PDF
Lýež uniwersitetiniň barlagçysy Natan Karlig Kairdäki Fransuz Gündogar arheologiýa institutynyň arhiwinden gadymy grek pelsepeçisi Empedokla degişli täze golýazma böleklerini ýüze çykardy. Takmynan, iki müň ýyllyk taryhy bolan bu tapyndy, antik döwrüň iň täsirli eserleriniň biri hasaplanýan «Fizika» atly filosofiki poemanyň ozal nämälim bolan 30 setirini öz içine alýar. Bu açyş ylym dünýäsi üçin aýratyn ähmiýete eýedir, sebäbi biziň eýýamymyzdan öňki V asyrda ýaşap geçen pelsepeçiniň garaýyşlary şu wagta çenli diňe beýleki antik awtorlaryň sitatalary arkaly mälimdi.
“P.Fouad inv. 218” belgili papirusyň üstünde alnyp barlan birnäçe ýyllyk ylmy derňewler bu tekstiň Empedoklyň öz sözleriniň gönüden-göni ilkinji subutnamasydygyny tassyklady. Täze tapylan setirler esasan görüş teoriýasyna we maddy obýektleriň özara täsirine bagyşlanypdyr. Empedoklyň maddy obýektleriň ownuk bölejikleri goýberýändigi baradaky çaklamalary kabul ediş baradaky ilkinji materialistik nazaryýetleriň biri hasaplanýar.
Barlagçylaryň bellemegine görä, bu tapyndy antik döwrüň soňky oýlanmalaryna, esasanam, Demokritiň irki atomistik taglymatynyň ösmegine uly täsir edipdir. Dünýäniň dört başlangyçdan – toprak, suw, howa we otdan – ybaratdygy baradaky taglymatyň awtory bolan Empedoklyň bu täze teksti indi terjimesi we düşündirişleri bilen bilelikde «L’Empédocle du Caire» neşirinde köpçülige ýetirildi.
