler hal­ky­my­zyň çö­re­ge bo­lan çuň­ňur hor­ma­ty­nyň aý­dyň my­sa­ly­dyr.
Türk­men sa­ça­gy­ny çö­rek­siz göz öňü­ne ge­tir­mek müm­kin däl. Her bir maş­ga­la üçin nan gün­de­lik iý­mi­tiň esa­sy bö­le­gi­dir. Şol bir wag­tyň özün­de ol maş­ga­la ag­zy­bir­li­gi­niň hem ny­şa­ny bo­lup hyz­mat ed­ýär. Baý­ram­çy­lyk gün­le­rin­de, toý da­ba­ra­la­ryn­da, sa­da­ka­lar­da we beý­le­ki köp­çü­lik­le­ýin çä­re­ler­de sa­çak­la­ryň ba­şyn­da hök­man çö­rek goýulýar. Bu di­ňe bir däp bol­man, eý­sem, öýüň be­re­ke­di­niň we myh­ma­na go­ýul­ýan hor­ma­tyň ny­şa­ny­dyr. Myh­ma­ny duz-çö­rek bi­len gar­şy al­mak türk­men hal­ky­nyň iň ga­dy­my däp­le­ri­niň bi­ri­dir. Bu däp myh­ma­na ýag­şy ar­zuw­la­ryň, dost­lu­gyň we hor­ma­tyň ny­şa­ny hök­mün­de dü­şü­nil­ýär. Şo­nuň üçin çö­rek hal­ky­my­zyň myh­man­sö­ýer­lik me­de­ni­ýe­ti­niň hem aý­ryl­maz bö­le­gi­dir.
Ga­raş­syz­lyk ýyl­la­ryn­da ýur­du­my­zyň oba ho­ja­ly­gy­ny ös­dür­mek, azyk bol­çu­ly­gy­ny üp­jün et­mek we bug­daý önüm­çi­li­gi­ni art­dyr­mak bo­ýun­ça giň ge­rim­li iş­ler ama­la aşy­ryl­dy. Döw­re­bap oba ho­ja­lyk teh­ni­ka­la­ry­nyň ula­nyl­ma­gy, eke­ran­çy­ly­gyň yl­my esas­da ös­dü­ril­me­gi we daý­han­lar üçin dö­re­dil­ýän müm­kin­çi­lik­ler bol ha­syl al­ma­ga şert dö­red­ýär. Her ýyl ýur­du­my­zyň bug­daý meý­dan­la­ryn­da ön­dü­ril­ýän bol ha­syl hal­ky­my­zyň rys­ga­ly­nyň art­ýan­dy­gy­nyň aý­dyň su­but­na­ma­sy­dyr. Daý­han­la­ryň yh­las­ly zäh­me­ti ne­ti­je­sin­de türk­men sa­çak­la­ry be­re­ket­li çö­rek önüm­le­ri bi­len üp­jün edil­ýär. Bu üs­tün­lik­ler di­ňe bir yk­dy­sa­dy taý­dan däl, hal­ky­my­zyň aba­dan­çy­ly­gy­nyň, ýa­şa­ýyş de­re­je­si­niň ýo­kar­lan­ma­gy­nyň hem mö­hüm gör­ke­zi­ji­le­ri­niň bi­ri­dir.
Çö­rek­de daý­ha­nyň maň­laý de­ri­ ene top­ra­gyň be­re­ke­di­ we hal­ky­my­zyň asyr­la­ryň do­wa­myn­da ke­ma­la ge­ti­ren ru­hy gym­mat­lyk­la­ry­ jemlenendir. Şo­nuň üçin çö­rek di­ňe bir sa­çak­la­ryň be­ze­gi däl, eý­sem, hal­ky­my­zyň kal­byn­da ýa­şap gel­ýän mu­kad­des nyg­mat­dyr. Çö­rek mu­kad­des­dir. Mu­kad­des­li­ge hor­mat goý­mak bol­sa her bi­ri­mi­ziň bor­ju­myz­dyr.

Oguljan ÝAGŞYMYRADOWA,
Aşgabat şäherindäki 129-njy orta mekdebiň başlangyç synp mugallymy.