Türk­men hal­ky­nyň Mil­li Li­de­ri Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň döw­let­li baş­lan­gyç­la­ry bi­len ba­şy baş­la­nyp, hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da my­na­syp do­wam et­di­ril­ýän iş­ler ro­waç­lyk­la­ra bes­len­ýär. Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy­nyň 56-njy mad­da­syn­da: «Döw­let yl­myň, me­de­ni­ýe­tiň, sun­ga­tyň, halk dö­re­di­ji­li­gi­niň, spor­tuň we sy­ýa­hat­çy­ly­gyň ös­me­gi­ne ýar­dam ed­ýär» diý­lip be­ýan edil­ýär. Baş Kanunymyza esas­lan­ýan «Me­de­ni­ýet ha­kyn­da», «At­çy­lyk we at­ly sport ha­kyn­da», «Mil­li ta­ry­hy-me­de­ni mi­ra­syň ob­ýekt­le­ri­ni go­ra­mak ha­kyn­da», «Mil­li mad­dy däl me­de­ni mi­ra­sy go­rap sak­la­mak ha­kyn­da», «Mil­li ta­ry­hy-me­de­ni mi­ra­syň goz­gal­ýan gym­mat­lyk­la­ry­ny go­ra­mak, äkit­mek we ge­tir­mek ha­kyn­da», «Teatr we teatr işi ha­kyn­da», «Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nun­la­ry asyr­lar­dan göz­baş al­ýan me­de­ni­ýe­ti­mi­zi, ta­ry­hy-me­de­ni mi­ra­sy­my­zy aýap sak­la­ma­gyň, dün­ýä ýaý­ma­gyň hu­kuk bin­ýa­dy bo­lup he­re­ket ed­ýär. Bu bol­sa türk­me­niň döw­let­li­lik ýo­lu­nyň mi­ze­mez ýö­rel­ge­le­ri­ni, mil­li me­de­ni­ýe­ti­ni, sun­ga­ty­ny, me­de­ni mi­ra­sy­ny, mil­li­lik­le­ri­ni go­ra­ma­gyň hem-de bu ugur­da döw­let gol­da­wy­nyň kons­ti­tu­si­on esa­sy bo­lup dur­ýar. Bu Ka­nun­lar hal­ka­ra hu­ku­gy­nyň umu­my yk­rar edi­len ka­da­la­ry­na la­ýyk­lyk­da döw­rüň ta­la­by­na gö­rä mil­li ruh­da kä­mil­leş­di­ril­ýär, döw­re­bap­laş­dy­ryl­ýar.
Hä­zir­ki wagt­da mil­li me­de­ni­ýe­ti­mi­ziň bir şa­ha­sy bo­lan sirk sun­ga­ty­nyň kä­mil ka­nun­çy­lyk bin­ýa­dy dö­re­di­lip, ýur­du­myz­da bu ugur­da uly üs­tün­lik­ler ga­za­nyl­dy. Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň ta­ry­hy baş­lan­gyç­la­ry, hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň taý­syz ta­gal­la­la­ry bi­len ka­bul edi­len «Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­ny he­re­ket ed­ýär. Sirk we sirk sun­ga­ty ba­ba­tyn­da Türk­me­nis­ta­nyň ka­nun­çy­ly­gy Türk­me­nis­ta­nyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy­na esas­la­nyp, «Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­nyn­dan hem-de Türk­me­nis­ta­nyň beý­le­ki ka­da­laş­dy­ry­jy hu­kuk na­ma­la­ryn­dan yba­rat­dyr. Bu Ka­nun sirk işi we sirk sun­ga­ty ba­bat­da döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň hu­kuk, dur­muş-yk­dy­sa­dy esas­la­ry­nyň döw­let ta­ra­pyn­dan gol­da­nyl­ma­gy­nyň gör­nüş­le­ri­ni kes­git­le­ýär, sirk to­ma­şa­la­ry­nyň dö­re­dil­me­gi, köp­çü­li­ge gör­ke­zil­me­gi bi­len bag­ly ýü­ze çyk­ýan gat­na­şyk­la­ry düz­gün­leş­dir­ýär, şeý­le hem ra­ýat­la­ryň es­te­ti­ki ter­bi­ýe­si­ne, ola­ryň sirk sun­ga­ty ba­bat­da dö­re­di­ji­lik is­leg­le­ri­ni ka­na­gat­lan­dyr­ma­ga we bäh­bit­le­ri­ni go­ra­ma­ga gö­nük­di­ril­ýär.
«Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­ny­nyň 1-nji mad­da­syn­da bu Ka­nu­nyň mak­sat­la­ry üçin ula­nyl­ýan adal­ga­la­ra gi­ňiş­le­ýin dü­şün­di­riş­ler be­ril­ýär. Ka­nu­nyň 3-nji mad­da­syn­da Sirk we sirk sun­ga­ty ha­kyn­da Türk­me­nis­ta­nyň ka­nun­çy­ly­gy­nyň mak­sat­la­ry we we­zi­pe­le­ri be­ýan edil­ýär. Ýur­du­myz­da sirk işi­niň hä­zir­ki döw­rüň ta­lap­la­ry­na, şert­le­ri­ne la­ýyk­lyk­da ne­ti­je­li he­re­ket et­me­gi we ös­me­gi üçin ka­da­laş­dy­ry­jy hu­kuk şert­le­riniň dö­re­dil­me­gi­ni üp­jün et­mek bu Ka­nu­nyň baş mak­sa­dy bo­lup dur­ýar. Mil­li me­de­ni­ýe­tiň aý­ryl­maz bö­le­gi bo­lan sirk we sirk sun­ga­ty ba­bat­da döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ýö­rel­ge­le­ri, esa­sy ugur­la­ry Ka­nu­nyň 4-nji mad­da­syn­da öz be­ýa­ny­ny tap­ýar. Döw­le­tiň me­de­ni­ýe­ti­niň dü­züm bö­le­gi bo­lan sirk işi ba­bat­da döw­let sy­ýa­sa­ty yn­san­per­wer­lik, de­mok­ra­ti­ýa­ly­lyk, umu­ma­dam­zat ru­hy gym­mat­lyk­la­ry­nyň äh­mi­ýet­li­li­gi, dö­re­di­ji­lik er­kin­li­gi, sirk sun­ga­ty­nyň äh­lu­mu­my el­ýe­ter­li­li­gi ýa­ly ýö­rel­ge­le­re esas­lan­ýar. Bu mad­da­da sirk işi ba­bat­da döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň esa­sy on üç ug­ry, şeý­le hem sirk işi­ne gol­daw ber­mek bo­ýun­ça döw­let sy­ýa­sa­ty­na esas­lan­ýan bäş ug­ry be­ýan edi­len­dir. Mil­le­ti­ne, te­ni­niň reň­ki­ne, jyn­sy­na, ge­lip çy­ky­şy­na, em­läk we we­zi­pe ýag­da­ýy­na, ýa­şa­ýan ýe­ri­ne, di­li­ne, di­ni ga­raý­şy­na, sy­ýa­sy ynam-yg­ty­ka­dy­na ýa-da gaý­ry ýag­daý­la­ra ga­ra­maz­dan, türk­men hal­ky­nyň me­de­ni gym­mat­ly­gy bo­lan sirk sun­ga­ty­na el­ýe­ter­li­lik, ýag­ny sirk oýun­la­ry­na to­ma­şa et­mek hu­ku­gy­na äh­li ra­ýat­la­ryň eýe­di­gi Ka­nu­nyň 5-nji mad­da­syn­da ber­ki­dil­ýär.
Ka­nu­nyň 2-nji ba­byn­da sirk işi ba­bat­da döw­let düz­gün­leş­dir­me­si­ni ama­la aşyr­ýan döw­let eda­ra­la­ry­nyň yg­ty­ýar­lyk­la­ry kes­git­le­nil­ýär. Ka­nu­nyň 3-nji ba­byn­da sir­kiň hu­kuk ýag­da­ýy, sirk işi­niň mak­sat­la­ry, esa­sy gör­nüş­le­ri, sirk işi­niň gu­ral­ma­gy, sir­kiň hu­kuk­la­ry we borç­la­ry, sir­kiň öz ny­şa­ny­na bo­lan hu­ku­gy, sirk işi ama­la aşy­ry­lan­da ra­ýat­la­ryň sag­ly­gy­ny go­ra­mak düz­gün­le­ri­niň ber­jaý edi­li­şi ba­ra­da­ky ka­da­lar öz be­ýa­ny­ny tap­ýar. Mun­dan baş­ga-da, Ka­nu­nyň 4-nji ba­byn­da sirk­le­riň dö­re­dil­me­gi, döw­let bel­li­gi­ne alyn­ma­gy, üýt­ge­di­lip gu­ral­ma­gy we işi­niň bes edil­me­gi, 5-nji ba­byn­da sirk­le­riň dö­re­di­ji­lik iş­gär­le­ri, ola­ryň hu­kuk we dur­muş taý­dan go­rag­ly­ly­gy, 6-njy ba­byn­da sirk ese­ri­ne bo­lan em­läk we şah­sy em­läk­le­ýin däl hu­kuk­lar, 7-nji ba­byn­da sirk­le­riň işi­niň ma­li­ýe, mad­dy-en­jam­la­ýyn üp­jün­çi­li­gi, 8-nji ba­byn­da bol­sa sirk­le­riň hal­ka­ra we da­şa­ry yk­dy­sa­dy işi bi­len bag­ly ka­da­lar be­ýan edil­ýär.
Türk­men hal­ky­nyň ga­dym­dan gel­ýän mil­li me­de­ni­ýe­ti, asyl­ly ýö­rel­ge­le­ri bar. Müň­ýyl­lyk­lar­dan göz­baş al­ýan gym­mat­lyk­la­ry­myz bo­lan aja­ýyp ha­ly­la­ry­myz, be­dew at­la­ry­myz, eder­men ala­baý it­le­ri­miz dün­ýä­de türk­me­ni mil­let hök­mün­de ta­nad­ýan mil­li buý­san­jy­myz­dyr. Gahryman Arkadagymyzyň «Türk­me­niň döw­let­li­lik ýö­rel­ge­si», «At­da we­pa-da bar, sa­pa-da», «Ar­şyň ne­pis­li­gi», «Ga­da­my bat­ly be­dew», «Türk­men ala­ba­ýy» at­ly eser­le­ri­ni oka­nyň­da, türk­men hal­ky­nyň mil­li­lik­le­ri­niň kä­mil­lik de­re­je­sin­de bi­ziň gün­le­ri­mi­ze ýe­ti­ri­len­di­gi­ne has iç­gin dü­şün­ýär­siň.
Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­myz türk­men mil­li­lik­le­ri­ni di­kelt­mek­de, dün­ýä ýaý­mak­da be­ýik iş­le­ri bi­ti­ren Şah­sy­ýet,
bi­ziň her bi­ri­miz üçin nus­ga­lyk gö­rel­de mek­de­bidir.
Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň şeý­le be­ýik iş­le­ri­niň bi­ri hem 2007-nji ýyl­da «Gal­ky­nyş» mil­li at üs­tün­dä­ki oýun­lar to­pa­ry­ny dö­re­dip ber­me­gi­dir. «Gal­ky­nyş» to­pa­ry­nyň at üs­tün­de ýe­ri­ne ýe­tir­ýän ak­ro­ba­ti­ka we gim­nas­ti­ka til­sim­le­ri, be­dew­le­re us­sat­lyk bi­len erk et­mek, at çap­mak sun­ga­ty­nyň ýo­ka­ry de­re­je­si­ni gör­kez­ýän çy­kyş­la­ry mil­li sirk sun­ga­ty­my­zyň öz­bo­luş­ly aý­ra­tyn­ly­gy­dyr. Türk­me­nis­ta­nyň Pre­zi­den­ti­niň Ahal­te­ke at­çy­lyk top­lu­my­nyň «Gal­ky­nyş» mil­li at üs­tün­dä­ki oýun­lar to­pa­ry­nyň şeý­le öz­bo­luş­ly aý­ra­tyn­ly­gy bo­lan at çap­mak sun­ga­ty­nyň ýo­ka­ry de­re­je­si­ni gör­kez­ýän çy­kyş­la­ry­ny ab­raý­ly hal­ka­ra ýa­ryş­la­ryn­da birnäçe ge­zek baş baý­ra­ga my­na­syp bol­ma­gy be­dew­le­ri­mi­ziň şan-şöh­ra­ty­ny dünýä­de giň­den da­ba­ra­lan­dyr­ýan­dy­gy­nyň gü­wä­si­dir.
Mä­lim bol­şy ýa­ly, Mo­na­ko Knýaz­ly­gy­nyň Mon­te-Kar­lo şä­he­rin­de 48-nji hal­ka­ra sirk sun­ga­ty fes­ti­wa­ly ge­çi­ril­di. «Gal­ky­nyş» mil­li at üs­tün­dä­ki oýun­lar to­pa­ry­nyň we Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let sir­ki­niň ýol­baş­çy­la­ry oňa hor­mat­ly myh­man hök­mün­de gat­na­şyp, ýur­du­my­za we­kil­çi­lik et­di­ler. Bu hal­ka­ra fes­ti­wa­lyň çäk­le­rin­de ge­çi­ri­len da­ba­ra­ly çä­re­de «Gal­ky­nyş» mil­li at üs­tün­dä­ki oýun­lar to­pa­ry­na sirk sun­ga­ty­na uly go­şan­dy üçin Bü­tin­dün­ýä sirk fe­de­ra­si­ýa­sy, şeý­le-de Ýew­ro­pa Sirk as­so­sia­si­ýa­sy ta­ra­pyn­dan hal­ka­ra şa­ha­dat­na­ma­la­ryň gow­şu­ryl­ma­gy eziz Di­ýa­ry­myz­da sirk sun­ga­ty­ny ös­dür­mek ug­run­da dur­mu­şa ge­çi­ril­ýän iş­le­riň aja­ýyp ne­ti­je­si bo­lup, Türk­me­nis­tan­da sirk sun­ga­tyn­da ýe­ti­len sep­git­le­riň dün­ýä­de yk­rar edil­ýän­di­gi­ni gör­kez­ýär.
Gel­jek aý­da, has ta­ky­gy 4–6-njy sent­ýabr­da Ni­der­land­lar Pa­ty­şa­ly­gy­nyň Kro­nen­berg şä­he­rin­dä­ki «Pe­el­ber­gen» hal­ka­ra at­çy­lyk mer­ke­zin­de ahal­te­ke be­dew­le­ri­niň at­ly sport we gö­zel­lik bäs­le­şi­gi bo­ýun­ça Dün­ýä çem­pio­na­ty ge­çi­ril­ýär. Bu ab­raý­ly hal­ka­ra çä­re «Türk­men at­la­ry» döw­let bir­le­şi­gi we Ahal­te­ke at­la­ry­nyň Ýew­ro­pa as­so­sia­si­ýa­sy ta­ra­pyn­dan gu­ral­ýar. Bu hal­ka­ra bäs­le­şi­ge ýur­du­my­zyň at­şy­nas­la­ry hä­zir­den uly taý­ýar­lyk gör­ýär­ler.
Ýur­du­myz­da at­çy­lyk pu­da­gy­ny ös­dür­mek we mil­li at­şy­nas­ly­gyň däp­le­ri­ni dün­ýä ýaý­mak, bu ugur­da ýaş­la­ry­my­za döw­re­bap bi­lim ber­mek bo­ýun­ça iş­ler yzy­gi­der­li dur­mu­şa ge­çi­ril­ýär. Mu­nuň şeý­le­di­gi­ni Ar­ka­dag şä­he­rin­de Aba An­na­ýew adyn­da­ky Hal­ka­ra at­çy­lyk aka­de­mi­ýa­syn­da at­çy­lyk pu­da­gy üçin ýo­ka­ry bi­lim­li hü­när­men­le­riň taý­ýar­la­nyl­ma­gy, bu hü­när­men­le­riň alan bi­lim­le­ri­ni yl­my esas­da kä­mil­leş­dir­mek­le­ri üçin giň müm­kin­çi­lik­le­riň dö­re­dil­me­gi, Ar­ka­dag şä­he­rin­de hal­ka­ra öl­çeg­le­ri­ne la­ýyk gel­ýän At­çy­lyk yl­my­-önüm­çi­lik mer­ke­zi­niň, şeý­le hem 1500 to­ma­şa­ça ni­ýet­le­nen Gö­rog­ly adyn­da­ky döw­let at­çy­lyk sir­ki­niň he­re­ket et­me­gi, at­şy­nas­lar üçin dö­re­di­len müm­kin­çi­lik­ler, we­la­ýat mer­kez­le­rin­de he­re­ket ed­ýän at­çy­lyk top­lum­la­ry hem tas­syk­la­ýar.
Ata Wa­ta­ny­myz­da mil­li gu­wan­jy­myz bo­lan meş­hur be­hiş­di be­dew­le­ri­mi­ziň ös­dü­ri­lip ýe­tiş­di­ril­me­gi, at­şy­nas­la­ryň, hü­när­men­le­riň döw­re­bap şert­ler­de zäh­met çek­me­gi, mil­li at­çy­lyk sun­ga­ty­my­zyň ös­dü­ril­me­gi ba­bat­da giň ge­rim­li iş­ler al­nyp ba­ryl­ýar. Bu ugur­da gy­zyk­lan­ma bil­dir­ýän äh­li da­şa­ry ýurt­ly hyz­mat­daş­lar bi­len at­çy­lyk pu­da­gyn­da ne­ti­je­li gat­na­şyk­la­ry gi­ňelt­mek bo­ýun­ça Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň baş­lan­gy­jy bi­len 2010-­njy ýyl­da dö­re­di­len, baş eda­ra­sy paý­tag­ty­myz Aş­ga­bat­da ýer­leş­ýän Hal­ka­ra ahal­te­ke at­çy­lyk as­so­sia­si­ýa­sy­na uly orun de­giş­li­dir.
Ahal­te­ke at­çy­lyk sun­ga­ty­nyň we at­la­ry be­ze­mek däp­le­ri­niň ÝU­NES­KO-nyň Adam­za­dyň mad­dy däl me­de­ni mi­ra­sy­nyň sa­na­wyn­da my­na­syp orun al­ma­gy tä­ze ta­ry­hy dö­wür­de at­çy­ly­gyň ga­dym­dan gel­ýän mil­li däp­le­ri­niň hal­ka­ra de­re­je­sin­de yk­rar edil­ýän­di­gi­niň su­but­na­ma­sy­dyr.
Hal­ky­my­zyň mil­li me­de­ni­ýe­ti­ni, sun­ga­ty­ny dün­ýä­de da­ba­ra­lan­dyr­ýan we ka­nun­çy­lyk esas­la­ry­ny kä­mil­leş­dir­mä­ge aja­ýyp şert­ler hem-de müm­kin­çi­lik­ler dö­re­dip ber­ýän Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň jan­la­ry sag, ömür­le­ri uzak, be­lent baş­la­ry aman bol­sun, il-ýurt bäh­bit­li, umu­ma­dam­zat äh­mi­ýet­li alyp bar­ýan be­ýik iş­le­ri ro­waç­lyk­la­ra bes­len­sin!

Nepes Rozyýew,
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty, Mejlisiň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň agzasy.

Gyzykly bolup bilerЕЩЕ ОТ АВТОРА